Meer regie over hun stress: dat is wat cliënten van Emerhese Flevoland, autisme expertise centrum van GGz Centraal, graag willen. De app SAM, die onderzoeksinstituut TNO samen met hen en hun behandelaars heeft ontwikkeld, moet hierbij helpen. Deze prototype-app ondersteunt de cliënten bij tijdige stressherkenning en geeft persoonlijke tips om de stress verminderen. Zo loopt stress minder hoog op en houdt minder lang aan.
Met de bus naar je werk gaan, een buurman tegenkomen tijdens het uitlaten van je hond, een lunchafspraak die door een vriendin wordt verplaatst, boodschappen doen, een onverwachtse vrije middag, een familiefeestje. Het zijn gewone situaties uit het dagelijks leven. Situaties die mensen met een autismespectrumstoornis (ASS) veel en langdurig stress kunnen bezorgen.
Mensen met ASS verwerken zintuiglijke informatie op een andere manier, wat leidt tot bepaalde gedragskenmerken1. Dit zorgt er bijvoorbeeld voor dat zij moeite hebben met sociale interacties, beperkte interesses hebben en repetitief gedrag vertonen. Een andere prikkelverwerking hangt ook samen met hoe mensen met ASS stress ervaren en hoe zij daarmee omgaan. Mensen met ASS ervaren veel vaker stress en het kost ze meer moeite om stress te verminderen1, 2.
Vanwege de grote invloed die dit heeft op het dagelijks functioneren van hun cliënten, is stress een belangrijk gespreksonderwerp voor de behandelaars van Emerhese Flevoland, autisme expertise centrum van GGz Centraal. Cliënten zeggen behoefte te hebben aan ondersteuning bij het (eerder) leren herkennen van stress. En ook bij het omgaan met stress. Die ondersteuning willen ze ‘real-life’ en ‘real-time’; op zondagmiddag thuis, op woensdagochtend op het werk of op vrijdagavond in de stad.
Meer inzicht in stressfactoren
Voor behandelaars is het lastig om in behandelgesprekken goed zicht te krijgen op het verloop van stress en oorzaken van stress. Welke momenten of situaties in de voorgaande twee weken (steeds) stressvol waren en wat er toen aan de hand was, is voor cliënten lastig te reproduceren. Meer inzicht in persoonlijke patronen van stressopbouw en -afbouw kan cliënten en behandelaars in hun gesprekken helpen een meer op maat gemaakt plan te formuleren, deze te volgen en zo nodig bij te stellen.
TNO heeft met die behoeften en wensen voor ogen samen met 15 cliënten van Emerhese Flevoland, hun naasten en hun behandelaars de prototype-app Stress Autism Mate (SAM) ontwikkeld. SAM meet vier keer per dag het stressniveau van de cliënt en geeft na elke meting direct een terugkoppeling aan de cliënt. Bij een verhoogd stressniveau geeft SAM persoonlijke en algemene tips aan de cliënt om de stress te verlagen. Bovendien maakt SAM individuele patronen zichtbaar, zoals stressvolle momenten op een dag of stressvolle dagen en de beleving van activiteiten.
Voor het meten van stress gebruikt SAM Ecological Momentary Assessment (EMA)3. Dit is een gestructureerde dagboekmethodiek waarbij je gedurende (een) bepaalde periode(s) op één of meerdere momenten per dag via korte vragenlijsten meet hoe iemand zich voelt, wat iemand denkt, hoe iemand zich gedraagt en in welke situatie iemand zich bevindt. Dit meten gebeurt in het dagelijkse leven en dus niet in een gecontroleerde setting.
