Om welbevinden van cliënten in de gehandicaptenzorg duurzaam te ondersteunen, ook met relatief minder zorgverleners, is de inzet van zorgtechnologie belangrijk. Zorgtechnologie kan volgens Vilans-expert Henk Herman Nap het leven van cliënten veraangenamen en zelfredzaamheid vergroten.
De inzet van zorgtechnologie is volgens Henk Herman Nap belangrijk om de tekorten in de zorg aan te pakken. “In de zorg kan het tekort aan zorgverleners bij gelijkblijvend beleid oplopen tot zo’n 100.000 in 2030. Werknemers zullen technologische ondersteuning nodig hebben om goede zorg te kunnen blijven leveren.”Nap is themacoördinator digitale zorg bij kennisorganisatie Vilans. Hij houdt zich met name bezig met het begeleiden en coördineren van implementatie-, evaluatie- en validatieonderzoek van digitale zorg. Het is volgens hem noodzakelijk dat een organisatie voldoet aan de randvoorwaarden die nodig zijn bij duurzame technologische implementatie.
Zo is er binnen een organisatie een visie nodig op de inzet van zorgtechnologie. “Dat moet gemeengoed zijn binnen de organisatie. Er moet een ICT-infrastructuur zijn, medewerkers moeten getraind zijn en beschikken over digitale vaardigheden. En het inzetten van zorgtechnologie in de dagelijks zorg moet natuurlijk ondersteund worden door het bestuur. Want je kunt wel allemaal enthousiaste mensen hebben die ermee aan de slag willen, maar als het niet gedragen wordt door het bestuur dan loopt het vast.”
Leren van anderen
Niet alle zorgorganisaties kunnen koploper zijn, stelt Nap. “Als je maar de mogelijkheden schept om te leren van andere organisaties. Vilans wil dit faciliteren, onder meer door middel van werkplaatsen waar kennis en ervaringen worden uitgewisseld. We hebben ook een toolkit ontwikkeld met randvoorwaarden voor de implementatie van zorgtechnologie binnen de zorgorganisatie. Daarbij kun je denken aan het betrekken van cliënten bij de ontwikkeling en invoering van nieuwe zorgtechnologie.
Ook is het belangrijk om de financiering van de zorg erbij te betrekken zodat je ook de financiële voorwaarde structureel borgt binnen de organisatie.”Het inzetten van zorgtechnologie - om de kwaliteit van leven van mensen met een beperking te verbeteren én het arbeidstekort in de gehandicaptenzorg aan te pakken - kan volgens Nap op verschillende manieren. En dat gebeurt ook al.
Een duidelijk succesvol voorbeeld is volgens Nap toezicht op afstand. Daar is volgens hem enorme winst mee behaald de afgelopen jaren. “Dat is al begonnen in de jaren ‘negentig met akoestisch toezicht, met een microfoon. Als er dan geluid werd geregistreerd boven een aantal decibel dan ging er een signaal naar de centrale. Inmiddels is het systeem veel geavanceerder. Sensoren registreren als iemand uit bed is of de kamer verlaat en geven dat door aan de centrale. Dat levert een arbeidsbesparing op - vooral in de nacht - omdat medewerkers niet voortdurend alle kamers langs hoeven om te controleren hoe het met ze gaat. En cliënten worden niet telkens gewekt omdat ze gecontroleerd worden.”
Een ander goed voorbeeld is volgens Nap slim incontinentiemateriaal met een sensor zodat zorgmedewerkers op afstand zien in welke mate het incontinentiemateriaal van een bewoner is verzadigd. “Op een app kan de zorgmedewerker dan zien of een cliënt verschoond moet worden. En verschonen kan soms wel een uur duren. Door het slim incontinentiemateriaal hoeven cliënten ook niet onnodig gecontroleerd te worden en kunnen gewoon doorslapen. Dat bespaart ontzettend veel tijd, maar ondersteunt vooral ook de waardigheid van de cliënt.”
Een digitaal planbord valt volgens Nap zowel bij medewerkers als bewoners goed in de smaak. Het is een systeem dat je zelf kunt inrichten en makkelijk kunt aanpassen aan je eigen wensen. Op het planbord kunnen bewoners zien welke begeleiders er zijn, wat er op het menu staat en welke activiteiten er die dag zijn. Bewoners kunnen zich zelf aanmelden voor het eten en voor activiteiten, ze voeren zelf de regie en medewerkers houden meer tijd over voor andere zaken zoals aandacht voor bewoners.
Zorgrobot
Zorgtechnologie kan het leven van mensen met een beperking ook zeker veraangenamen, benadrukt Nap. “Zo is er een zorgrobot die cliënten herinnert aan afspraken of af en toe een gezellig berichtje stuurt. En er is een kookapp die cliënten helpt bij het koken zodat hun zelfredzaamheid wordt vergroot.
Het gaat bij mensen met een beperking vooral over technologische hulpmiddelen die bijvoorbeeld kunnen bijdragen aan meer eigen regie, meer zelfstandigheid en andere mogelijkheden om contact te hebben.”Een mooi voorbeeld van serious gaming die ook in de ouderenzorg wordt gebruikt, vindt Nap digitale interactieve projecties.
“Dat is een kastje met een beamer, infraroodsensoren en een luidspreker waarmee interactieve spellen op de tafel of plafond kunnen worden geprojecteerd. Als je dan ziet dat mensen een prettig moment kunnen ervaren, actief kunnen zijn en contact met anderen zoeken, dan is deze zorgtechnologie helemaal geslaagd.”
Een visie op de inzettechnologie moet gemeengoed zijn
Honingraatmodel
Om de inzet van technologie in de langdurige zorg te bevorderen, heeft Nap samen met collega’s van Vilans het zogeheten Honingraatmodel opgesteld. Dit model bestaat uit vijf fasen voor de implementatie en opschaling van technologie binnen de zorgorganisatie. De vijf fasen zijn:
- De verkenningsfase, waarin nieuwe vragen worden geformuleerd door wensen en behoeften op te halen, ‘awareness’ wordt gecreëerd bij bestuur, management en zorgprofessionals en inzicht wordt verkregen in de huidige stand van zaken.
- In de uitprobeerfase vindt het co-creatie proces plaats samen met de eindgebruikers.
- In de ‘In gebruik’ fase wordt de technologie onderzocht. Er vinden technische tests plaats en de impact van de technologie op verschillende eindgebruikers en stakeholders wordt onderzocht.
- In de ‘Up-to-date’ houden/blijven fase vindt continue terugkoppeling naar de leveranciers en ontwikkelaars over de ervaringen van eindgebruikers plaats.
- In de laatste fase, het borgen en opschalen, vindt er onder meer effectonderzoek plaats, een kosten-baten analyse en kennisdeling over gevonden effecten.
Innovatie-impuls
Johan Vesseur is als coördinator betrokken bij de Innovatie-impuls, onderdeel van het programma Volwaardig leven van VWS. Binnen de Innovatie-impuls is een soortgelijk model gebruikt, namelijk het implementatiemodel van ZonMw. Hierbij wordt de implementatie van zorgtechnologie zeer zorgvuldig voorbereid voordat er daadwerkelijk technologie toegepast wordt.
“De ervaringen en inzichten die tijdens de Innovatie-impuls zijn opgedaan en de instrumenten die zijn gebruikt bij 26 zorgorganisaties die gewerkt hebben aan de implementatie van technologie, worden geborgd in de Innovatie Route. De Innovatie Route, die momenteel ontwikkeld wordt, gaat de gehandicaptenzorg ondersteunen bij nieuwe implementatietrajecten. De Innovatie-impuls wordt in juni 2022 afgerond.”
Tijdelijke financiering
Een probleem bij de invoering van zorgtechnologie is de tijdelijke financiering, vervolgt Nap. “Nieuwe zorgtechnologie wordt vaak gefinancierd door middel van subsidies. De zorgtechnologie die te maken heeft met monitoring en tientallen jaren geleden werd ingevoerd, maakt inmiddels vast onderdeel uit van de zorg. Daar wordt bij nieuw- en verbouw al rekening mee gehouden.”
Nieuwe innovaties zijn echter nog lastig op te schalen vanwege een gebrek aan eenduidige waardebepaling. Al is er volgens Nap nu wel een positieve beweging bij Zorgverzekeraars Nederland waarin ook Vilans ondersteunt om te komen tot een overkoepelende waardebepaling van zorgtechnologie door het kenniscentrum Digitale Zorg. “
De zorgkantoren staan daar positief tegenover. Daar zijn ze net vorig jaar mee begonnen.”Het is een uitdaging om technologie te ontwerpen voor mensen met een beperking, vertelt Nap tot slot. “
Bij Vilans doen we daar onderzoek naar. Hoe we de wensen en behoeften kunnen ophalen bij cliënten, naasten en begeleiders en deze meenemen in het ontwerp; wat cliënten en naasten ervan vinden, of het scheelt in tijd en mensen en uiteindelijk kosten bespaart.” Verder wordt bij het ontwerpen van de technologie de cliënt centraal gesteld. Nap: “Ook dit is een noodzakelijke randvoorwaarde voor de ontwikkeling en implementatie van zorgtechnologie.”
