Het is al langer bekend dat UVC-licht kan helpen met het bestrijden van bacteriën en virussen. In deze coronatijd is dit besef ook in Nederland vertaald in diverse initiatieven. Twee voorbeelden zijn Urban Sun, dat het welzijn van mensen moet vergroten met voor hen veilig UV-licht, en SAM-UVC van Loop Robots: een UVC-robot die in het Spaarne Gasthuis desinfectie van kamers sneller en eenvoudiger moet maken.
“Het gaat niet alleen om technologie, het gaat om de combinatie ervan met design die ervoor moet zorgen dat mensen gezond worden of gezond blijven.” Daan Roosegaarde, oprichter van Studio Roosegaarde, toont zich een enthousiast pleitbezorger van deze gedachte met de eerder dit jaar geïntroduceerde Urban Sun. Dit is een artificiële zon met UV-licht voor buitenruimten, die speciaal far-UVC licht uitstraalt en de aanwezigheid van het coronavirus in de lucht tot 99,9 procent kan terugbrengen. Dit far-UVC licht heeft een golflengte van 222 nanometer en is hierdoor het niet schadelijk voor mens en dier.
“Licht kan helpen om welzijn te herstellen," stelt Roosegaarde. "Mensen verlangen er na ruim een jaar coronavirus naar om elkaar weer op een veiligere manier te kunnen ont- moeten, ook mensen buiten de eigen bubbel. Dit is een vorm van welzijn die ook de komen- de jaren nog een grote rol zal blijven spelen. Een innovatie zoals die van de Urban Sun kan daarbij helpen.”
De lichtcirkel van het far-UVC licht kan een plek zoals een plein grotendeels vrij maken van het virus, met de snelheid van het licht. Hiermee kan sociale isolatie tegengegaan worden door publieke ruimtes zoals culturele festivals, sport- evenementen en schoolpleinen in de toekomst veiliger te maken. Een van de inspiratiebronnen voor de Urban Sun is Sanatorium Zonnestraal in Hilversum, destijds een revolutionaire architectuur om mensen met tuberculose zoveel mogelijk aan de zon bloot te stellen. “Dit is een schoolvoorbeeld van vormgeving gecombineerd met techniek om mensen te helpen.”
Is een vinding zoals Urban Sun nog wel nodig als straks het coronavirus - eindelijk - onder controle is gebracht door middel van reguliere vaccinaties?
Roosegaarde vergelijkt op dit punt de Urban Sun met een rookmelder. Die is verplicht in elk openbaar gebouw. Meestal is hij niet nodig, totdat er brand is – of er een nieuw virus opduikt. “Mensen zullen gaan verwachten dat openbare ruimtes en bepaalde binnenruimtes zijn voorzien van alle noodzakelijke maatregelen om veiliger bij elkaar te komen.”
Geen einddoel maar middel
Voor Roosegaarde is de Urban Sun geen eind- doel, maar een middel. Hij benadrukt dat er een samenwerking van disciplines zoals wetenschap en design onder ligt die ook voor andere uitdagingen in de toekomst belangrijk kunnen zijn. “Denk aan de agribusiness, de energiesector, de toekomst van mobiliteit. Het gaat erom dat disciplines samenkomen om een betere toekomst te realiseren, om innovaties te versnellen.”
Volgens Roosegaarde liggen ook toepassingen in binnenruimtes voor de hand, alles van liften tot en met scholen. Maar ook in zieken- huizen en zorginstellingen, waar al UV-robots worden ingezet om oppervlaktes en ruimtes snel schoon te maken. “Het is eigenlijk een tegenstelling: je wil mensen gezond maken, maar tegelijk stop je heel veel mensen op de- zelfde plek – zoals een ziekenhuis. Dan is het mooi als je licht kunt inzetten om bijvoorbeeld besmettingen helpen te voorkomen. Urban Sun is daardoor ook een symbool van hoop.”
Navolging krijgen
De ontwerper hoopt dan ook dat het voorbeeld van de Urban Sun navolging krijgt. Na de pilot in Rotterdam bij de Erasmusbrug zijn er al honderden aanvragen wereldwijd binnen gekomen, onder andere voor tentoonstellingen. Maar Roosegaarde en zijn team leggen de focus op grote openbare ruimten en evenementen, denk aan Lowlands of een expo. “Ik denk zeker dat er andere partijen zullen komen die met far UVC-oplossingen zullen komen, juist voor binnenruimtes. Ik hoop echt dat dit de komende jaren onderdeel wordt van een nieuwe standaard.”
Daarbij is nog veel te winnen door anders om te gaan met de bestaande veiligheidstechnologie van vroeger. Er wordt onderzocht of de standaard veilig verhoogd kan worden dankzij de nieuwe technologische ontwikkelingen. Dit betekent dat het bereik van één far-UVC lamp vergroot wordt. Zo kunnen we innovaties die op licht gebaseerd zijn versnellen, beter en slimmer maken.”
Over de Urban Sun
Studio Roosegaarde introduceerde Urban Sun begin maart 2021 bij de Erasmusbrug in Rotterdam, met de steun van Jet Bussemaker (voorzitter raad voor Samenleving en gezondheid). De lichtbron is ontwikkeld op basis van onderzoek dat stelt dat far- UVC licht met een golflengte van 222 nanometer het coronavirus veilig kan reduceren. Dit in tegenstelling tot traditioneel 254 nm UV-licht dat wel schadelijk is voor mensen.
Urban Sun is een project dat al voor de pandemie is gestart met eigen tijd en geld. Het is ontworpen met externe experts en wetenschappers uit Nederland, de VS, Japan en Italië. De far-UVC lichtbron is gemeten en gekalibreerd door het Nationaal Metrologisch Instituut van Nederland VSL. Urban Sun voldoet aan de International Commission on Non-Ionizing Radiation Protection (ICNIRP) veiligheidsnormen. De wetenschap erachter is gebaseerd op meerdere wetenschappelijke artikelen in Nature door Columbia University en Hiroshima University.
Uvc-robot maakt einddesinfectie eenvoudiger
Een robot die je net als een schoonmaakdoekje kunt inzetten, maar dan voor einddesinfectie van ruimtes in ziekenhuizen. Dat is waar Loop (spreek uit: Loep) Robots sinds vorig jaar samen met Spaarne Gasthuis aan werkt. Niet om schoonmakers te vervangen, want zij blijven nodig om een ruimte eerst goed schoon te ma- ken voordat er gedesinfecteerd kan worden. Het is vooral een goede aanvulling en zeker een antwoord op de steeds grotere uitdaging die des- infectie in ziekenhuizen met zich meebrengt.
Loop Robots ontstond in september 2020 als spin-off van een al langer bestaand robotica- bedrijf in Delft. Het doel was in die beginperiode om een robot te combineren met UVC- straling om ziekenhuizen te helpen in de strijd tegen Covid-19. Hoe sneller een ziekenhuis- kamer weer schoon was (en is), des te sneller konden er weer nieuwe patiënten opgenomen worden. Dit resulteerde in de UVC-robot: SAM-UVC.
Breder trekken
“Uiteindelijk zijn we de ontwikkeling breder gaan trekken”, vertelt Mark van de Vrede, CCO en oprichter van Loop Robots. “Corona bleek toch meer via de lucht verspreid te worden. Ziekenhuizen hebben echter ook veel last van bacteriën en virussen die via oppervlak- tes verspreid worden. Dus uiteindelijk zijn we van ‘covid-robot’ naar meer algemene ‘desinfectierobot’ gegaan.”
Nadat microbiologen van het streeklaboratorium in Haarlem het prototype van SAM-UVC getest en gevalideerd hadden, werd de volgen- de stap gezet. Het streeklaboratorium onderhoudt nauwe banden met het Spaarne Gast- huis en daar was belangstelling voor het testen van een alternatieve manier van desinfecteren. Schoonmaken, stelt Hospitality Manager Jeroen van Zon van het Spaarne Gasthuis (Haarlem, Hoofddorp), is heel anders dan interieur- verzorging. Dat begrip uit zijn hotelperiode omvat toch meer het ‘zicht’. Schoonmaken in een ziekenhuis heeft met (eind)desinfecti te maken en is er meer op gericht virussen en bacteriën weg te krijgen. Een deel van de 350 medewerkers waarvoor Van Zon verantwoordelijk is, houdt zich hier dagelijks mee bezig.
Desinfectie groeiende uitdaging
“Ik denk graag out-of-the-box”, stelt Van Zon. “We hebben namelijk een uitdaging. Einddesinfectie wordt steeds belangrijker. We doen dat nu vaak met waterstofperoxide. Dat heeft veel voordelen, maar het schoonmaakproces kan inclusief zaken zoals afplakken uren tot een halve dag duren. Toen ik hoorde van SAM-UVC van Loop Robots, hebben we dan ook snel afspraken gemaakt om tot een pilot te komen.”
Het uittesten van SAM-UVC in het desinfectieproces ging in de loop van 2020 van start. Die testperiode was hard nodig, want de UVC-toepassing op het al bestaande robotplat- form is vanaf een nulpunt ontwikkeld, vertelt Van de Vrede. “UVC-straling staat al heel lang bekend om zijn desinfecterende werking. Het wordt ook al langer ingezet om bijvoorbeeld drinkwater en medische apparaten te desinfec- teren. Het kost weinig tijd en je gebruikt geen chemische middelen. Maar in ruimtes wordt het nog bijna niet toegepast.”
De reden hiervoor? Bij inzet in ruimtes komen de uitdagingen van inzet van UVC-licht om
de hoek kijken. Zo wordt er minder goed gedesinfecteerd in schaduwgebieden en is het UVC-licht niet gezond voor mensen. “Je moet bovendien zeker weten dat er genoeg UVC- licht is gebruikt om desinfectie te kunnen garanderen.”
Praktijk anders dan theorie
De praktijk bleek inderdaad anders dan de theorie, vertelt Van Zon. “Alle ruimtes moes- ten namelijk vooraf in kaart gebracht worden om zo vooraf de juiste route voor de robot te bepalen. Dat zou betekenen dat ik een programmeur apart in dienst moet nemen om alle ruimtes in kaart te brengen. Het zou daar- naast veel tijd in beslag nemen, terwijl voor ons juist een belangrijk doel is om een bed zo snel mogelijk beschikbaar te krijgen.”
Met de waardevolle inzichten van de praktijktesten op zak, was het tijd voor een volgende stap in de ontwikkeling van SAM. In Delft werd bekeken hoe SAM-UVC autonoom in elke ruimte zijn werk kan doen, zon- der dat die ruimte vooraf in kaart gebracht moet worden. Alleen dan is de inzet van een UVC-robot een haalbare kaart, voorziet Van Zon. “Anders eindigt het er weer mee dat zo’n robot in een hoek stof gaat vangen omdat het gebruik in de praktijk te lastig is.”
Belang praktijkpartners
Daarom is het zo belangrijk om een praktijkpartner zoals het Spaarne Gasthuis te hebben, benadrukt Van de Vrede. “Alleen zo kom je erachter dat wat in theorie lijkt te kunnen, in de prak- tijk niet werkt. SAM-UVC moet op elk moment in elke ruimte ingezet kunnen worden, zonder mapping vooraf. We hebben daar inmiddels een oplossing voor bedacht en geïmplementeerd.”
Het komende half jaar gaan het Spaarne Gasthuis en Loop Robots verder met de implementatie van SAM- UVC. Doordat Loop Robots nauw betrokken blijft bij de implementatie kunnen er telkens kleine iteraties plaatsvinden op basis van ervaringen in het zieken- huis. Van Zon: “In die zes maanden willen we samen kijken hoe we van SAM- UVC iets maken dat net zo makkelijk in het dagelijkse gebruik is als een mop of een glasvezeldoekje. Ook willen we er zo achter komen of één robot genoeg is, of dat we er meer nodig hebben. Bijvoorbeeld een voor elke locatie, of een voor de kliniek en de OK.”
Ook met andere ziekenhuizen lopen er nu gesprekken over een pilot, vertelt Van de Vrede. Het einddoel van al die trajecten is om van SAM-UVC een gereedschap te maken dat zonder drempel ingezet kan worden. Zo is er inmiddels een hendel aan toegevoegd, om hem letterlijk in een ruimte neer te kunnen zetten. Van de Vrede: “Je drukt op start, loopt de ruimte uit en de robot gaat aan de slag. Veel makkelijker kan het niet.”
Aanvulling, geen vervanging
SAM-UVC zal volgens Van Zon zoals eerder aangegeven nooit een vervanging vormen van schoonmakers. Hij ziet de UVC-desinfectie als een eindpunt, nadat de ruimte al schoongemaakt is. “Wij zullen wat dat betreft altijd handen rondom het bed en in de OK nodig houden. Er komen alleen meer zaken bij waarbij desinfectie nodig is. We willen dus die handen waar mogelijk ontlasten.”
