De Club van Rome (1972), het Brundtlandt-rapport (1987), het Kyoto-protocol (1997), ‘An Inconvenient Truth’ (2006), het Klimaatakkoord van Parijs (2016). Het politieke vraagstuk van klimaatverandering trekt een spoor door onze tijd en wint nu aan momentum, zowel nationaal als internationaal. We horen, zien en lezen: klimaat! Hiermee groeit het besef dat klimaatverandering nadelige gevolgen heeft voor onze gezondheid. Duurzaamheid wordt langzaam maar zeker ook een vast onderdeel van zorginnovatie. Ons land loopt voorop in de creatieve industrie, in agrifood, hightech, water en andere topsectoren. Dit jaar laten we een aantal mooie voorbeelden zien van welke slimme ICT-oplossingen in de zorgsector verduurzaming versnellen. We hopen daarmee te inspireren en bij te dragen aan zinvol ondernemen voor een betere zorg en een betere wereld.
De UN-klimaatconferentie in Madrid, de vergaderingen van het Intergovernmental Panel on Climate Change, de klimaatstrategie van de WHO, wetenschappelijke publicaties van de European Academies Science Advisory Council, William Nordhaus die de Nobelprijs won met econometrische modellen waarin klimaatverandering wordt meegenomen.
Dichterbij huis: het EU-akkoord over klimaatneutraliteit in 2050 met Frans Timmermans in the lead, de klimaatdoelstellingen van het Kabinet Rutte III, het Deltaprogramma, de agenda van Urgenda, klimaattafels, klimaatakkoord, klimaatstakingen door scholieren, klimaatprotesten van boeren en bouwers, stikstof, fijnstof, pfas, NAS… bent u er nog?
Het duizelt, het lijkt alsof het allemaal tegelijk komt. Maar er is wel degelijk een historisch spoor en ja, er is desondanks slechts weinig bereikt om de grote veranderingen in het planetaire milieu (klimaat, biodiversiteit, vervuiling) effectief op te vangen. Er komen bovendien steeds nieuwe uitdagingen bij, die het mondiale klimaatdebat voeden: elektronisch afval, microplastics, nanodeeltjes, chemicaliën en medisch afval.
Tegelijkertijd is er een tegenbeweging aan de gang die een door de mens veroorzaakte klimaatverandering ontkent, inclusief een desinformatiecampagne. Vergelijkbaar met hoe de tabaksindustrie nog recent de gevolgen van roken trachtte te verbloemen. Klimaatverandering als een fantasma dat de middenklasse zal vernietigen en onze democratie in gevaar brengt. Dit zou nog als een logische psychologische reactie kunnen worden begrepen, maar is vooral een gepasseerd fake news-station.
Adaptie en mitigatie
Binnen beleid, praktijk en wetenschap worden inmiddels allerlei initiatieven genomen die ons voorbereiden op klimaatverandering. Buzzwords: adaptatie en mitigatie. Met adaptatie wordt bedoeld: de aanpassing van de samenleving aan het toekomstige klimaat en de effecten daarvan, om de schade te beperken, maar ook om de kansen te benutten. Daarmee kunnen we ons gereed maken voor extreme regenval, zwaardere stormen, langere periodes van droogte en hitte, de gevolgen van zeespiegelstijging, de zachtere winters en hetere zomers.
Mitigatie duidt op de maatregelen om klimaatverandering te beperken, bijvoorbeeld door het verminderen van het gebruik van fossiele brandstoffen of het voorkomen van ontbossing. De maatregelen gelden voor alle sectoren van economie en samenleving, inclusief de gezondheidszorg.
Wat klimaatverandering voor onze gezondheid betekent, kreeg tot voor kort weinig aandacht op de internationale klimaatagenda. Gek genoeg. Maar sinds het befaamde wetenschappelijke tijdschrift The Lancet een paar jaar geleden het Lancet Countdown initiative startte, weten we beter. Onafhankelijke wetenschappers uit verschillende disciplines (zoals economie, geneeskunde, wiskunde, ecologie, geografie, sociologie, politicologie) van zo’n 20 onderzoeksinstellingen in alle werelddelen, ontwikkelden een set indicatoren om veranderingen te meten in verschillende domeinen. Ook is de bestaande literatuur samengevat en werd nieuw onderzoek uitgevoerd.
Samengevat: bad news. De laatste 25 jaar is er nauwelijks vooruitgang geboekt bijvoorbeeld in het minderen van de uitstoot van een van de belangrijkste broeikasgassen: kooldioxide. Er is niet geïnvesteerd in de toekomstbestendigheid van onze economieën. Opwarming van de aarde en vervuiling zijn op dit moment al direct en indirect de oorzaak van allerlei gezondheidsproblemen en toegenomen sterfte. Deze effecten doen zich bovendien eerder en heftiger voor dan we eerder aannamen. Ook in de lage landen bij de zee.
Op middellange termijn wordt een toename verwacht van cardiovasculaire aandoeningen, longziekten, geestelijke ongezondheid – om nog maar te zwijgen over de gevolgen van voedselonzekerheid, watertekort, klimaatmigratie of territoriaal conflict.
