Dat ze moest stoppen met roken, wist Henny uit Roermond (zie kader) zelf ook wel. Ze had het al minstens tien keer geprobeerd, helaas zonder succes. Tot ze hulp kreeg van de longverpleegkundige uit het ziekenhuis én De Stopcoach-app. De Stopcoach-app is een eenvoudige en begrijpelijke app die rekening houdt met de leefwereld van lager opgeleiden. De app wordt altijd aangeboden in combinatie met persoonlijke begeleiding. Vijf gemeenten werkten mee aan een pilot. De evaluatie van deze pilot is onlangs gepubliceerd.
Van de mensen met een lage opleiding rookt 26,2 procent en dit aantal daalt nauwelijks. Uit onderzoek weten we dat deze groep rokers veel drempels ervaren om te stoppen. Er is vaak sprake van onderliggende problemen, zoals armoede, werkloosheid, schulden, eenzaamheid of stress. Stoppen met roken heeft dan meestal niet de hoogste prioriteit.
Ook de omgeving speelt een belangrijke rol: roken is vaak de norm en dat maakt stoppen nog moeilijker. Persoonsgerichte ondersteuning bij stoppen met roken is daarom juist voor deze groep essentieel. Het is één van de belangrijkste interventies om ziektelast bij lager opgeleiden te verminderen.
De Stopcoach-app
In het huidige aanbod van stoppen met roken interventies ontbrak een laagdrempelige interventie, die ook voor laagopgeleide rokers effectief is. Alleen de Stopadvisor, een door University College London ontwikkelde webbased interventie, was voor laagopgeleiden bewezen effectief.
Het expertisecentrum gezondheidsverschillen Pharos, het Leids Universitair Medisch Centrum en Trimbos instituut sloegen daarom de handen ineen en ontwikkelden samen met Brthrs deze app die begrijpelijk en toegankelijk is voor iedereen. De Stopcoach-app werd bovendien ontwikkeld samen met de gebruikersgroep voor wie hij bestemd is. De Noaber Foundation financierde de app, evenals de pilot, in vijf gemeenten.
Lokale stoppen-met-roken zorg
Voor rokers met multi-problematiek, zoals armoede, schulden en eenzaamheid, is persoonsgerichte ondersteuning cruciaal. Voor de stoppers is het fijn als die begeleiding dichtbij, bij voorkeur in de eigen woonplaats, geboden wordt. De interventie met De Stopcoach-app werd daarom als pilot getest in vijf gemeenten: Hulst, Weststellingwerf, Goeree-Overflakkee, Stadskanaal en Roermond.
Het doel van de pilot was inzicht krijgen in hoe e-health kan bijdragen aan effectieve en toegankelijke stoppen-met-rokenzorg in de wijk. Vanuit het lokale gezondheidsbeleid werkten de vijf pilot-gemeenten al wijkgericht. Zo konden ze bij de ondersteuning van rokers, eenvoudig gebruik maken van de bestaande netwerkstructuur met lokale partners.
Nationaal Preventieakkoord
Belangrijke aanleiding voor de pilot is het Nationaal Preventieakkoord van het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS). Eén van de doelen van dit preventieakkoord is om mensen met een lage Sociaal Economische Status (lage SES) beter te bereiken en te ondersteunen met gezondheidsbevorderende interventies.
Het Nationaal Preventieakkoord benadrukt het belang van ondersteuning bij het verder ontwikkelen van een wijkgericht stopaanbod voor rokers met een lage SES. Daarnaast verwijst het preventieakkoord naar de belangrijke rol van e-health bij een effectieve en toegankelijke stoppen-met-rokenzorg. Zo kan e-health responsief en persoonlijk zijn, doordat het rechtstreekse, persoonsgerichte feedback aan de gebruiker geeft.
Leerpunten uit de pilot
De pilot biedt een aantal concrete leerpunten voor het lokaal inrichten van een effectieve en toegankelijke stoppen-met-roken zorg.
• Zo bleek het vinden van goede kanalen waarmee rokers bereikt kunnen worden veel tijd te vragen en een lastige opgave te zijn. Niet in alle gemeenten zijn er voldoende geregistreerde Stoppen-met-Roken coaches aanwezig. De gemeente Weststellingwerf vond hiervoor een creatieve oplossing en leidde de lokale sportschooleigenaar, de buurtconciërge en een vlechtwerker op tot Stoppen-met-roken coach. Zo hadden ze direct ingangen naar de inwoners in hun wijk.
• Ook blijkt in de praktijk dat de aandacht van professionals voor de achterliggende problemen bij rokers nog niet vanzelfsprekend is. Bij de stoppen-met-rokenbegeleiding verdient integraal werken daarom meer aandacht. Een goede intake en een persoonsgerichte aanpak lijkt cruciaal voor het geven van de juiste begeleiding. En om rokers succesvol te kunnen begeleiden, is het moment waarop ze ‘instappen’ van belang.
De gebruikers van De Stopcoach-app waren zeer tevreden over de bruikbaarheid van de app: de informatie, de tips, de berichtjes over hoeveel geld men al bespaard had en hoeveel sigaretten men niet gerookt had, blijken goed te werken. Meerdere rokers vertelden ook dat voor hen de virtuele coach een meerwaarde had. Die gaf ze het gevoel dat iemand ze persoonlijk aansprak.
Vervolgonderzoek
Een vervolgstap is dat de input van de rokers, professionals en de projectleiders uit de vijf gemeenten wordt gebruikt om de app te verbeteren. Na deze verbeteringsslag kan de app worden onderzocht op effectiviteit.
Onder voorbehoud van financiering zal dit effectiviteitsonderzoek worden uitgevoerd in een samenwerking tussen de projectgroep van De Stopcoach, het Hart Long Centrum van het LUMC en Sinefuma, een aanbieder van stoppen-met-rokencoaching. Naar verwachting gaat dit onderzoek in september 2020 van start.
eHealth4All
De Stopcoach-app is een initiatief van het programma eHealth4All van Pharos. Met dit programma stimuleert Pharos het gebruik van e-health voor mensen met beperkte gezondheidsvaardigheden en mensen die moeite hebben met lezen en schrijven en/of gebruik van digitale communicatiemiddelen. Dat gebeurt door ervoor te zorgen dat ontwikkelaars van e-health en zorgorganisaties, deze gebruikers vanaf het begin betrekken bij de ontwikkeling van e-health tools en rekening houden met hun leefwereld.
Zo wil Pharos zorgen voor toegankelijke en begrijpelijke e-health toepassingen die iedereen kan gebruiken om zijn of haar gezondheid te behouden of te verbeteren. Pharos streeft naar een inclusieve samenleving die iedereen gelijke kansen biedt op een optimale gezondheid. Het terugdringen van gezondheidsverschillen staat daarbij centraal.
Meer informatie over de pilot met De Stopcoach-app en de ervaringen van de gemeenten zijn te vinden in het rapport:
‘Je krijgt regelmatig een complimentje en je ziet hoeveel geld je bespaart’
Henny uit Roermond rookte al sinds haar 16e, gemiddeld een pakje per dag. Nu is ze 60 jaar, ze heeft COPD en is afgekeurd voor werk. Dat ze moest stoppen met roken wist ze zelf ook wel, ze had het al minstens tien keer geprobeerd. Maar helaas zonder succes. Begin dit jaar lag ze drie keer kort achter elkaar met een longontsteking in het ziekenhuis. Toen ging de knop om: “Ik wist als ik nu niet stop, dan ben ik bij wijze van spreken morgen dood.”
Ze ging aan de slag met De Stopcoach-app in combinatie met hulp van de longverpleegkundige uit het ziekenhuis. Deze verpleegkundige bezocht ze regelmatig samen met een aantal andere stoppers: “We spraken dan samen over wat de gevaren van het roken zijn, wat helpt bij het stoppen en welke valkuilen er zijn. Het is fijn om met anderen je ervaring te delen, dat helpt. Evenals De Stopcoach app: je krijgt regelmatig een complimentje en je ziet ook hoe lang je al bezig bent, hoeveel sigaretten je niet hebt gerookt en hoeveel geld je daarmee bespaart. Dat scheelt flink! En ook als ik even ‘down’ was, dan pakte ik de app erbij en zag ik weer hoe goed ik bezig was. De app gaf mij echt een opkikker.”
Voor ze het wist, was Henny drie maanden gestopt. Ze heeft wel tips voor de makers van de app: “In het begin kreeg ik iedere dag een berichtje, dat werd al snel maar één keer per week en daarna duurde het nog langer. Dat vond ik echt jammer, dat moeten ze anders doen. Iedere dag een berichtje is fijn en dan voor langere tijd.” Na acht weken stopt de begeleiding van de app. “Ik zou het fijn vinden als er dan nog een vervolg is.”
