Onderzoekers van de Queensland University of Technology (QUT) hebben een speekseltest ontwikkeld die binnen één uur een eiwitbiomarker kan detecteren die in verband wordt gebracht met verschillende vormen van kanker. De resultaten van het onderzoek zijn gepubliceerd in het wetenschappelijke tijdschrift Talanta.
De test richt zich op het eiwit S100P, een biomarker die onder meer wordt onderzocht bij orale, darm- en alvleesklierkanker. Volgens de onderzoekers kan de technologie de basis vormen voor eenvoudige en betaalbare point-of-care screeningsmethoden, waarmee kanker in een vroeg stadium kan worden opgespoord.
Papieren sensor met nanodeeltjes
Het onderzoeksteam ontwikkelde een techniek waarbij speeksel wordt geanalyseerd met behulp van speciaal papier dat is gecoat met goud- en zilvernanodeeltjes. Deze nanostructuur fungeert als een zeer gevoelige sensor die het zogeheten Raman-spectrum van het speeksel kan registreren. Bij deze methode, ook bekend als Surface-Enhanced Raman Spectroscopy (SERS), wordt laserlicht verstrooid door moleculen, waardoor specifieke stoffen in een monster kunnen worden geïdentificeerd.
Volgens corresponderend auteur Emad Kiriakous van de School of Chemistry and Physics van QUT maakt deze aanpak snelle en relatief goedkope detectie mogelijk. “We hebben een snelle en goedkope groene synthese met diep UV-LED-licht gebruikt om de antilichamen chemisch aan het oppervlak te binden, zodat we voor het eerst de SERS van S100P konden observeren en registreren”, aldus Kiriakous.
Om de nauwkeurigheid van de test te vergroten ontwikkelden de onderzoekers daarnaast een speciaal papieren extractiechip. Die bindt selectief aan de biomarker in het speeksel voordat de spectroscopische meting plaatsvindt.
Snellere en minder invasieve diagnostiek
Volgens Kiriakous kan het vroegtijdig detecteren van kanker of voorstadia ervan helpen om sneller in te grijpen en ziekteprogressie te vertragen of te voorkomen. Het eiwit S100P wordt onderzocht als biomarker bij verschillende vormen van kanker, waaronder eierstok-, prostaat-, maag-, colorectale en borstkanker.
Het gebruik van speeksel als testmateriaal heeft als voordeel dat invasieve procedures, zoals bloedafname of biopsieën, niet nodig zijn. Daarnaast kan de toepassing van licht-geactiveerde materialen op papier de complexe chemische processen die normaal bij biomarkerdetectie horen vereenvoudigen.
Volgens de onderzoekers kan de nieuwe methode diagnostische processen aanzienlijk versnellen. “Deze methode kan de diagnosetijd verkorten tot minuten in plaats van uren of dagen en maakt gebruik van goedkope materialen”, aldus Kiriakous. Naast snelheid en gebruiksgemak kan de techniek ook bijdragen aan lagere productiekosten van biosensoren en minder chemisch afval, wat de milieubelasting vermindert.
Speekseltest diagnostiek
Er zijn meer voorbeelden waarbij een speekseltest gebruikt wordt om bepaalde ziekten of symptomen te kunnen detecteren. Zo ontwikkelden onderzoekers recentelijk aan de hand van speekselmonsters vroege tekenen van cognitieve achteruitgang bij ouderen te voorspellen.
En in 2025 schreven we over een speeksel thuistest waarmee binnen enkele minuten tekenen van stress of mogelijke hartproblemen kunnen worden gedetecteerd. Een traject dat normaliter dagen duurt.
