Zorgorganisaties moeten meer investeren in de kennis en vaardigheden die nodig zijn om kunstmatige intelligentie veilig en verantwoord te gebruiken. Dat blijkt uit het rapport Stand van Zaken AI-geletterdheid in de Zorg in Nederland, dat AI Coalitie 4 Nederland (AIC4NL) in opdracht van het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS) heeft opgesteld. Hoewel het aanbod aan opleidingen en ondersteuningsmateriaal groeit, ontbreekt nog een samenhangende aanpak om AI-geletterdheid structureel te verankeren. De onderzoekers pleiten daarom voor gezamenlijke leerdoelen, passende scholing en landelijke monitoring.
Kunstmatige intelligentie krijgt een steeds grotere rol in de gezondheidszorg. Van AI-ondersteunde diagnostiek en triage tot automatische verslaglegging en patiëntcommunicatie. Daarmee groeit ook de noodzaak om zorgprofessionals goed voor te bereiden op het gebruik van deze technologie.
Meer dan technische kennis
AI-geletterdheid omvat volgens het rapport niet alleen kennis van de werking van AI-systemen, maar ook het vermogen om resultaten kritisch te beoordelen en toepassingen verantwoord te gebruiken. Zorgmedewerkers moeten bijvoorbeeld kunnen herkennen wanneer een AI-systeem onjuiste informatie genereert, vooroordelen bevat of onvoldoende betrouwbaar is voor een bepaalde beslissing. Ook privacy, patiëntveiligheid, menselijke controle en professionele verantwoordelijkheid zijn belangrijke onderdelen.
Het rapport benadrukt dat AI-geletterdheid nauw samenhangt met de bredere AI-gereedheid van zorgorganisaties. Daarbij gaat het om de combinatie van technologie, beleid, organisatiecultuur, infrastructuur en beschikbare competenties. In Editie 4 van ons magazine schreven we over het spanningsveld tussen de ambities van zorgbestuurders en de dagelijkse praktijk. Terwijl organisaties AI-strategieën ontwikkelen en toepassingen introduceren, voelen zorgprofessionals zich niet altijd voldoende toegerust om deze systemen kritisch en veilig te gebruiken. Digitale vaardigheden en datavaardigheden vormen daarbij een belangrijke basis, maar zijn op zichzelf niet voldoende.
Verschillende functies vragen andere vaardigheden
Een belangrijke conclusie is dat één uniforme AI-opleiding voor alle zorgmedewerkers niet volstaat. De benodigde kennis hangt af van de functie, verantwoordelijkheid en context waarin AI wordt toegepast. Een verpleegkundige die AI gebruikt bij verslaglegging heeft andere competenties nodig dan een radioloog die AI-ondersteunde beeldanalyse beoordeelt. Ook bestuurders, inkopers, HR-medewerkers en kwaliteitsfunctionarissen moeten voldoende kennis hebben om de mogelijkheden en risico's van AI te kunnen beoordelen.
Het rapport pleit daarom voor rol- en sectorspecifieke leerdoelen, gekoppeld aan passende opleidingen en aantoonbare competenties. De onderzoekers inventariseerden bestaande scholings- en ondersteuningsmaterialen van onder meer onderwijsinstellingen, zorgorganisaties, kennisplatforms en commerciële aanbieders. Daarbij blijkt dat verschillende initiatieven al bijdragen aan bewustwording en kennisontwikkeling, maar dat verdere afstemming nodig is.
Een voorbeeld is het in juni 2026 gelanceerde platform AI-geletterd in de zorg. Dit initiatief bouwt voort op Digivaardig in de Zorg en wil kennis, leermiddelen en praktijkervaringen samenbrengen op één centrale plek. Ook de AI Versnellingsagenda van umcNL richt zich op gezamenlijke AI-competenties voor verschillende beroepsgroepen. Daarbij wordt gewerkt aan een basis van kennis en vaardigheden die zorgorganisaties kunnen gebruiken bij het ontwikkelen en beoordelen van hun opleidingsaanbod.
Blijvende ontwikkeling
Volgens de onderzoekers is AI-geletterdheid geen eenmalige scholingsactiviteit. Omdat AI-systemen en hun toepassingen voortdurend veranderen, moeten organisaties investeren in doorlopende kennisontwikkeling. Het rapport bevat zeven aanbevelingen. Daaronder vallen het harmoniseren en meetbaar maken van leerdoelen, het organiseren van structurele samenwerking en het stimuleren van gecertificeerde en geaccrediteerde opleidingen. Daarnaast wordt voorgesteld een digitaal register voor AI-geletterdheid in te richten en de voortgang per zorgsector te monitoren. Daarmee moet duidelijker worden welke kennis aanwezig is, waar tekorten bestaan en welke aanvullende ondersteuning nodig is.
Het onderzoek is gebaseerd op literatuuronderzoek, vragenlijsten en interviews, met bijzondere aandacht voor STZ-ziekenhuizen. De bevindingen zijn daarnaast getoetst aan ervaringen in andere zorgsectoren, waaronder de eerstelijnszorg, verpleging, verzorging en thuiszorg (VVT) en geestelijke gezondheidszorg. Tijdens de ICT&health World Conference op 28 januari 2026 werden in een break-outsessie de eerste onderzoeksinzichten over AI-geletterdheid besproken. Ook werden vijf initiatieven gepresenteerd die bijdragen aan de ontwikkeling van AI-vaardigheden in de zorg.
Ook Europese regelgeving speelt een rol. Artikel 4 van de AI Act introduceerde in februari 2025 verplichtingen rond AI-geletterdheid voor aanbieders en organisaties die AI-systemen gebruiken. Het rapport bespreekt daarnaast de gevolgen van de Europese Digital Omnibus, waarbij de nadruk volgens de onderzoekers verschuift van directe handhaving van AI-geletterdheid naar stimulering en ondersteuning. Tegelijkertijd blijven andere verplichtingen rond patiëntveiligheid, privacy en verantwoord gebruik van AI van belang.
Structureel doorpakken
De onderzoekers waarschuwen dat onduidelijkheid over regelgeving geen reden mag zijn om investeringen in kennisontwikkeling uit te stellen. Risico's zoals foutieve triage, datalekken en het kritiekloos overnemen van AI-adviezen blijven immers bestaan. Voor zorgorganisaties betekent dit dat AI-geletterdheid onderdeel moet worden van regulier opleidingsbeleid, kwaliteitsmanagement en de implementatie van nieuwe technologie.
De ontwikkeling en verantwoorde toepassing van AI in de zorg staan ook centraal tijdens de komende ICT&health World Conference 2027, die van 26 tot en met 28 januari plaatsvindt in het MECC Maastricht. Daar komen zorgprofessionals, bestuurders, beleidsmakers, onderzoekers en technologiebedrijven samen om te bespreken hoe digitale innovaties daadwerkelijk kunnen bijdragen aan betere en toekomstbestendige zorg. AI-geletterdheid vormt daarbij een belangrijke randvoorwaarde: zonder voldoende kennis, vaardigheden en kritisch beoordelingsvermogen blijft het lastig om de mogelijkheden van AI veilig en effectief te benutten.
De belangrijkste boodschap van het rapport is dan ook dat AI-geletterdheid geen eenmalige opleidingsactiviteit mag zijn. Het moet een structureel onderdeel worden van het opleidingsbeleid, de kwaliteitsborging en de digitale strategie van zorgorganisaties. Alleen dan kunnen technologische innovatie en professionele ontwikkeling gelijke tred houden.
Referenties
AI-geletterdheid rapport (Datavoorgezondheid)
Voeg ICT&health toe aan Google
Toon meer content van ICT&health in Google Zoeken.