ICT&health maakt op deze website gebruik van cookies en vergelijkbare technieken. Wij gebruiken cookies om ervoor te zorgen dat onze website goed functioneert, om uw voorkeuren op te slaan, om inzicht te krijgen in bezoekersgedrag, maar ook voor marketingdoeleinden. Meer informatie vindt u op onze Privacybeleid.
Cookie instellingen
Accepteer alle cookies
Cookie instellingen
Pas de cookie-instellingen aan naar jouw persoonlijke voorkeur en bevestig jouw keuze. Noodzakelijke cookies zijn altijd noodzakelijk om deze website te kunnen bezoeken. U kunt uw voorkeur op ieder moment wijzigen of intrekken.
Noodzakelijk
(1)
Google Analytics
Het bijhouden van geanonimiseerde bezoekersstatistieken bij het gebruik van de website.
Functioneel
(2)
Google Analytics
Het bijhouden van persoonlijke bezoekersstatistieken bij het gebruik van de website.
Google Tag Manager
Het beheren van tags en het bijhouden van gegevens over het gebruik van de website.
Marketing
(1)
Google Ads
Het tonen van gerichte advertenties op basis van het gebruik van de website.
AI-toepassingen in de zorg ontwikkelen zich razendsnel: van beslisondersteuning en beeldanalyse tot generatieve AI voor verslaglegging en triage. Tegelijkertijd blijft het kennis- en vaardigheidsniveau van veel zorgprofessionals achter, waardoor zij zich onzeker voelen over wat deze systemen doen, hoe betrouwbaar ze zijn en welke verantwoordelijkheid zij zelf hebben. De AI Coalitie voor Nederland deed daarom in opdracht van VWS een kort onderzoek naar de Stand van Zaken AI-geletterdheid in de Zorg. In dit eerste van twee artikelen verkennen we enkele grondbegrippen en goede voorbeelden. In deel 2 worden naast andere AI-geletterdheid-projecten ook enkele conclusies en aanbevelingen besproken.
Met een zorgsector waarin personeelstekorten toenemen, de betaalbaarheid onder druk staat, toegang niet altijd vanzelfsprekend is en dit alles in een maatschappij die dubbel vergrijst, en waarin zorgprofessionals 40 procent van hun tijd als veredelde administrateurs doorbrengen, is AI hard op weg om een randvoorwaarde te worden.
Terwijl zorginstellingen in hoog tempo experimenteren met algoritmen, beslisondersteuning en generatieve AI, is de kennis en vaardigheid van zorgprofessionals om deze systemen kritisch, veilig en effectief te gebruiken nog lang niet op hetzelfde niveau1. Er tekent zich een duidelijke spanning af: op bestuurlijk niveau ontstaan AI-visies, strategie, beleid en projectteams, maar aan het bed, in de spreekkamer, achter de balie of in de polikliniek voelen veel professionals zich onzeker over wat AI is, wat het kan, wat het niet kan, en welke verantwoordelijkheid zij zelf dragen.
De kern van het probleem is daarmee niet technologisch – de tools zijn er, de pilots draaien – maar menselijk: zonder goed toegeruste en AI-geletterde zorgprofessionals blijven kansen onbenut, nemen risico’s en weerstand toe en wordt verantwoorde inzet van AI een papieren ambitie in plaats van een dagelijkse realiteit.
Leermiddelen voor AI-geletterdheid
De AIC4NL (AI Coalitie voor Nederland) was een van de eerste organisaties die een gratis basale cursus AI voor de Zorg2 ontwikkelde. Een prachtige eerste stap naar AI-geletterdheid, die weliswaar laat zien wat er met AI allemaal kan, maar niet genoeg is voor praktijkgerichte toepassing.
In de zomer van 2025 werden verkennende gesprekken gevoerd over de stand van zaken rond AI-geletterdheid in de Nederlandse zorg.Bij dit gesprek waren vertegenwoordigers aanwezig van de HagaAcademie, het HagaZiekenhuis, de STZ-ziekenhuizen/leerhuizen, ECP (Coalitie Digivaardig in de Zorg) en de AIC4NL. In deze bijeenkomst werd duidelijk dat er in de zorg een groeiende behoefte bestaat aan inzicht in de kennis, vaardigheden en houding van zorgprofessionals ten aanzien van AI, en aan een gezamenlijke taal en koers om AI-geletterdheid te versterken.
Dit resulteerde in een onderzoek door AIC4NL in opdracht van VWS naar een overzicht en annotatie van welke niet-commerciële en commerciële partijen van AI-leermiddelen scholings- en ondersteuningsmaterialen in Nederland beschikbaar zijn, wat de lacunes zijn en welke vervolgstappen prioriteit hebben om in te vullen. Daarnaast - maar hier gaan we in dit artikel niet verder op in - wordt er in de AI Act, in Art. 4 (en in diverse Recitals) AI-geletterdheid beschreven.
Op 28 januari 2026 vond tijdens een drukbezochte break-out op de ICT&health World Conference, een eerste analyse en stakeholderverbinding plaats. Er werden daar vijf projecten gepresenteerd, die in de kaders van de twee artikelen worden toegelicht.
Wat is AI-geletterdheid?
Vorig jaar werd in een artikel3 in dit magazine al het wat, wanneer en waarom van AI-geletterdheid uit de doeken gedaan. Uit de in februari 2025 in werking getreden AI Act is een parafrasering voor de Zorg van de onder Art.4 genoemde definitie van AI-geletterdheid gemaakt door ECP: AI-geletterdheid is het geheel aan competenties (kennis, vaardigheden, houding) waarmee zorgmedewerkers AI begrijpen, kritisch beoordelen en verantwoord toepassen in hun werkpraktijk, met oog voor ethiek, privacy en de menselijke maat in de zorg. Het gaat niet zozeer om technische expertise, maar om bewust, kritisch en bekwaam omgaan met Al-toepassingen die de kwaliteit van zorg en samenwerking ondersteunen.
‘Zorgmedewerkers’ moet hier in de breedste zin van het woord worden opgevat: ook bijvoorbeeld bestuurders, kwaliteitsmanagers, inkopers, HR-medewerkers, planners, opleidingscoördinatoren, patiënten, cliënten en AI-aanbieders moeten in feite allen AI-geletterd zijn.
AI-geletterdheid betekent dus dat je AI-systemen kunt herkennen, in grote lijnen snapt hoe ze werken, er kritisch naar kunt kijken en ze verantwoord en veilig gebruikt in je werk. Het gaat dus niet alleen om ‘weten wat AI is’, of het technisch om kunnen gaan met een AI-applicatie, maar vooral om goed kunnen inschatten wanneer je AI kunt vertrouwen, wanneer extra controle nodig is en wat je zelf wel en niet moet doen. Dus ook welke ethische en juridische randvoorwaarden er bij gebruik en interpretatie van de uitkomsten gelden. Maar hoe werk je aan AI-geletterdheid? Een ander artikel in ICT&health4 ging daarop in en gaf enige stappen en voorbeelden opgetekend uit een onderzoek onder Nederlandse ziekenhuizen.
AI-geletterdheid en AI-gereedheid
AI-gereedheid is een maat voor hoe goed een zorginstelling klaar is om AI te gebruiken in het dagelijkse werk. Het gaat niet alleen om techniek, maar ook om organisatie en mensen: beleid, cultuur, infrastructuur, governance, gebruik in de praktijk, vaardigheden en ethiek. AI-geletterdheid van medewerkers is daar een belangrijk onderdeel van. In de praktijk zie je dat AI-leveranciers hun AI-software vaak moeilijk kunnen uitrollen, omdat zorginstellingen hier nog niet goed op zijn voorbereid.
AI-gereedheid hangt sterk samen met het hebben van een duidelijke AI-visie en -strategie, én met het uitvoeren daarvan. Dat vraagt om interne communicatie, bewustwording, beleid en spelregels, en passende AI-opleidingen per doelgroep, zodat AI soepel kan worden ingevoerd. Digivaardigheid (omgaan met digitale middelen) en datavaardigheid (gegevens begrijpen, beoordelen en veilig gebruiken) worden doorgaans gezien als noodzakelijke basis voor AI-geletterdheid.
Geletterdheid in niveaus
Gezien vanuit de zorgprofessionals kunnen we grofweg vier opbouwende niveaus van AI-geletterdheid onderscheiden (zie de afbeelding van de AI-geletterdheid piramide op pg 59).
Niveau 1 - basiskennis voor alle medewerkers: weten wat AI is, waar het in de organisatie voorkomt en welke kansen en risico’s er zijn.
Niveau 2 - toepassingsgericht: zorgprofessionals die met AI werken, moeten de specifieke toepassing begrijpen, de uitkomsten kunnen beoordelen en veilig met data omgaan.
Niveau 3 - expertkennis: medisch- en applicatiespecialisten die zich verdiepen in data, modellen, validatie, regelgeving en governance.
Niveau 4 - rolafhankelijk: dit betreft bijvoorbeeld zorgprofessionals die in specialistische rollen AI gebruiken en zelfs AI-toepassingen ontwikkelen.
Basis van AI-geletterdheid
We hebben hier geprobeerd een basis neer te zetten over wat AI-geletterdheid nou echt is. In deel twee van dit tweeluik over AI-geletterdheid in de zorg worden enkele conclusies uit het onderzoek nader bekeken en aanbevelingen gedaan.
De AI geletterdheid piramide.
Platform AI-geletterd in de Zorg
Het op 2 juni jl. gelanceerde initiatief AI-geletterd in de zorg5 bouwt voort op Digivaardig in de Zorg en zet de eerste stappen naar een landelijk platform voor AI-geletterdheid. Doel is om bestaande kennis, ervaringen en initiatieven rond AI op één herkenbare plek te bundelen, zodat zorgprofessionals veilig, verantwoord en mensgericht met AI kunnen leren werken.
Het platform heeft een zorgbrede focus en wil op termijn zelfscans en functieprofielen per branche, leermiddelen en praktische tools, ondersteuning via digicoaches en communicatiemiddelen aanbieden. Tegelijkertijd is het initiatief een eerste aanzet en (nog) geen volledig uitgewerkt raamwerk of register voor AI-geletterdheid per rol en sector.
Er is nog geen uitgekristalliseerde landelijke referentieset met leerdoelen en niveaus per functie, en ook toetsing en borging in HR- en opleidingsstructuren moeten verder worden ontwikkeld. Daarmee legt AI-geletterd in de zorg wel het fundament voor een zorgbrede infrastructuur, maar vraagt het de komende jaren om verdere harmonisatie en uitwerking om echt als volledig rol- en sectorspecifiek kader voor AI-geletterdheid te kunnen fungeren.
AI Versnellingsagenda umcnl
De umcnl (voorheen NFU) publiceerde naar aanleiding van het in september 2024 in samenwerking met de NVZ verschenen position paper AI in de Zorg – Versneld en verantwoord opschalen6, een AI Versnellingsagenda7, met daarin vijf aaandachtspunten waarvan er twee het meest relevant zijn voor AI-geletterdheid:
Opleidingen: een gedeelde basis aan AI-kennis en –vaardigheden per functiegroep en rol.
Nationaal AI-platform: één vindplaats voor kaders, leermaterialen, leidraden, implementatiemethodieken en gevalideerde toepassingen.
Binnen Opleidingen wordt gewerkt aan de formulering van kerncompetenties, c.q. leerdoelen op het gebied van AI-geletterdheid die voor alle medewerkers in zorginstellingen relevant worden geacht. Deze generieke set wordt vervolgens nader uitgewerkt voor specifieke doelgroepen, onder meer voor verpleegkundigen (aan de zorgkant) en HR-medewerkers (aan de niet zorgkant).
De betreffende actielijn heeft tot doel een kader te ontwikkelen voor de implementatie van AI-geletterdheid binnen instellingen, waaronder een expliciete beschrijving van kerncompetenties, aan de hand waarvan organisaties hun eigen cursusaanbod kunnen toetsen. Daarbij is nadrukkelijk níet beoogd om centraal voor te schrijven welke concrete cursussen instellingen moeten aanbieden; die keuze blijft bij de afzonderlijke organisaties, al worden wel illustratieve voorbeelden gegeven, zoals de basiscursus van de AIC4NL.
