App verbetert behandeling van kinderfobieën niet

Een app die kinderen met een specifieke fobie helpt om thuis te oefenen na een intensieve gedragstherapeutische behandeling, leidt niet tot betere behandelresultaten. Dat blijkt uit onderzoek waaraan onder meer de Universiteit Leiden heeft meegewerkt. Kinderen die de app gebruikten, oefenden niet vaker en hadden geen grotere afname van angstklachten dan kinderen die reguliere huiswerkopdrachten kregen. Wel waren kinderen en ouders tevredener over de behandeling wanneer zij de app konden gebruiken.

Digitale toepassingen worden steeds vaker onderzocht als aanvulling op psychologische behandelingen. Ze kunnen patiënten helpen om oefeningen zelfstandig uit te voeren en behandelactiviteiten buiten de spreekkamer voort te zetten. Of dergelijke ondersteuning daadwerkelijk tot betere behandelresultaten leidt, moet echter afzonderlijk worden onderzocht.

Bij kinderen met specifieke fobieën is zelfstandig oefenen een belangrijk onderdeel van de behandeling. Het gaat bijvoorbeeld om angst voor honden, spinnen, bloed of injecties. Deze angsten kunnen het dagelijks functioneren beïnvloeden en beperkingen veroorzaken op school, thuis of tijdens sociale activiteiten.

Intensieve behandeling in één sessie

Voor specifieke fobieën bij kinderen bestaat een behandeling die bekendstaat als One-Session Treatment (OST). Hierbij doorloopt het kind één intensieve sessie van maximaal drie uur, waarin het onder begeleiding van een therapeut geleidelijk wordt blootgesteld aan de situatie of het voorwerp waarvoor het bang is.

Deze vorm van exposuretherapie is gericht op het verminderen van angst door kinderen te laten ervaren dat zij met de gevreesde situatie kunnen omgaan. De behandeling is relatief kort, maar leidt niet bij alle kinderen tot volledig herstel. Volgens de onderzoekers voldoet ongeveer 35 tot 40 procent na behandeling nog aan de criteria voor een specifieke fobie.Omdat het belangrijk is dat kinderen ook na de behandelsessie blijven oefenen, onderzochten de wetenschappers of een speciaal ontwikkelde app daarbij ondersteuning kan bieden.

Onderzoek onder 172 kinderen

Aan de gerandomiseerde studie namen 172 kinderen tussen de 7 en 14 jaar deel. Alle deelnemers hadden een specifieke fobie en kregen eerst de gebruikelijke One-Session Treatment. Vervolgens werden zij willekeurig verdeeld over twee groepen. De ene groep kreeg reguliere huiswerkopdrachten van de therapeut. De andere groep gebruikte de app Kids Beat Anxiety (KibA), die speciaal voor het onderzoek was ontwikkeld.

Met de app konden kinderen thuis exposureoefeningen uitvoeren. De toepassing bevatte aanpasbare opdrachten en beloningen om het oefenen te stimuleren. De onderzoekers beoordeelden de behandelresultaten op verschillende momenten: direct na de behandelsessie, na de periode waarin de kinderen thuis oefenden en tijdens een follow-up na zes maanden. Daarbij werd onder meer gekeken naar het verdwijnen van de fobiediagnose, de vermindering van angstklachten, de frequentie waarmee kinderen oefenden en de tevredenheid over de behandeling.

Geen extra effect van de app

In beide onderzoeksgroepen verbeterden de behandelresultaten aanzienlijk. Direct na de intensieve behandelsessie voldeed 25 procent van de kinderen niet langer aan de diagnostische criteria voor hun specifieke fobie. Na de periode met huiswerkopdrachten was dit percentage gestegen tot 46 procent. Bij de follow-up na zes maanden was bijna 70 procent van de kinderen vrij van de diagnose. De resultaten laten daarmee zien dat de verbetering na de behandelsessie verder doorzette en gedurende de onderzoeksperiode behouden bleef.

Het gebruik van de app leverde echter geen aantoonbaar aanvullend klinisch voordeel op. Kinderen die KibA gebruikten, oefenden niet vaker dan kinderen met reguliere huiswerkopdrachten. Ook was er geen significant verschil in de vermindering van angstklachten tussen beide groepen. Wel rapporteerden kinderen en ouders in de appgroep een hogere tevredenheid over de behandeling. Dat onderscheid is relevant voor de beoordeling van digitale zorgtoepassingen. Een toepassing kan door gebruikers positief worden ervaren, zonder dat daarmee ook een grotere klinische effectiviteit is aangetoond.

Extra aandacht voor prikangst

De onderzoekers constateerden daarnaast verschillen tussen soorten fobieën. Kinderen met een bloed-injectie-verwondingfobie, waaronder prikangst, bereikten minder vaak volledige remissie dan kinderen met andere specifieke fobieën. Een mogelijke verklaring is dat het thuis oefenen met de gevreesde situatie bij deze groep lastiger te organiseren is. Voor kinderen met prikangst kan daadwerkelijke blootstelling aan een injectie onderdeel zijn van het herstelproces.

De studie ondersteunt de toepassing van One-Session Treatment bij specifieke fobieën, maar biedt geen aanwijzingen dat de onderzochte app de behandelresultaten voor de totale onderzoeksgroep verbetert. Dat betekent niet dat digitale ondersteuning bij fobiebehandeling geen rol kan spelen. De onderzoekers sluiten niet uit dat bepaalde groepen kinderen of gezinnen wel baat kunnen hebben bij aanvullende digitale begeleiding. Of dat daadwerkelijk het geval is, moet vervolgonderzoek uitwijzen. Voor de inzet van digitale toepassingen in de geestelijke gezondheidszorg onderstreept het onderzoek het belang van het afzonderlijk beoordelen van gebruikerstevredenheid en klinische effectiviteit.

Nederlands platform

Naast apps die kinderen ondersteunen bij de behandeling van fobieën, worden ook digitale platforms ontwikkeld die jongeren met angst- en dwangklachten helpen bij het vinden van informatie en ondersteuning. Een voorbeeld is Brain Warriors, een initiatief van de Angst, Dwang en Fobie (ADF)-stichting. Het platform is ontwikkeld in samenwerking met Mental Heroes en het Kenniscentrum Angst & Stress bij Jeugd van de Universiteit Leiden.

Vijftien jongeren tussen 12 en 18 jaar met eigen ervaringen met angst- en dwangklachten zijn bij de ontwikkeling betrokken. Brain Warriors moet betrouwbare informatie, psycho-educatie via video's en ervaringsverhalen aanbieden. Daarnaast is begeleid lotgenotencontact voorzien. Het door ZonMw ondersteunde initiatief richt zich op het verlagen van drempels om hulp te zoeken en het doorbreken van taboes rond psychische klachten.