Digitalisering zorg vergroot risico op ongelijkheid

De digitalisering van de zorg belooft meer toegankelijkheid en efficiëntie, maar niet iedereen profiteert daar in gelijke mate van. Mensen met een praktische opleiding hebben minder vaak toegang tot digitale zorg dan mensen met een theoretische opleiding. Tegelijkertijd zijn zij vaak minder gezond. Daardoor dreigt digitalisering bestaande gezondheidsverschillen te vergroten. Dat concludeert Lucille Standaar in haar promotieonderzoek, waarop zij vrijdag 25 september promoveerde aan Tilburg University.

Wie toegang heeft tot digitale zorg en daar effectief gebruik van kan maken, hangt mede samen met de sociaaleconomische positie. Zo maken mensen met een praktische opleiding minder vaak gebruik van digitale zorg dan mensen met een theoretische opleiding. Die ongelijkheid raakt aan een breder vraagstuk: mensen in een kwetsbaardere sociaaleconomische positie hebben vaker te maken met gezondheidsproblemen. Wanneer zorg steeds verder digitaliseert, bestaat het risico dat juist deze groepen minder goed worden bereikt en bestaande verschillen in gezondheid verder toenemen.

Inclusiever digitaal zorgsysteem

Hoe digitale zorg zo kan worden ontwikkeld en ingevoerd dat ook mensen met een kwetsbare sociaaleconomische positie er goed gebruik van kunnen maken, is nog onvoldoende onderzocht. Er zijn initiatieven die hieraan bijdragen, zoals de cursus DigiVitaler in Nederlandse bibliotheken. Toch is meer nodig om digitale zorg voor iedereen toegankelijk te maken.

Daarbij gaat het niet alleen om de technologie zelf. Al vanaf het ontwerp en tijdens de invoering moet rekening worden gehouden met de behoeften en mogelijkheden van mensen die moeilijker hun weg vinden in de digitale zorg. Ook de organisatie van de zorg en maatschappelijke omstandigheden spelen een rol. Aanvullend onderzoek moet duidelijk maken hoe een digitaal zorgsysteem kan worden ingericht dat niemand buitensluit.

Over het onderzoek

Voor haar promotieonderzoek combineerde Lucille Standaar kwantitatieve en kwalitatieve onderzoeksmethoden met literatuuronderzoek. De bevindingen zijn vastgelegd in vijf wetenschappelijke artikelen. Voor de dataverzameling maakte zij onder meer gebruik van het Nivel Consumentenpanel Gezondheidszorg en het Nivel Panel Samen Sterk. Het onderzoek werd gefinancierd door het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport en uitgevoerd als onderdeel van de Monitor Digitale Zorg van het RIVM, die eerder bekendstond als de E-healthmonitor.

Dat digitale zorg beter moet aansluiten bij mensen in een kwetsbare positie, blijkt ook uit ander onderzoek. Zo laat ons artikel ‘Hoe digitale zorg inclusiever kan worden ontwikkeld’ van maart dit jaar zien waarom het belangrijk is om patiënten al vroeg bij het ontwerp van digitale zorgtoepassingen te betrekken. Daarbij komt de vraag centraal te staan hoe digitalisering kan bijdragen aan betere zorg, zonder bestaande gezondheidsverschillen te vergroten.