Het ministerie van VWS, Zorgverzekeraars Nederland (ZN) en Stichting CumuluZ Zorgdata hebben afspraken gemaakt om meer samenhang te brengen tussen landelijke en regionale data-initiatieven in de zorg. Het doel is om de ontwikkeling van een landelijk dekkend netwerk voor gegevensuitwisseling te verbinden met regionale dataplatformen die vanuit het Integraal Zorgakkoord (IZA) worden gefinancierd.
De afspraken moeten voorkomen dat zorgaanbieders en leveranciers worden geconfronteerd met tegenstrijdige keuzes, dubbele investeringen of desinvesteringen. Tegelijkertijd moet er ruimte blijven bestaan voor regionale innovatie en snelle realisatie van zorgimpact. Om de samenhang in de praktijk te organiseren, is het Coördinatieteam Digitale Samenwerkingsinitiatieven (CDS) ingericht.
Brug tussen regio en landelijk niveau
De aanleiding voor de afspraken ligt in het tempoverschil tussen landelijke en regionale ontwikkelingen. Het programma Landelijk dekkend netwerk (LDN) werkt aan een communicatienetwerk en bijbehorende generieke functies, als onderdeel van het bredere gezondheidsinformatiestelsel (GIS). Parallel daaraan ontwikkelen meerdere regio’s, onder aansturing van zorgverzekeraars en met IZA-transformatiemiddelen, eigen datavoorzieningen om nú zorgimpact te realiseren.
In de praktijk leidde dat tot onduidelijkheid bij veldpartijen over de onderlinge samenhang en toekomstige keuzes. Volgens Marcel Floor, manager i-Beleid bij VWS, brengen de nieuwe afspraken daar verandering in. “We zijn verheugd over deze afspraken, omdat we hiermee een cruciale brug slaan tussen de innovatiekracht in de regio en de noodzakelijke landelijke samenhang”, zo stelt Floor in een persbericht dat verscheen op de website van Data voor gezondheid. “Voor veldpartijen die nú bouwen aan de data-infrastructuur in de zorg, scheppen we hiermee de broodnodige duidelijkheid.”
Het gezamenlijke uitgangspunt is dat regionale oplossingen en modulaire bouwstenen, waar mogelijk bewezen in de praktijk, gefaseerd worden opgeschaald richting landelijke voorzieningen. Tegelijkertijd worden landelijke kaders en architectuurprincipes gebruikt om regionale initiatieven tijdig bij te sturen en interoperabiliteit te borgen.
Rol- en taakverdeling verduidelijkt
De afspraken leggen vast hoe sturing, governance en financiering zijn georganiseerd. VWS voert de regie op de landelijke data-infrastructuur en stelt de beleidsmatige kaders vast. Het ministerie is eindverantwoordelijk voor het overkoepelende stelselraamwerk (GIS) en voor de realisatie van de bijbehorende stelselcomponenten, waaronder het LDN. VWS heeft CumuluZ aangewezen als uitvoeringsorganisatie voor de landelijke data-integratie- en data-conformiteitslaag. CumuluZ vervult verder een architectuurrol bij de uitwerking van deze voorzieningen.
In de praktijk zal CumuluZ bestaande regionale initiatieven toetsen op aansluitingsperspectief, herbruikbare bouwblokken identificeren en inzichtelijk maken waar migratie of doorontwikkeling nodig is om binnen landelijke kaders te passen. Daarbij wordt ook rekening gehouden met Europese vereisten, zoals de European Health Data Space (EHDS). Meer hierover is te lezen in het document Convergentie tussen het Landelijk dekkend netwerk en regionale datavoorzieningen.
Zorgverzekeraars hebben gedurende de IZA-/AZWA-periode een sturende rol richting regionale initiatieven. Via financieringsvoorwaarden en toetsing wordt gestuurd op aansluiting bij landelijke kaders en het gebruik van generieke voorzieningen. “Met deze afspraken bouwen we versneld en gezamenlijk aan een data-infrastructuur die niet alleen nu impact maakt, maar ook klaar is voor de toekomst en voldoet aan (Europese) wetgeving zoals de EHDS”, aldus Floor.
Coördinatieteam verbindt regionale initiatieven
Om de samenhang in de praktijk te realiseren, hebben de samenwerkingspartners het Coördinatieteam Digitale Samenwerkingsinitiatieven (CDS) ingericht. Dit team fungeert als tactische overlegtafel waar regionale data-initiatieven met elkaar worden verbonden en waar mogelijkheden voor hergebruik en standaardisatie worden geïdentificeerd.
Het CDS zal kijken naar aansluiting tussen regionale en landelijke ontwikkelingen en naar migratie of doorontwikkeling van regionale bouwblokken richting landelijke oplossingen. CumuluZ neemt namens VWS deel als architectuurpartner; ook VWS zelf en ZN zijn vertegenwoordigd.
Daarnaast is afgesproken om de inzet van nieuwe publieke middelen, zoals doorbraakmiddelen, te koppelen aan duidelijke en bindende criteria. Daarmee moet regionale versnippering verder worden teruggedrongen en het risico op desinvesteringen worden verkleind.
Landelijk Dekkend Netwerk en Cumuluz
Het Landelijk dekkend netwerk (LDN) moet als digitale infrastructuur zorgaanbieders met elkaar verbinden voor veilige en betrouwbare uitwisseling van gezondheidsgegevens. Het omvat een technisch stelsel, juridische afspraken en standaarden en moet verouderde uitwisselmethoden vervangen door digitale gegevensuitwisseling, bijvoorbeeld van röntgenbeelden en verslagen.
CumuluZ richt zich als onafhankelijke, publieke stichting op sectorbrede data-integratie. De organisatie is opgericht door onder meer NFU, NVZ, ActiZ, LHV, InEen en NHG om versnippering van zorgdata tegen te gaan. Door systemen te koppelen via een uniforme data-integratiefunctionaliteit, zonder commercieel belang, moet veilige en gestandaardiseerde databeschikbaarheid worden gerealiseerd, passend binnen het LDN.
Met de gemaakte afspraken willen VWS, ZN en CumuluZ bereiken dat regionale versnelling en landelijke standaardisatie elkaar versterken. Daarmee moet landelijke databeschikbaarheid dichterbij komen, met behoud van innovatiekracht in de regio.
