WHS 2026: Hoe bestrijden we medische desinformatie?

AI maakt medische desinformatie overtuigender en moeilijker te herkennen. Daarmee komt het vertrouwen in wetenschap, zorgprofessionals en publieke gezondheidsorganisaties onder druk te staan. Tijdens de World Health Summit 2026 in Berlijn bespraken experts van onder meer de WHO, Google, de Nature Medicine Commission, overheden en universiteiten hoe betrouwbare gezondheidsinformatie beter beschermd en toegankelijk gemaakt kan worden.

Informatie kan levens redden, maar ook in gevaar brengen

Alexandra Kuzmanovic, socialmediamanager bij de Leadership Unit van de WHO, vertelde over de Health Information Integrity Alliance. Dit initiatief is ontstaan uit de samenwerking tussen verschillende WHO-afdelingen die medische mis- en desinformatie volgen, analyseren en daar in realtime op proberen te reageren.

De alliantie telt inmiddels ongeveer veertig leden, waaronder overheden, universiteiten, internationale organisaties, maatschappelijke organisaties en individuele experts. Zij komen maandelijks bijeen om kennis uit te wisselen, nieuwe bedreigingen te bespreken en mogelijkheden voor samenwerking te onderzoeken.

Volgens Kuzmanovic bestaat er nog altijd een kloof tussen de roep om maatregelen en de investeringen die beschikbaar zijn om desinformatie daadwerkelijk aan te pakken. Tegelijkertijd pleitte zij voor een bredere benadering, waarbij niet alleen naar afzonderlijke onjuiste berichten wordt gekeken, maar ook naar de kwaliteit van informatie, vertrouwen in instituties en de verantwoordelijkheid van partijen die de digitale informatieomgeving vormgeven.

“Vertrouwen werkt twee kanten op”, zei Kuzmanovic. Volgens haar moeten gezondheidsorganisaties opnieuw nadenken over de manier waarop zij met het publiek communiceren. Digitale media hebben individuen veel meer mogelijkheden gegeven om zelf gezondheidsinformatie te verspreiden, ook wanneer daarvoor geen solide wetenschappelijke basis bestaat.

De alliantie moet landen helpen om van elkaar te leren. Daarbij adviseren kleinere landen inmiddels ook grotere landen over nationale strategieën voor betrouwbare gezondheidsinformatie.

Robert Heinrich, plaatsvervangend directeur voor digitale economie, kunstmatige intelligentie en data bij het Duitse ministerie voor Digitalisering en Modernisering van de Overheid, ging in op de veranderende manier waarop mensen medische informatie vinden. Zoekmachines, sociale media en AI-chatbots hebben medische kennis veel toegankelijker gemaakt, maar vergroten tegelijkertijd het risico op onjuiste of gemanipuleerde informatie.

“Bij betrouwbare gezondheidsinformatie gaat het om meer dan het corrigeren van afzonderlijke uitspraken. Het gaat om het bouwen van een ecosysteem waarin betrouwbare informatie zichtbaar en toegankelijk is, bronnen transparant zijn en verantwoordelijkheden duidelijk zijn”, aldus Heinrich.

Het Duitse nationale gezondheidsportaal gesund.bund.de is volgens hem een voorbeeld van hoe overheden betrouwbare informatie beter vindbaar kunnen maken. Op Europees niveau wees hij op de AI Act en de Digital Services Act, die eisen stellen aan onder meer transparantie, verantwoordelijkheid en het beperken van systeemrisico's.

Generatieve AI kan zeer overtuigende onjuiste informatie produceren. Tegelijkertijd kunnen aanbevelingsalgoritmen van platforms emotionele, spectaculaire of controversiële content extra zichtbaar maken. Volgens Heinrich moet Europa daarom sterk inzetten op transparantie en verantwoordelijkheid, bijvoorbeeld door AI-gegenereerde content herkenbaar te maken, machineleesbare markeringen te gebruiken en eisen te stellen aan AI-systemen met een hoog risico.

“Wie bepaalt hoe mensen toegang krijgen tot informatie, draagt verantwoordelijkheid”, concludeerde hij.

Een miljard gezondheidsvragen per dag

Voor Google ligt de uitdaging vooral in de schaal waarop mensen online naar gezondheidsinformatie zoeken. Michael Howell, Chief Health Officer van Google, vertelde dat het bedrijf al jaren samenwerkt met medische organisaties en onderzoekers om de kwaliteit van gezondheidsinformatie binnen zijn diensten te verbeteren.

Google ondersteunde onder meer een expertpanel van de Amerikaanse National Academy of Medicine dat onderzocht aan welke uitgangspunten betrouwbare gezondheidsbronnen op sociale media moeten voldoen. Daarbij waren ook de WHO, de Academy of Medical Royal Colleges en de Amerikaanse Council of Medical Specialty Societies betrokken.

Inmiddels gebruikt Google in meer dan twaalf landen methoden om informatie van betrouwbare gezondheidsbronnen beter zichtbaar te maken. Volgens Howell bepaalt Google de criteria daarvoor niet zelf, maar worden deze opgesteld door relevante deskundige organisaties. Het toepassen van dergelijke criteria in verschillende landen vraagt vervolgens om aanzienlijke technische aanpassingen.

Howell wees daarnaast op onderzoek waarin informatie wordt beschouwd als een factor die de gezondheid kan beïnvloeden. Google heeft geïnvesteerd in onderzoek naar AI in de gezondheidszorg, waaronder meer dan 300 wetenschappelijke publicaties over de kwaliteit van medische AI.

De opkomst van AI verandert bovendien de manier waarop mensen vragen stellen. Volgens Howell ontvangt Google dagelijks meer dan een miljard gezondheidsgerelateerde vragen. Gemiddeld zou 15 procent van alle dagelijkse zoekvragen nog nooit eerder aan Google zijn gesteld. Dat illustreert volgens hem hoe uiteenlopend de taal en persoonlijke omstandigheden van gebruikers zijn.

Met AI-ondersteunde zoekfuncties zijn vragen inmiddels gemiddeld drie keer langer dan voorheen, aldus Howell. Conversationele interfaces maken het mogelijk om ingewikkeldere of persoonlijkere vragen te stellen en verder door te vragen. Mensen kunnen daardoor ook vragen ontdekken waarvan ze aanvankelijk niet precies wisten hoe ze die moesten formuleren.

Het aanbieden van correcte informatie is volgens Howell echter maar één onderdeel van de oplossing. Het verwijderen van misleidende informatie en het actief aanbieden van betrouwbare content vragen om verschillende strategieën.

“Als je in je tuin alleen maar onkruid verwijdert, houd je uiteindelijk een stuk kale grond over”, zei hij. “Je moet ook planten neerzetten, ze water geven en laten groeien.”

Dat betekent in de praktijk dat geïnvesteerd moet worden in bruikbare en aantrekkelijke informatie uit betrouwbare bronnen. Howell erkende dat medische organisaties vaak betrouwbare content produceren die online maar weinig aandacht krijgt. Goede gezondheidscommunicatie vraagt daarom ook om inzicht in de manier waarop mensen informatie consumeren, inclusief regionale, taalkundige en persoonlijke verschillen.

“Gezondheid is niet alleen een kwestie van kennis. Gezondheid draait om handelen”, aldus Howell. Informatie die mensen niet begrijpen of niet kunnen gebruiken, heeft in de praktijk maar beperkte waarde.

Voor Google kunnen gezamenlijk vastgestelde principes een basis vormen om betrouwbare gezondheidsinformatie binnen verschillende diensten en landen op een vergelijkbare manier te behandelen. Omdat mensen hun gezondheidsvragen toch aan Google stellen, zijn duidelijke richtlijnen voor betrouwbare bronnen en kwaliteit volgens Howell van groot belang.

97 AI-profielen deden zich voor als arts

Scott Ratzan, medevoorzitter van de Nature Medicine Commission on Quality Health Information for All, presenteerde vijf uitgangspunten van de commissie: duidelijkheid, bruikbaarheid, verantwoordelijkheid, ethiek en goed beheer.

Duidelijkheid betekent dat definities en verantwoordelijkheden helder moeten zijn. Bruikbaarheid houdt in dat informatie toegankelijk, begrijpelijk en toepasbaar moet zijn. Bij verantwoordelijkheid draait het om transparantie over bronnen en wetenschappelijk bewijs. Ethiek vraagt om eerlijke en proportionele communicatie. Goed beheer heeft betrekking op de manier waarop digitale platforms, marketing en AI als infrastructuur voor gezondheidsinformatie worden aangestuurd.

Carolina Battista, eveneens medevoorzitter van de commissie, illustreerde deze principes aan de hand van een ouder die informatie zoekt over het vaccineren van een kind. Betrouwbare informatie moet duidelijk maken wat het wetenschappelijke bewijs is, wie verantwoordelijk is voor de informatie en welke onzekerheden bestaan. Systemen moeten bovendien mogelijkheden bieden om fouten met mogelijk ernstige gevolgen te onderzoeken en te corrigeren.

Andrew Patterson, teamleider Frontier Technologies bij de afdeling Digital Health and Innovation van de WHO, benoemde drie prioriteiten voor de organisatie: normen ontwikkelen, controleren of die normen praktisch en relevant blijven naarmate technologie verandert, en instellingen helpen hun informatie te verbeteren.

De WHO werkt daarnaast met een netwerk van 1.200 zorgprofessionals en andere makers van gezondheidscontent onder de naam FIDES. De naam verwijst naar de Romeinse godin van vertrouwen en goede trouw. De deelnemers ontvangen informatie van de WHO en maken daarmee content voor hun eigen publiek. Patterson pleitte voor onderzoek naar de effectiviteit van dergelijke initiatieven, zodat duidelijk wordt welke aanpak ook elders bruikbaar kan zijn.

De uitdagingen verschillen sterk per land. Anurag Agarwal, decaan van de Trivedi School of Biosciences aan Ashoka University, wees op de grote taaldiversiteit in India, ongelijke toegang tot zorg en de hoge zorgkosten die mensen zelf moeten betalen. Volgens hem moet medische informatie vanaf het begin in relevante lokale talen worden ontwikkeld.

“Alleen maar vertalen werkt niet”, zei hij. Een vertaling kan nieuwe fouten introduceren en onvoldoende rekening houden met de lokale context.

Battista beschreef vervolgens hoe desinformatie in Brazilië en andere delen van Latijns-Amerika wordt gebruikt om politieke polarisatie te versterken. Het Braziliaanse ministerie van Volksgezondheid zou onlangs 97 door AI gegenereerde profielen hebben geïdentificeerd die zich voordeden als arts. Dergelijke accounts kunnen bestaand wantrouwen tegenover instituties benutten en bijvoorbeeld twijfel over vaccinaties versterken via gepersonaliseerde gesprekken.

Bilel Jamoussi, plaatsvervangend directeur van het Telecommunication Standardization Bureau van de International Telecommunication Union (ITU), ging in op internationale standaarden waarmee de herkomst en authenticiteit van digitale informatie kunnen worden vastgesteld. De ITU kan helpen om gemeenschappelijke technische signalen voor verschillende platforms en landen te ontwikkelen. Andere daarvoor aangewezen organisaties moeten vervolgens beoordelen of de informatie inhoudelijk betrouwbaar is.

Volgens Jamoussi kunnen internationale standaarden helpen om betrouwbare informatie herkenbaar te maken binnen verschillende digitale diensten. Daarbij verwees hij naar het Common Alerting Protocol voor de verspreiding van noodwaarschuwingen als mogelijke inspiratiebron.

Aan het einde van de sessie vertelde de Duitse arts, auteur en wetenschapsjournalist Eckart von Hirschhausen over AI-gegenereerde nepadvertenties waarin zijn identiteit wordt misbruikt. Volgens hem circuleren inmiddels meer dan 2.000 vervalste varianten en deepfakevideo's met zijn beeltenis. Hij stelt gedurende zijn carrière nooit reclame te hebben gemaakt, maar wordt in door AI gemaakte advertenties toch aan producten gekoppeld. Daarmee wordt volgens hem de geloofwaardigheid aangetast die hij gedurende tientallen jaren als arts en wetenschapscommunicator heeft opgebouwd.

Medische desinformatie raakt daarmee niet alleen individuele onjuiste beweringen. Zij kan ook het vertrouwen in zorgverleners, gezondheidsorganisaties en wetenschappelijke informatie ondermijnen. De gevolgen kunnen uiteindelijk zichtbaar worden in gezondheidskeuzes en gezondheidsuitkomsten en in ernstige gevallen zelfs mensenlevens kosten.