Agressie, intimidatie en bedreiging tegen zorgprofessionals komen steeds vaker voor. Niet alleen op de werkvloer, maar ook online via sociale media, e-consulten of zelfs doxing. Om artsen en andere zorgprofessionals beter te ondersteunen bij dergelijke situaties hebben de KNMG en zes andere beroepsverenigingen het nieuwe handelingskader ZorgVeilig gelanceerd. Het kader biedt praktische handvatten om onveilige situaties tijdig te herkennen, te voorkomen en, waar nodig, adequaat aan te pakken.
Volgens de initiatiefnemers moet het handelingskader bijdragen aan een veiligere werkomgeving voor zorgprofessionals. Het uitgangspunt is duidelijk: agressie en intimidatie horen niet bij het beroep en mogen nooit als een normaal onderdeel van het werk worden beschouwd.
Ondersteuning bij onveilige situaties
Het handelingskader beschrijft hoe zorgverleners kunnen handelen vanaf de eerste signalen van oplopende spanning tot en met een acute crisissituatie en daarna. Daarbij onderscheidt ZorgVeilig vijf fasen, waarbij per fase concrete aanbevelingen worden gegeven voor het signaleren van risico's, het stellen van grenzen, de-escalatie en, indien noodzakelijk, het beëindigen van een onveilige situatie. Daarnaast behandelt het kader diverse juridische vraagstukken waarmee zorgprofessionals in de praktijk kunnen worden geconfronteerd. Zo wordt toegelicht wanneer het mogelijk is zorg tijdelijk op te schorten, een behandelovereenkomst te beëindigen of hoe het beroepsgeheim zich verhoudt tot meldingen van agressie en bedreiging.
"Onveilige situaties mogen nooit als normaal onderdeel van het werk worden gezien. Zorgprofessionals hoeven agressie of bedreiging niet te accepteren en moeten weten wat zij kunnen doen als een situatie onveilig wordt", zegt Jurriaan Penders, bedrijfsarts en voorzitter van artsenfederatie KNMG. Ook David Baden, SEH-arts en lid van de focusgroep ZorgVeilig, benadrukt het bredere effect van agressie. Volgens hem raken incidenten niet alleen de betrokken zorgverlener, maar ook collega's en uiteindelijk de kwaliteit en continuïteit van de zorg voor andere patiënten.
Veilige werkomgeving
Volgens de initiatiefnemers ligt de verantwoordelijkheid niet uitsluitend bij individuele zorgprofessionals. Zorgorganisaties spelen een cruciale rol bij het creëren van een veilige werkomgeving. Op basis van de Arbeidsomstandighedenwet zijn werkgevers verplicht maatregelen te nemen om medewerkers te beschermen tegen agressie en geweld.
Daarom roepen de betrokken beroepsverenigingen bestuurders, werkgevers en beleidsmakers op het handelingskader actief te implementeren binnen hun organisaties. Minister van Langdurige Zorg, Jeugd en Sport Mirjam Sterk noemt ZorgVeilig een belangrijke stap richting een veiligere werkomgeving. "Zorgverleners staan elke dag voor ons klaar. Iedereen verdient een veilige werkomgeving, maar zeker ook als je zorgt voor anderen."
Kennis en praktische hulpmiddelen
Het nieuwe handelingskader maakt onderdeel uit van het bredere platform ZorgVeilig, een gezamenlijk initiatief van de KNMG en zes andere beroepsverenigingen. Het platform is ontwikkeld om zorgprofessionals én zorgorganisaties te ondersteunen bij het voorkomen en aanpakken van agressie, intimidatie en bedreiging. Daarbij gaat het nadrukkelijk niet alleen om fysieke incidenten, maar ook om verbale agressie, online intimidatie en andere vormen van grensoverschrijdend gedrag. Op het platform zijn praktische hulpmiddelen beschikbaar, waaronder stappenplannen, juridische informatie, voorbeeldprotocollen, communicatietips en adviezen over opvang en nazorg na een incident. Ook wordt aandacht besteed aan preventie, bijvoorbeeld door tijdig risicovolle situaties te herkennen, duidelijke gedragsregels af te spreken en medewerkers te trainen in de-escalerende communicatie.
Aanleiding voor het initiatief zijn de toenemende meldingen van agressie tegen zorgverleners. Uit verschillende onderzoeken blijkt dat een aanzienlijk deel van de artsen jaarlijks te maken krijgt met verbaal of fysiek geweld, intimidatie of bedreigingen. Zulke incidenten hebben niet alleen gevolgen voor het welzijn van individuele zorgprofessionals, maar kunnen ook leiden tot stress, uitval en verminderde kwaliteit van zorg.
Met ZorgVeilig willen de deelnemende beroepsverenigingen een cultuur bevorderen waarin incidenten bespreekbaar zijn, meldingen worden gestimuleerd en zorgprofessionals zich gesteund voelen door collega's en werkgevers. Volgens de initiatiefnemers is een veilige werkomgeving een randvoorwaarde voor goede en toegankelijke zorg en vraagt die om gezamenlijke verantwoordelijkheid van professionals, zorgorganisaties en overheid.
Referenties
KNMG, Zorgveilig
