Artsen en onderzoekers van het Antoni van Leeuwenhoek hebben een AI-model ontwikkeld dat nauwkeuriger dan artsen kan bepalen of een behandeling tegen longvlieskanker aanslaat. Het model meet niet langer alleen de doorsnede van een tumor, maar de volledige tumorinhoud. Dat geeft artsen meer inzicht in het effect van een behandeling en biedt patiënten meer duidelijkheid over het verloop van hun ziekte. Bij de beoordeling van kankerbehandelingen vergelijken artsen scans om te zien of een tumor groeit of krimpt.
Daarbij wordt normaal gesproken de doorsnede van een tumor gemeten. Bij longvlieskanker, ook wel mesothelioom genoemd, is dat echter lastig. De tumor groeit als een dunne, grillige laag langs de longwand, waardoor het moeilijk is om een representatieve meting uit te voeren. Die beperkte meetmethode leidt regelmatig tot onzekerheid over het effect van een behandeling, zowel bij artsen als bij patiënten. Volgens de onderzoekers is juist bij deze vorm van kanker behoefte aan een betrouwbaardere manier om veranderingen in de tumor vast te leggen.
Tijdrovend
“Voor een mens is dit niet te doen. Het is moeilijk en tijdrovend om van elke pixel aan te geven of het tumorweefsel is of niet. Checken of het AI-model het goed heeft gedaan gaat wél eenvoudig”, legt longarts Sjaak Burgers uit. AI-experts, radiologen en longartsen van het Antoni van Leeuwenhoek en het Nederlands Kanker Instituut ontwikkelden daarom samen het AI-model ARTIMES.
In plaats van alleen een doorsnede te meten, berekent het model de volledige inhoud van de tumor en vergelijkt die met eerdere scans. Daardoor ontstaat een nauwkeuriger beeld van hoe de tumor op een behandeling reageert. De onderzoekers verwachten dat het model kan bijdragen aan beter onderbouwde behandelkeuzes en meer zekerheid voor patiënten. Daarnaast betekent de nieuwe meetmethode een belangrijke verandering in de manier waarop artsen tumoren beoordelen.
Nauwkeuriger dan artsen
Volgens technisch geneeskundige en leider van het onderzoek, Kevin Groot Lipman, is het voor het eerst dat is aangetoond dat een AI-model nauwkeuriger dan artsen kan vaststellen of een behandeling bij longvlieskanker effect heeft. De resultaten van het onderzoek zijn gepubliceerd in het toonaangevende medisch tijdschrift The Lancet. Voor de ontwikkeling en validatie van het model gebruikten de onderzoekers meer dan 11.000 CT-scans van ruim 2.000 patiënten uit 121 ziekenhuizen wereldwijd, in samenwerking met radiologen.
Richtlijnen
Longartsen van het Antoni van Leeuwenhoek maken inmiddels gebruik van het AI-model. Om de toepassing in de praktijk mogelijk te maken, ontwikkelden de onderzoekers naast het model ook richtlijnen die artsen ondersteunen bij de interpretatie van de uitkomsten. Daarmee kunnen zij beter bepalen wanneer een behandeling moet worden gestart, voortgezet of beëindigd.
Met het AI-model kunnen artsen nauwkeuriger beoordelen hoe een longvlieskankertumor op een behandeling reageert. Ook kan eerder worden vastgesteld wanneer een therapie onvoldoende effect heeft. Daardoor kunnen patiënten sneller overstappen op een andere behandeling, waardoor onnodige bijwerkingen mogelijk worden voorkomen. Volgens Burgers levert dat niet alleen meer duidelijkheid op voor patiënten, maar kan het ook bijdragen aan lagere zorgkosten. De uitkomsten van het AI-model worden altijd gecontroleerd door een arts.
Europese regelgeving
Vanwege de huidige Europese regelgeving mag het AI-model voorlopig alleen worden gebruikt binnen het Antoni van Leeuwenhoek, waar het is ontwikkeld. De onderzoekers werken aan de benodigde goedkeuring om het model ook in andere ziekenhuizen beschikbaar te maken. Daarnaast hopen zij op versoepeling van de Europese toelatingsregels voor dit soort medische hulpmiddelen, zodat innovatieve toepassingen sneller kunnen worden ingezet.
Burgers verwacht dat de toepassing van het AI-model ook buiten het vakgebied van longvlieskanker grote gevolgen zal hebben. Het model is vanaf vandaag openbaar beschikbaar, zodat onderzoeksgroepen wereldwijd ermee aan de slag kunnen. Binnen het Antoni van Leeuwenhoek wordt inmiddels ook gewerkt aan vergelijkbare AI-modellen voor longkanker en hersenuitzaaiingen. Volgens de onderzoekers kan de technologie de deur openen naar toepassingen bij veel meer soorten kanker.
Daarnaast kan het model de ontwikkeling van nieuwe behandelingen versnellen. Daarover schreven we ook half juni. Uit een analyse van gegevens uit acht klinische studies blijkt dat de AI-metingen nauwkeuriger zijn dan de meetmethode die nu standaard wordt gebruikt. Daardoor kunnen onderzoekers betrouwbaarder vaststellen of een nieuwe behandeling effect heeft en of die bijdraagt aan een langere overleving van patiënten.
