In 2023 doen we het allemaal net even anders. Zaken gebeuren steeds vaker online en digitaal. De gezondheidszorg is hierin de afgelopen jaren niet achtergebleven bij het bedrijfsleven. Bankieren deed u al online, net als dat u de boodschappen online kunt bestellen. Maar ook zorgvragen dient u steeds meer online te regelen.
Digitalisering is overal. Onze digitale leefwereld ontwikkelt zich razendsnel en vraagt ook steeds meer van ons. Open deuren? Misschien, maar toch is het nodig dit expliciet te benoemen. Om hier dieper op in te gaan, wil ik u allereerst graag meenemen langs De zeven vinkjes van Joris Luyendijk1. In deze bestseller verhaalt Luyendijk over macht en tegenmacht in de maatschappij. Aan welke kant van het spectrum bevind u zich? Vink even mee.
- minstens één hoogopgeleide en/of welgestelde ouder;
- minstens één in Nederland geboren ouder;
- man;
- hetero;
- wit;
- Gymnasium of VWO;
- en een universitaire opleiding.
Heeft u ook één of meer vinkjes? U bent gelukkig geen uitzondering. Maar veel mensen zijn dat wel. Voor hen is digitalisering van de gezondheidszorg nog altijd een uitdaging. Zelf mag ik ondertussen al ruim acht jaar over de toekomst van de zorg schrijven. Binnen de welgestelde, zes,- en zevenvinkjesgeneratie van onze ouders vinden veel mensen de digitalisering een vanzelfsprekendheid. Niets is minder waar - en alleen daarom al probeer ik mijn columns en artikelen voor u als lezer begrijpelijk te houden.
Om u meer wegwijs te maken, neem ik u aan de hand van 7 digitale D’s mee in de wondere wereld van de digitale zorg. Kijk ook eens naar mijn eerste column van dit jaar, waarin ik een korte reis maak langs trends en ontwikkelingen2.
Digitaal aanmelden
We zien in steeds meer ziekenhuizen bij binnenkomst aanmeldzuilen. U dient zich hier met een QR-code aan te melden. U kunt zich ook thuis aanmelden via uw EPD (elektronisch patiënten dossier) en het zal u niets verbazen als dat in de nabije toekomst ook kan via bijvoorbeeld uw PGO (Persoonlijke Gezondheidsomgeving).
Digitale balie
Er zijn steeds meer ziekenhuizen waar u ook bij de afdeling kunt inchecken met de QR-code en vervolgens via het scherm wordt verwezen naar de wachtkamer. U ontmoet hier wel uw medemens, maar geen medewerker van het ziekenhuis meer. Laten we echter vooral niet vergeten dat het in de zorg om mensenwerk gaat en dat er volgens mij bij iedere balie een medewerker aanwezig moet zijn die u te woord kan staan. Dit bevordert de saamhorigheid en is belangrijk voor doelgroepen zoals: lager geletterden, digibeten en anderstaligen. Zij hebben nog altijd een fysiek aanspreekpunt nodig.
Digibetisme/ digivaardig
Mensen die last hebben van ‘digibetisme’ – digitaal dus minder of niet vaardig zijn – daar dienen we altijd oog voor te hebben en te houden. Evenals mensen die lager geletterd zijn en anderstalig. Deze mensen blijven sterk afhankelijk van de zorgprofessional die hen te woord staat en verder helpt bij de (informatie)reis door het ziekenhuis. Kennis, motivatie, zelfbeeld en houding zijn minstens zo belangrijk voor de adoptie van digitale middelen dan enkel de ontwikkeling ervan - met als gevolg dat applicaties en zorgtechnologie niet optimaal gebruikt worden. Uw netwerk en de mensen om u heen worden hiertoe ook steeds belangrijker in deze technocratische wereld, want laten we niet vergeten dat niet iedereen een breed sociaal netwerk heeft.
Digitale arts
De arts van de toekomst zal een ‘menselijke interface’ zijn tussen technologie en de patiënt, aldus KNMG3. De arts interpreteert medische data en maakt een vertaalslag naar de patiënt. Hij of zij zal de patiënt op een andere manier begeleiden, coachen en behandelen. Om de toekomstige rol van de arts en verpleegkundige vorm te geven, is het belangrijk om met elkaar in gesprek te blijven over welke taken en verantwoordelijkheden bij welke rol passen. Maar ook: welke ethische vragen horen hierbij en mogen we elkaar stellen. Technologie en toepassingen zoals ChatGTP, AI, VR en Digital Twins tonen dat de wereld om ons heen razendsnel verandert. Laten we vooral over al deze ontwikkelingen als mens met elkaar in dialoog blijven gaan om te zien hoe we elkaar als zorgdrager en zorgvrager nu en in de toekomst kunnen helpen.
Digitale patiënt
Dat we binnen de zorg mogen/moeten innoveren, is duidelijk. Wel blijf ik van mening dat de zorg mensenwerk is en dat we een beetje op elkaar mogen letten. Laten we voor elkaar klaar staan en helpen waar we kunnen. Laten we innoveren waar mogelijk, maar warme zorg blijven bieden waar dat nodig is en vanuit liefde en compassie digitale (hulp)middelen bieden waar dat kan. Laten we daarbij ook vooral kijken naar hoe digitaal vaardig jij bent en wat nodig is om jou te ondersteunen in jouw informatiereis.
Digitale toegankelijkheid
De invloed van digitalisering op onze alledaagse leefwereld is een centraal thema in de zorg. Het behoud van fysieke contactpunten in de zorg is dan ook van essentieel belang. Daarnaast is eenvoudig telefonisch contact te krijgen in plaats van een chatbot te spreken ook van groot belang. Dit kwam ook naar voren uit een recent onderzoek van de Nederlandse Bank4. Ik zie hier veel parallellen met de zorgwereld. Er is nog een hoop te winnen op het gebied van digitale toegankelijkheid.
Patiënten en cliënten kunnen beter geholpen worden wanneer zij direct in contact staan met iemand die ervaring heeft met de verschillende werelden, (doel)groepen en de knelpunten die zij ervaren en die ook hun (gebaren)taal spreekt. Een persoonlijk telefonisch klantencontactcentrum (KCC) is essentieel: meteen een zorgprofessional aan de lijn in plaats van een callcenter-medewerker via een keuzemenu of chatbot. Een goed voorbeeld is de Helpdesk Digitale Zorg5.
Digitale inclusie
Bij digitale toegankelijkheid gaat het er ook om dat iedereen met of zonder beperking, de kans krijgt alle vormen van digitale informatie en dienstverlening te gebruiken. Digitale toegankelijkheid raakt vrijwel iedereen. Digitaal minder vaardige of anderstalige patiënten en/of cliënten zijn gebaat bij een-op-een uitleg en training of workshops in meerdere talen; bij informatie over de veiligheid van digitale zorg. Technologie kan slimmer worden ingezet om de digitale zorgwereld eenvoudiger te maken en af te stemmen op de zorgvrager. Denk aan toegankelijkere en gebruiksvriendelijkere versies van het EPD en een mobiele app die gemakkelijk en gebruiksvriendelijk is. Denk ook aan spraak- en stemherkenning voor mensen die lager geletterd, blind of zeer slechtziend zijn en mensen met een beperkt gehoor. Maak als zorgaanbieder je app of website bruikbaar voor mensen met en zonder een beperking. Laten we vooral in co-creatie kijken wat er mogelijk is.
'Together we care'
