Een bekende innovatiestrategie is gebaseerd op het stimuleren van zoveel mogelijk ontwikkelingen, met de verwachting dat de meest waardevolle innovaties zullen overleven. Daarnaast is het voor het innovatieklimaat gunstig wanneer iedereen wordt aangemoedigd zelf ook een propositie uit te werken, of daar op zijn minst bij betrokken te zijn. Met name voor ICT-gebaseerde innovaties is de drempel om mee te doen flink lager geworden: velen kunnen tegenwoordig wel een website of een app (laten) ontwikkelen. Het gevolg is dat er ook daadwerkelijk veel nieuwe ontwikkelingen zijn en dat het begrip van en ontvankelijkheid voor innovatie, in het algemeen en op het gebied van ICT en zorg in het bijzonder, zijn toegenomen.
Toch zijn er wel kanttekeningen te plaatsen bij deze ‘laat duizend bloemen bloeien’-visie op innovatie. Hierbij kunnen we in ieder geval twee soorten risico’s onderscheiden, die mogelijk tot briljante mislukkingen kunnen leiden.
1. Versnippering en verdunning
Doordat er veel ontwikkelingen tegelijkertijd plaatsvinden, is het moeilijk te bepalen welke partij het beste ondersteund kan worden. Dit kan leiden tot verdunning en een minder effectieve verdeling van middelen, zoals subsidies. Uiteindelijk is er binnen elk domein plaats voor een beperkt aantal spelers, terwijl er nu vaak meerdere vergelijkbare initiatieven naast elkaar bestaan.
Het gevaar van verdringing ligt daarbij op de loer. Denk aan websites, platforms, apps, devices en databases. Het opstarten van dergelijke initiatieven is vaak niet het probleem, maar het onderhouden, doorontwikkelen en communiceren met gebruikers wel. Wanneer dit onvoldoende gebeurt, ontstaat het risico dat een database verandert in een ‘databasement’: informatie wordt opgeslagen, maar niet meer gebruikt of onderhouden.
Ongeacht of het gaat om software, hardware of een combinatie daarvan, moeten prestaties voorspelbaar zijn en voldoen aan de verwachtingen. Wanneer een product of dienst die verwachtingen niet waarmaakt, kan dit snel negatieve gevolgen hebben voor het vertrouwen en de reputatie.
2. Gebrek aan overzicht en transparantie
De tweede risicocategorie wordt gevormd door een gebrek aan overzicht, begrip en transparantie. Voor gebruikers is het vaak onduidelijk welke systemen of oplossingen het beste zijn. Dit geldt voor betrouwbaarheid van informatie, betrokken partijen, gebruiksvriendelijkheid, technische kwaliteit, interoperabiliteit en duurzaamheid.
Voor hetzelfde doel bestaan vaak veel alternatieven. Wie bijvoorbeeld zoekt op ADHD, vindt al snel tientallen apps met informatie, testen of adviezen. De vraag is dan hoe bepaald kan worden welke oplossing het meest geschikt is.
Hoe krijg je inzicht in de kwaliteit? Welke standaarden en kwaliteitssystemen worden gebruikt? En hoe voorkom je dat goede oplossingen ondersneeuwen in het grote aanbod?
Samenvattend
Gebruikers, waaronder patiënten, zorgprofessionals en consumenten, zijn op zoek naar manieren om gezondheid te behouden en ziekte te voorkomen of beter beheersbaar te maken. Het is positief dat veel partijen oplossingen ontwikkelen die hieraan bijdragen.
Tegelijkertijd is het noodzakelijk om aandacht te houden voor kwaliteitseisen en voor het vermogen van gebruikers om een weloverwogen keuze te maken. Dit vraagt om coördinatie en evaluatie.
Pas wanneer het voor gebruikers eenvoudig wordt om kwaliteit te beoordelen en passende oplossingen te selecteren, kunnen de juiste innovaties hun potentieel realiseren.
Als dit onvoldoende gebeurt, zullen ondanks goede bedoelingen regelmatig briljante mislukkingen ontstaan, zowel bij aanbieders als bij gebruikers.
Laat duizend bloemen bloeien, maar wel in een omgeving met een gezonde voedingsbodem.
Paul Iske is hoogleraar Open Innovation & Business Venturing aan de School of Business and Economics van de Universiteit Maastricht. Hij houdt zich bezig met diensteninnovatie en sociale innovatie en stimuleert het delen van zogenoemde briljante mislukkingen.
