Om onderstaande en alle andere premium artikelen te lezen, moet u inloggen of een account aanmaken.
U kunt nog {free_articles_left} premium artikel gratis lezen. Om meer premium artikelen te lezen, moet u inloggen of een account aanmaken.
Hoe zorg je ervoor dat duizenden zorgprotocollen actueel en wetenschappelijk onderbouwd blijven, zonder de werkdruk verder te verhogen? Binnen ziekenhuis Rijnstate wordt een AI-ondersteund werkproces ontwikkeld dat verpleegkundigen helpt bij het vinden, beoordelen en toepassen van wetenschappelijk bewijs. De eerste resultaten laten zien dat technologie niet alleen de efficiëntie van het werkproces kan vergroten, maar ook de professionele zeggenschap versterkt.
Zorgprotocollen vormen de ruggengraat van het verpleegkundig handelen en ondersteunen zorgprofessionals bij het leveren van veilige en kwalitatief hoogwaardige zorg. Tegelijkertijd is het in de praktijk een uitdaging om deze protocollen structureel te baseren op actuele wetenschappelijke inzichten. In veel organisaties ontbreekt een duidelijke koppeling tussen protocollen en recent wetenschappelijk bewijs, terwijl de hoeveelheid beschikbare kennis snel groeit. Met duizenden zorgprotocollen is het actualiseren ervan een omvangrijke en doorlopende opgave. Dit vraagt niet alleen tijd, maar ook om vaardigheden in het zoeken, beoordelen en toepassen van literatuur. Tegelijkertijd staat de werkdruk van verpleegkundigen onder druk, waardoor dit werk niet altijd prioriteit krijgt. De vraag is dan ook hoe evidence-based werken beter uitvoerbaar kan worden gemaakt, met behoud van professionele zeggenschap.
Om deze vraag te beantwoorden, werd het bestaande revisieproces onderzocht via vragenlijsten, interviews en een analyse van meer dan 700 protocollen. Hieruit blijkt dat een groot deel van de protocollen geen duidelijke wetenschappelijke referenties bevat. Verpleegkundigen ervaren het proces als tijdrovend en omslachtig. Het zoeken en beoordelen van literatuur vraagt expertise die niet altijd beschikbaar is, terwijl ook de beschikbare tijd beperkt is. Daarnaast ervaren verpleegkundigen niet altijd voldoende invloed op de inhoud van protocollen, wat ten koste kan gaan van betrokkenheid en eigenaarschap.
Om verpleegkundigen beter te ondersteunen, is een AI-ondersteund werkproces ontwikkeld voor het reviseren van zorgprotocollen. Daarbij is gekozen voor een aanpak waarin technologie ondersteunend is aan de professional. Het prototype begeleidt verpleegkundigen bij het vinden en verwerken van relevante wetenschappelijke literatuur en biedt drie routes:
Het prototype is getest in een pilot waarin tien verpleegkundigen van zeven afdelingen en poliklinieken gedurende twaalf weken met de tool hebben gewerkt. De ervaringen zijn positief. Verpleegkundigen geven aan dat het zoeken en verwerken van literatuur eenvoudiger en overzichtelijker wordt. Het revisieproces kost minder tijd, waardoor de drempel om protocollen te actualiseren lager wordt. Daarnaast wordt de gebruiksvriendelijkheid gewaardeerd en blijkt de mogelijkheid om zelf regie te houden belangrijk voor acceptatie. Verpleegkundigen voelen zich beter ondersteund in het onderbouwen van hun handelen, wat bijdraagt aan een groter gevoel van eigenaarschap. Hoewel het om een kleinschalige pilot gaat, laten de resultaten zien dat AI een waardevolle rol kan spelen in het ondersteunen van evidence-based werken.
Tegelijkertijd vraagt de inzet van AI om zorgvuldigheid. De kwaliteit van de output is afhankelijk van de gebruikte databronnen en algoritmen, waardoor menselijke controle essentieel blijft. Ook bestaat het risico op automation bias, waarbij professionals AI-voorstellen te snel overnemen. Het ontwerp van de tool moet daarom blijven stimuleren tot kritische beoordeling. Daarnaast zijn organisatorische randvoorwaarden van belang, zoals integratie met bestaande systemen en duidelijke afspraken over beheer en eigenaarschap.
Op basis van de pilot wordt het prototype verder doorontwikkeld. De opschaling richt zich op twee sporen. Enerzijds wordt gekeken naar verbreding naar andere zorgdisciplines – zoals paramedici – om te onderzoeken of het werkproces breder toepasbaar is. Anderzijds wordt ingezet op validatie binnen de Nederlandse zorgcontext, waarbij rekening wordt gehouden met nationale richtlijnen en werkprocessen. Daarnaast wordt verkend hoe aansluiting op bestaande kwaliteits- en documentmanagementsystemen kan bijdragen aan duurzame implementatie. Door technologie te integreren in systemen die al gebruikt worden in de praktijk, wordt de kans op brede adoptie vergroot. De betrokkenheid van zorgprofessionals blijft hierbij cruciaal voor de kwaliteit en acceptatie van de toepassing.
Het actualiseren van zorgprotocollen vraagt om een nieuwe benadering waarin efficiëntie en professionele autonomie samenkomen. AI kan hierin een belangrijke rol spelen, mits de technologie ondersteunend blijft aan de professional. Door te investeren in gebruiksvriendelijke toepassingen kan niet alleen de kwaliteit van protocollen worden verbeterd, maar ook de zeggenschap van verpleegkundigen worden versterkt.
Een volgende stap ligt in de verdere doorontwikkeling en opschaling van de oplossing. In dat kader wordt een vervolgtraject gestart in samenwerking met Zenya, gericht op integratie van AI-functionaliteit binnen bestaande kwaliteits- en documentmanagement-processen. Deze samenwerking maakt het mogelijk om de toepassing breder beschikbaar te maken en duurzaam te verankeren in de praktijk.
Dit project is mede mogelijk gemaakt door een subsidie vanuit het Landelijk Actieplan Zeggenschap, dat gericht is op het versterken van de positie en invloed van verpleegkundigen en verzorgenden.
