Wie deze editie openslaat, ziet technologie van de pagina’s afspatten. Maar innovatie gaat uiteindelijk niet over systemen of algoritmes, maar over hoe wij er als mensen mee omgaan en wat we eruit halen.
Dat is de hoofdboodschap van Marjolein Heemels, directeur Verpleegkunde van het Maastricht UMC+. Zij benadrukt in de coverstory dat de grootste innovatiekracht van de zorg niet zit in innovatielabs of rekenmodellen, maar elke dag aanwezig is op verpleegafdelingen en in spreekkamers. Daar werken zorgprofessionals en ondersteunende medewerkers die precies weten waar zorg beter, slimmer en menselijker kan. Technologie kan ondersteunen en versnellen, maar zonder professioneel leiderschap mist zij richting en diepgang, aldus Heemels.
Ik herken dat: te vaak wordt innovatie georganiseerd vanuit projecten en nieuwe technologische mogelijkheden. Eerst is er een oplossing, daarna volgt de vraag hoe we het gaan gebruiken in de praktijk. Heemels draait dat terecht om: zorgprofessionals moeten vanaf het begin medeontwerper zijn. Alleen dan ontstaan oplossingen die werkelijk aansluiten bij de dagelijkse praktijk en blijvende waarde opleveren.
Als zorgbestuurder kreeg ik regelmatig technische oplossingen voorgeschoteld zonder dat duidelijk was welk probleem ze nou eigenlijk oplosten. Dan bleek het een eigen ervaring te zijn van de maker, in een uitvoering waarvan je op afstand kon zien dat het niet zou gaan werken.
Breng innovatie naar praktijk
Eens met Heemels dus, breng de innovatie naar de praktijk van de zorgprofessional. Juist zij kennen de complexiteit van het werk, de nuances van patiëntencontact en de praktische beperkingen van de organisatie. Alleen wanneer die kennis vanaf de start wordt meegenomen, ontstaan oplossingen die het niet alleen doen, maar die ook echt landen en praktische waarde opleveren.
Dat vraagt wel iets van onze zorgprofessionals. Het lijkt eenvoudig, maar is hartstikke moeilijk: leren om je vraag echt scherp te formuleren, oog te hebben voor hoe de verschillende fases van het innovatieproces in elkaar steken en begrijpen dat implementeren ook afscheid nemen is van het oude. Als de zorgprofessional medeontwerper is, dan vraagt dat veel, waaronder leiderschap.
Experimentele AI-fase voorbij
Ook in andere artikelen van deze editie komt de boodschap van Heemels terug. In de AI-rubriek wordt duidelijk dat veel Nederlandse ziekenhuizen de fase van experimenteren met AI grotendeels voorbij zijn. De vraag is niet meer óf algoritmes kunnen bijdragen aan betere diagnostiek, efficiëntere processen of meer gepersonaliseerde zorg. De echte uitdaging is opschaling, governance, professionele verantwoordelijkheid en gedragsverandering. Dat kunnen bestuurders niet alleen beslissen, de professionals die ermee werken zijn enorm belangrijk om hier de goede dingen te doen.
Succesvol innoveren staat of valt dus met cultuur, vertrouwen en gezamenlijk eigenaarschap. De jonge generatie gaat ons daarbij helpen. Zo blijken studenten vaak een belangrijke katalysator voor verandering op de werkvloer, omdat zij nieuwe technologie veel meer vanzelfsprekend meenemen in hun denken en handelen (zie de artikelen op pagina 32 t/m 37).
Misschien markeert deze editie daarmee wel een kantelpunt in de digitale zorgtransformatie: van mogelijkheden van beschikbare technologie naar professionele verantwoordelijkheid als vertrekpunt. Centraal staat: wie bepaalt wanneer een toepassing waarde toevoegt, bewaakt de kwaliteit, veiligheid en de ethische afwegingen?
Zeker bij AI-toepassingen is dit een zeer actueel thema. Hoe zorgen we ervoor dat digitalisering niet boven op het werk komt, maar het werk daadwerkelijk beter maakt? Allemaal vragen waar ook wat mij betreft de professional in the lead zou moeten zijn. Maar daar is wel iets voor nodig.
Professionele zeggenschap
Daarmee komt professionele zeggenschap als middel nadrukkelijk in beeld. Zorgprofessionals hebben ruimte nodig om mee te denken, mee te beslissen en mee te sturen. Niet als extra taak naast een al volle werkdag, maar als wezenlijk onderdeel van goede zorg. Wanneer verpleegkundigen, artsen, paramedici, bestuurders, IT-specialisten en patiënten samen vernieuwing vormgeven, ontstaat een ander soort innovatie, met een betere balans tussen technology push en vraagsturing.
Deze uitspraak van Heemels vat dat misschien wel het beste samen: “Technologie heeft geen visie, professionals hebben dat wel.” Volstrekt logisch. Visie op hoe de zorg van de toekomst er uit ziet, ontstaat bij mensen die dagelijks keuzes maken, verantwoordelijkheid dragen en zien wat er op het spel staat. Bij patiënten en hun naasten die iedere dag de ziektelast letterlijk ondergaan.
De technologiesector kan en moet ons natuurlijk wel uitdagen om zorg anders en beter te organiseren. Ook dat is nodig, want alles bij hetzelfde houden is niet goed genoeg.
Ik wens u weer veel leesplezier!
Conny
