Voor Mila Chorbadzhieva en Tim Hulshof, oprichters van de start-up Vink (myvink.io), was het vanaf dag één duidelijk: zij ontwikkelen hun nieuwe reisbegeleider-app niet alleen voor mensen met een beperking, maar ook samen met hen. Tijd en aandacht besteden aan co-creatie met ervaringsdeskundigen zorgt dat technologie beter aansluit bij verschillende manieren van begrijpen en gebruiken. Dat is voor iedereen beter vinden ze. “Niet alleen voor de mensen voor wie het het hardst nodig is”, zegt Hulshof.
Digitalisering in de zorg wordt vaak gezien als een vanzelfsprekende stap vooruit. Maar voor mensen met een verstandelijke beperking is technologie niet altijd toegankelijk, begrijpelijk of bruikbaar. Kleine digitale obstakels kunnen grote gevolgen hebben. Digitale oplossingen kunnen stress, afhankelijkheid en uitsluiting veroorzaken wanneer ze niet aansluiten bij de dagelijkse realiteit van de mensen die ze moeten ondersteunen.
Met dat inzicht besloten Mila en Tim, oprichters van de start-up Vink (myvink.io) om hun reisbegeleider-app vanaf het begin samen met ervaringsdeskundigen te ontwikkelen, waaronder Jaheed, die betrokken is bij het project Technologie scouts.
Meer zichtbaarheid
Zij vinden het opvallend dat uitdagingen van mensen met een beperking weinig zichtbaar zijn in media en technologieontwikkeling. In de podcast STERKE Verhalen van de LFB, hoorden zij Jaheed, die sprak over toegankelijke technologie en zijn rol als ervaringsdeskundige. Ze zochten elkaar op, met zichtbare voldoening voor beiden.
Hun samenwerking laat zien hoe je de kloof tussen technologische intentie en dagelijkse realiteit kan dichten. Tim: “Het is veel eenvoudiger om een ingewikkelde app te bouwen dan om een eenvoudige app te maken die voor iedereen werkt.”
Voor mensen die moeite hebben met informatieverwerking, prikkelverwerking of digitale vaardigheden, kan een kleine foutmelding of onduidelijke knop genoeg zijn om problemen te ervaren, bijvoorbeeld tijdens het reizen. Jaheed: “Ik val gewoon stil als er iets gebeurt tijdens het reizen.” Juist op zo'n moment kan het lastig zijn om informatie te zoeken, een keuze te maken of iemand om hulp te vragen. De stress die dat veroorzaakt, maakt zelfstandig reizen moeilijker. Soms zo moeilijk dat mensen het reizen helemaal vermijden.
Volgens Mila en Tim gaat het niet alleen om mensen met een beperking. Toegankelijke technologie kan voor iedereen prettiger zijn. Ook mensen zonder beperking kunnen behoefte hebben aan overzichtelijke informatie, duidelijke taal en minder prikkels.
Blinde vlekken
Een van de grootste valkuilen bij het ontwikkelen van technologie is volgens Mila dat ontwerpers te veel uitgaan van hun eigen perspectief. “Je moet als ontwikkelaar en ontwerper niet te verliefd worden op je eigen ideeën.” Daarom gaat Vink al vroeg in gesprek met ervaringsdeskundigen. Niet om achteraf te horen of een product ‘goed’ is, maar om samen te ontdekken wat gebruikers nodig hebben. In workshops wordt bijvoorbeeld gekeken naar verschillende momenten tijdens een reis en naar situaties die spanning of onzekerheid kunnen opleveren.
Dat vraagt van ontwikkelaars dat zij bereid zijn hun aannames los te laten. En dat kan best lastig zijn. “Het is makkelijker om software te maken dan om met gebruikers te praten”, zegt Tim. Technisch iets bouwen is vaak overzichtelijk: je hebt een probleem, schrijft code en werkt toe naar een oplossing. Een gesprek met een gebruiker kan daarentegen onverwachte inzichten opleveren en zelfs betekenen dat je ontwerp opnieuw moet.
Maar juist die feedback maakt het product beter. “Vaak proberen mensen aardig te doen, maar ik wil dat ze eerlijk zijn en echt zeggen wat ze van ons product vinden. Ervaringsdeskundigen doen dat.”
Die eerlijkheid is volgens Tim belangrijk. Wanneer ontwikkelaars alleen aan familie, vrienden of willekeurige gebruikers vragen wat zij van een idee vinden, is de kans groot dat mensen vooral positief reageren. Ervaringsdeskundigen kunnen vanuit hun eigen ervaring veel concreter aangeven waar zij tegenaan lopen, en welke gevolgen dat heeft.
Blijven luisteren
Vink kiest daarom voor een continu proces van testen en aanpassen. Dat past bij de realiteit van softwareontwikkeling: een product is nooit echt klaar. Technologie staat niet stil, telefoons en besturingssystemen krijgen regelmatig updates en gebruikers komen nieuwe situaties tegen.
Ook de samenwerking zelf vraagt maatwerk. Een ontwikkelaar kan niet simpelweg een standaardtest uitvoeren en verwachten dat iedereen op dezelfde manier kan deelnemen. Soms is meer tijd nodig, soms een andere werkvorm of extra uitleg.
Mila en Tim organiseerden een workshop waarin ervaringsdeskundigen hun reiservaringen, digitale frustraties en dagelijkse uitdagingen deelden. Met tijdlijnen, stickers, tekeningen en concrete scenario’s werd zichtbaar waar technologie vastloopt. Of feedback werd direct live op een scherm aangepast. Mila: “Door direct te laten zien wat er verandert, ontstaat een gevoel van gezamenlijk eigenaarschap.”
Jaheed benadrukt ook het belang van gelijkwaardigheid. Een ervaringsdeskundige moet zich veilig voelen om een kritische mening te geven. Ook taal kan een drempel zijn. Jaheed: “Als iemand het gevoel krijgt dat de professional tegenover hem of haar het toch beter weet, kan dat ervoor zorgen dat iemand niks meer zegt.”
Daarom is een eenvoudige vraag vaak belangrijker dan een ingewikkelde onderzoeksmethode: wat heb jij nodig om mee te kunnen doen? Dat kan verrassend praktisch zijn. Een andere manier van communiceren, wat extra tijd, een online gesprek in plaats van een fysieke bijeenkomst, of juist andersom.
Mensen met een beperking kunnen veel, maar soms anders, zegt Jaheed. “Soms iets langzamer, met meer uitleg, of via een andere methode.”
Lessen
De aanpak van Vink is niet alleen relevant voor appontwikkelaars. Ook zorgorganisaties, zorgprofessionals en leidinggevenden ontwikkelen of gebruiken steeds meer digitale toepassingen. Daar ligt dezelfde verantwoordelijkheid: zorg dat de mensen voor wie de technologie bedoeld is, daadwerkelijk invloed hebben op de ontwikkeling ervan.
Een ander aandachtspunt is de vergoeding van ervaringsdeskundigen. Wie structureel meedenkt over een product, levert kennis en expertise. Vink ziet Jaheed daarom als een consultant en neemt deze inzet mee in de begroting. Tim: “Ontwikkelaars moeten advies van ervaringsdeskundigen meenemen in hun begroting.” Hij ziet dit als een principiële keuze: wie zonder gebruikers een product maakt, loopt het risico veel tijd en geld te investeren in iets dat niet goed aansluit.
Vijf lessen
Vijf lessen voor co-creatie met ervaringsdeskundigen:
- Betrek gebruikers vanaf het begin. Wacht niet tot een product klaar is. Betrek ervaringsdeskundigen bij het bepalen van het probleem en bij het zoeken naar de oplossing.
- Maak participatie structureel. Een eenmalige gebruikerstest is niet genoeg. Blijf gedurende het ontwikkelproces luisteren en aanpassen.
- Vraag wat iemand nodig heeft. Ga niet uit van aannames. Vraag deelnemers welke vorm van contact, communicatie en ondersteuning voor hen werkt.
- Begroot ervaringsdeskundigheid. Ervaringskennis is expertise. Reserveer hiervoor tijd en budget, net zoals voor andere onderdelen van productontwikkeling.
- Kijk verder dan technologie. Begin bij de behoefte, niet bij de technische oplossing. Soms is technologie de oplossing, soms menselijke ondersteuning en soms een combinatie.
Voor Jaheed komt het uiteindelijk neer op één principe: “Niets over ons, zonder ons. Betrek ons vanaf het begin, maak tijd, werk gelijkwaardig samen en erken dat mensen met een beperking experts zijn in hun eigen leven.” Voor ontwikkelaars betekent dat misschien dat het proces soms langer duurt en dat ideeën moeten worden aangepast. Maar de opbrengst is groter: technologie die beter aansluit bij de mensen die haar daadwerkelijk gebruiken.
Co-creatie vraagt om een andere manier van kijken naar technologie. Niet: ‘Wat kunnen wij bouwen?’, maar: ‘Wat hebben mensen écht nodig om mee te kunnen doen?’. Daarnaast voorkomt co-creatie digitale isolatie. Mila: “Als technologie niet toegankelijk is, raken mensen buitengesloten in een steeds meer digitale wereld.” Toegankelijkheid is dus geen luxe, maar een voorwaarde voor inclusie.
Over Vink
Over Vink Vink is een digitale reisbegeleider voor mensen die zelfstandig met het openbaar vervoer willen reizen, maar behoefte hebben aan eenvoud en houvast. De app adviseert één passende route en begeleidt de reiziger stap voor stap van deur tot deur. Onderweg bevestigt Vink bijvoorbeeld dat de reiziger in de juiste bus zit en geeft de app tijdig aan wanneer die moet uitchecken en uitstappen. Loopt de reis anders dan gepland, dan helpt de app de gebruiker het overzicht terug te vinden. Privacy, veiligheid en toegankelijkheid staan daarbij centraal. www.myvink.io/
Over Technologie scouts
Technologie scouts is een project van de LFB, in samenwerking met het ministerie van VWS. Ervaringsdeskundigen met een (licht) verstandelijke beperking onderzoeken hoe toegankelijk digitale technologie is. Ze gaan in gesprek met ontwikkelaars, testen nieuwe technologie en onderzoeken hoe mensen met een beperking kunnen worden betrokken bij de ontwikkeling en toepassing van technologie in de zorg. Het project is gestart in september 2023 en loopt tot eind 2026.
