Sinds januari 2026 mag in de Amerikaanse staat Utah een AI-systeem zelfstandig herhaalrecepten uitschrijven voor 192 geneesmiddelen die worden gebruikt bij de behandeling van chronische aandoeningen. De eerste resultaten suggereren dat AI een van de meer routinematige taken in de zorg veilig zou kunnen overnemen en daarmee artsen tijd kan besparen.
De pilot wordt uitgevoerd door het Utah Department of Commerce binnen de zogenoemde regulatory sandbox van de staat. Via een ‘regulatory mitigation agreement’ kunnen innovatieve technologieën in een gecontroleerde omgeving worden getest voordat er definitieve regelgeving wordt ingevoerd.
Het systeem is ontwikkeld door AI-startup Doctronic en uitsluitend bedoeld voor herhaalrecepten. Patiënten moeten al een diagnose hebben gekregen van een bevoegde arts, die het betreffende geneesmiddel ook eerder moet hebben voorgeschreven.
De AI kan herhaalrecepten voor 30, 60 of 90 dagen verstrekken voor 192 veelgebruikte geneesmiddelen voor chronische aandoeningen, waaronder hoge bloeddruk, diabetes, hypothyreoïdie, depressie en een verhoogd cholesterol. Gecontroleerde middelen zijn uitgesloten, evenals opioïden, ADHD-stimulantia en injecteerbare geneesmiddelen.
Volledig digitaal
Het proces verloopt volledig digitaal. Patiënten loggen in op het platform, verifiëren hun identiteit en beantwoorden vragen over hun actuele gezondheidstoestand. De AI beoordeelt hun medische voorgeschiedenis, controleert op mogelijke contra-indicaties en bepaalt of de behandeling veilig kan worden voortgezet. Wanneer er geen problemen worden vastgesteld, wordt het recept elektronisch verlengd en naar de apotheek van de patiënt gestuurd.
Hoewel het systeem als autonoom wordt omschreven, blijft toezicht door artsen een essentieel onderdeel van de pilot. Voor iedere categorie geneesmiddelen moeten de eerste 250 beslissingen van de AI door een arts worden beoordeeld en goedgekeurd voordat het systeem zelfstandig verder mag werken. Ook daarna vinden steekproefsgewijs controles plaats.
Wanneer de AI onzekerheid constateert – bijvoorbeeld vanwege ontbrekende klinische informatie, mogelijke bijwerkingen of de noodzaak van aanvullend medisch onderzoek – wordt de patiënt automatisch doorverwezen naar een arts. Iedere beslissing wordt bovendien vastgelegd en gerapporteerd aan de toezichthouders van de staat.
Volgens de autoriteiten in Utah is het doel niet om artsen te vervangen, maar om hun administratieve werklast te verminderen. Routinematige herhaalrecepten vormen een aanzienlijk deel van de werkzaamheden rond medicatiebeheer. Tegelijkertijd kunnen vertragingen bij het vernieuwen van recepten ertoe leiden dat patiënten langdurige behandelingen onderbreken.
“Door deze veilige, routinematige verzoeken te automatiseren, hoopt Doctronic artsen te helpen zich meer op patiëntenzorg te richten, vertragingen te verminderen en het voor patiënten gemakkelijker te maken hun medicatie volgens voorschrift te blijven gebruiken”, aldus het Utah Department of Commerce.
Discussie over veiligheid
Het initiatief heeft ook de nodige discussie opgeleverd onder medische en juridische experts. Onderzoekers van Harvard Law School en commentatoren in het New England Journal of Medicine stellen dat zelfs het verlengen van een regulier recept een klinische beslissing blijft. Daarbij moeten onder meer de actuele gezondheidstoestand, mogelijke bijwerkingen en soms recente laboratoriumuitslagen worden meegewogen. Volgens hen zou autonome AI daarom alleen moeten worden ingezet in duidelijk afgebakende klinische situaties met een laag risico.
Daarnaast bestaat discussie over de vraag of systemen die zelfstandig therapeutische beslissingen nemen, als AI-ondersteunde medische hulpmiddelen toestemming zouden moeten krijgen van de Amerikaanse Food and Drug Administration (FDA). Juridische experts wijzen bovendien op mogelijke spanningen met federale regelgeving over wie bevoegd is om geneesmiddelen voor te schrijven.
Eerste resultaten positief
De eerste resultaten van de pilot zijn bemoedigend, al is het volgens onderzoekers nog te vroeg om definitieve conclusies te trekken. In de eerste maanden adviseerde de AI in 72 procent van de gevallen om het recept te verlengen. In 28 procent werd de patiënt doorverwezen naar een arts omdat aanvullende klinische beoordeling nodig was, bijvoorbeeld vanwege ontbrekende laboratoriumuitslagen of nieuw gemelde symptomen.
Artsen waren het in 91 procent van de gevallen eens met de beslissing van de AI om een recept te verlengen. Na beoordeling door een tweede arts liep dit percentage op tot 97 procent. Van de gevallen die naar een arts werden doorverwezen, beschouwden artsen 69 procent van die verwijzingen als terecht. Bij de overige gevallen was vooral sprake van een bewust voorzichtige opstelling van het AI-systeem.
Tot nu toe zijn geen incidenten met de patiëntveiligheid of andere nadelige gebeurtenissen gemeld die verband houden met het AI-systeem. Onafhankelijke experts benadrukken echter dat tijdens de pilot nog altijd toezicht door artsen plaatsvindt en dat het programma eerst moet worden afgerond voordat zinvolle conclusies kunnen worden getrokken over de veiligheid op langere termijn.
Het Utah Department of Commerce meldt verder positieve ervaringen met onder meer meertalige ondersteuning, 24/7-beschikbaarheid en snelle terugkoppeling op aanvragen. Ook zou het systeem waar nodig uitgebreider informatie over de medische voorgeschiedenis verzamelen. Sommige apothekers noemen het bovendien praktisch wanneer patiënten snel opnieuw toestemming voor hun medicatie nodig hebben.
AI en medicatie
Het zelfstandig verstrekken van herhaalmedicatie kan worden gezien als een volgende stap in de toepassing van AI rond geneesmiddelen. De inzet van AI wordt al langer onderzocht om artsen te ondersteunen bij het beter afstemmen van medicatie op individuele patiënten. Zo ontwikkelde het Singapore General Hospital in 2024 samen met DXC Technology en Synapxe de AI-oplossing AI2D. Die helpt artsen bij de vraag of antibiotica nodig zijn en bij het personaliseren van een antibioticabehandeling. Een model voor longontsteking bleek in een validatiestudie met 90 procent nauwkeurigheid te kunnen bepalen of antibiotica nodig waren.
Ook farmacogenetica is een terrein waarop AI kan bijdragen aan persoonsgerichter medicatiegebruik. Een internationaal consortium onder leiding van onderzoekers van de Universiteit Maastricht en Parnassia startte in 2021 met onderzoek naar de relatie tussen de genetische achtergrond van psychiatrische patiënten en hun reactie op geneesmiddelen. Met AI worden farmacogenetische kenmerken in kaart gebracht om medicijnvoorschriften beter op individuele patiënten af te stemmen. Het uiteindelijke doel is het aantal bijwerkingen te verminderen en de effectiviteit van behandelingen te vergroten.
