CEG: ethiek nog onderbelicht bij gebruik AI in de zorg

De verwachtingen van AI in de zorg zijn nog altijd hooggespannen, maar ethische vragen krijgen te weinig aandacht. Centraal zou moeten staan: welk probleem moet een toepassing oplossen? Is AI daarvoor een zinnig middel? In ICT&health 5, 2026 pleiten Beatrijs Haverkamp en Virgil Rerimassie, senior onderzoekers bij het Centrum voor Ethiek en Gezondheid (CEG), voor een doordachte afweging, met zorgproblematiek als vertrekpunt.

De senior onderzoekers zijn medeauteurs van het eerder dit jaar gepubliceerde CEG-rapport ‘Kunstmatige oplossingen? De ethiek van AI voor gezondheid en zorg’. Het rapport introduceert een denkkader met vijf denkstappen en een checklist voor zinnig en zorgvuldig AI-gebruik.

Het uitgangspunt is een vraag die volgens de onderzoekers nog te vaak wordt overgeslagen. “Er wordt veel verwacht van AI, zonder dat er altijd goed wordt nagedacht over welk probleem die AI dan moet oplossen, of wat het probleem eigenlijk is”, aldus Haverkamp.

AI niet alleen de oplossing

Het steeds vaker toegepaste spraakgestuurde verslaglegging illustreert dit. De toepassing kan het registreren van consulten, verslagen en samenvattingen gemakkelijker maken, maar neemt de oorzaken van administratiedruk niet vanzelf weg. Meer vertrouwen in zorgprofessionals en minder registratieverplichtingen kunnen op dit gebied eveneens bijdragen. Eenvoudiger kunnen vastleggen kan bovendien de vraag naar informatie juist vergroten.

Vergelijkbare vragen spelen volgens de senior onderzoekers bij chatbots die als empathischer dan artsen worden ervaren. Is sprake van een gebrek aan empathie bij zorgprofessionals, of ontbreekt het hun aan tijd voor persoonlijk contact – tijd die zij kunnen krijgen als AI een deel van hun administratielasten overneemt, bijvoorbeeld. De probleemdefinitie bepaalt welke oplossingen in beeld komen.

Ook mogelijk collectieve gevolgen van AI-inzet verdienen volgens het CEG meer aandacht, zoals gezondheidsverschillen, de ecologische voetafdruk van AI en afhankelijkheid van technologiebedrijven. Daarnaast vraagt iedere toepassing om afwegingen: monitoring kan ouderen helpen zelfstandig te wonen, maar ook hun privacy en persoonlijk contact onder druk zetten.

Optimisme vraagt om reflectie

De inzet van AZWA-doorbraakmiddelen voor spraakgestuurd rapporteren en capaciteitsplanning kan volgens de onderzoekers een testcase voor hun denkkader zijn. Het CEG spreekt overigens zich niet uit over deze beleidskeuzes, benadrukken zij.

“Wat ik wel zonde zou vinden, is als het optimisme over deze oplossingen ertoe leidt dat we onszelf niet meer de vraag stellen welk probleem we nu precies aan het oplossen zijn”, zegt Rerimassie.

Het CEG is geen tegenstander van AI, aldus Haverkamp tot slot. “Wij zijn vóór het aanpakken van de grote uitdagingen voor gezondheid en zorg. Wanneer AI daarbij kan helpen, moet dat gebeuren. Maar wel altijd doordacht, met het probleem als vertrekpunt, niet de technologie.”

Dit artikel gemist? Lees het in ICT&health 5, 2026 en in ons online magazine.