Onderzoekers van Erasmus MC onderzoeken binnen het landelijke P4CARE-project of een DNA-test kan helpen om sneller een passend antidepressivum en de juiste dosering te kiezen. Daarvoor volgen zij 2200 mensen die starten met antidepressiva een jaar lang. Een deel krijgt vooraf een DNA-medicatiepas, terwijl een andere groep de gebruikelijke zorg ontvangt. De onderzoekers kijken daarnaast naar de effectiviteit, kosten en praktische invoering van de test bij huisartsen en apothekers.
“Als een medicijn niet goed blijkt te werken, zijn mensen zo weken verder, terwijl ze depressief en angstig zijn. Met behulp van DNA kan dit sneller”, zegt onderzoeker Eline Beers. Antidepressiva kunnen helpen bij depressie en angstklachten, maar het effect verschilt per persoon. Welk medicijn het beste werkt, wordt daarom vaak pas duidelijk nadat iemand met een behandeling is begonnen.
Volgens de onderzoekers speelt DNA daarbij een rol. Genetische verschillen bepalen onder meer hoeveel bepaalde enzymen de lever aanmaakt. Deze enzymen zijn betrokken bij de afbraak van medicijnen. Wanneer een medicijn te langzaam wordt afgebroken, kan de kans op bijwerkingen toenemen. Wordt het juist te snel afgebroken, dan kan het middel minder goed of helemaal niet werken.
DNA-medicatiepas
Een DNA-test kan inzicht geven in hoe snel iemand bepaalde medicijnen verwerkt. De uitslag wordt vastgelegd in een DNA-medicatiepas, die ook wel een DNA-paspoort voor medicatie wordt genoemd. Beers, onderzoeker bij de afdeling Klinische Chemie van Erasmus MC, legt uit dat genetische eigenschappen zoals oogkleur zichtbaar zijn, terwijl de snelheid waarmee leverenzymen medicijnen verwerken dat niet is. Met een eenvoudige DNA-test kan volgens haar wel worden vastgesteld hoe iemand bepaalde medicijnen verwerkt. De uitslag wordt vervolgens vastgelegd op de DNA-medicatiepas.
Artsen en apothekers kunnen die informatie gebruiken bij de keuze voor een medicijn of bij het bepalen van de dosering. Omdat DNA niet verandert, kan iemand de medicatiepas gedurende het hele leven gebruiken.
Onderzoek naar farmacogenetica
Het onderzoeksgebied dat kijkt naar de invloed van genetische verschillen op de werking van medicijnen heet farmacogenetica. Volgens de aangeleverde informatie is er al veel bewijs dat farmacogenetische tests, met name bij antidepressiva, kunnen voorspellen hoe iemand bepaalde medicijnen verwerkt. Toch worden deze tests nog niet standaard aangevraagd wanneer iemand voor het eerst antidepressiva gaat gebruiken.
Dat is relevant omdat bijwerkingen al kort na de start van een antidepressivum kunnen optreden, terwijl het soms enkele weken duurt voordat duidelijk wordt of de klachten verminderen. Wanneer een medicijn onvoldoende werkt, moet de behandeling opnieuw worden gestart met een ander middel. Een DNA-test zou volgens Beers kunnen helpen om sneller tot een passende medicatie en dosering te komen.
Landelijk P4CARE-project
Beers en haar collega’s onderzoeken binnen het landelijke P4CARE-project of farmacogenetisch testen effectief en kosteneffectief is. In de DNA-medicatiepas worden zes enzymen onderzocht. Deze zijn betrokken bij de afbraak van verschillende medicijnen die huisartsen vaak voorschrijven, waaronder metoprolol, clopidogrel, maagzuurremmers, statines en tramadol.
Voor het onderzoek richten de onderzoekers zich alleen op antidepressiva. Daarnaast onderzoeken zij hoe farmacogenetische tests het beste kunnen worden ingevoerd in de eerstelijnszorg. Daarbij kijken zij naar het volledige proces, van het aanvragen van de test tot het verwerken van de uitslag. Aan het onderzoek doen ongeveer 240 huisartsen en 130 apothekers mee.
2200 mensen volgen
De onderzoekers willen 2200 mensen die starten met antidepressiva een jaar volgen. Een deel van de deelnemers krijgt vóór de behandeling een DNA-test. Zij nemen zelf wangslijm of speeksel af en sturen dit op voor analyse. Binnen een week ontvangen zij de uitslag in de vorm van een DNA-medicatiepas. Op basis daarvan wordt de medicatie voorgeschreven.
De andere deelnemers krijgen de gebruikelijke zorg zonder DNA-medicatiepas. Beide groepen vullen tijdens het onderzoek zeven vragenlijsten in. De onderzoekers vergelijken vervolgens onder meer de bijwerkingen en werkzaamheid van de medicijnen. Ook kijken zij naar zorgkosten, zoals het aantal consulten en doorverwijzingen.
Huisarts en apotheker
De samenwerking met huisartsen en apothekers vormt een belangrijk onderdeel van het onderzoek. Zij spelen een centrale rol bij het voorschrijven en verstrekken van medicijnen. Binnen de studie kunnen zowel huisartsen als apothekers de DNA-test aanvragen.
Volgens Beers hebben apothekers veel kennis over farmacogenetica en medicijnen en kunnen zij huisartsen daarbij ondersteunen. Een aanvraag van een farmacogenetische test door een huisarts wordt rechtstreeks vergoed door de zorgverzekering. Bij een aanvraag door een apotheker is dat volgens de aangeleverde informatie meestal nog niet het geval. Binnen P4CARE verloopt de aanvraag ook via de apotheker.
Van reactief naar preventief testen
Beers hoopt dat farmacogenetisch testen in de toekomst eerder beschikbaar komt voor mensen die met antidepressiva beginnen. Daarmee wil zij de stap maken van reactief naar preventief testen. In plaats van pas een DNA-test aan te vragen wanneer problemen ontstaan, zouden huisartsen en apothekers de test volgens Beers al bij het eerste consult kunnen aanvragen. De DNA-medicatiepas kan vervolgens worden gebruikt om sneller tot een passende behandeling te komen.
De ontwikkeling van farmacogenetische medicatie is niet nieuw. ICT&health schreef in 2024 al over het Elisabeth-TweeSteden Ziekenhuis (ETZ), waar een fysieke Farmacogenetica Pas werd geïntroduceerd. Op deze pas staat het DNA-profiel van een patiënt, waarmee zorgverleners medicatie beter kunnen afstemmen op de genetische aanleg. De pas wordt onder meer worden gebruikt bij antidepressiva en bloedverdunners.
Voeg ICT&health toe aan Google
Toon meer content van ICT&health in Google Zoeken.
