Europa zet steeds nadrukkelijker in op samenwerking en datagedreven zorg om chronische luchtwegaandoeningen eerder te herkennen en beter te behandelen. Binnen het EU4Health-programma werken landen, zorgprofessionals, onderzoekers, patiëntenorganisaties en publieke gezondheidsinstanties aan gezamenlijke methoden voor preventie, diagnostiek en behandeling. Een belangrijk onderdeel daarvan is het driejarige Joint Action JARED, waarin veertien EU-landen, IJsland, Oekraïne en Moldavië samenwerken.
JARED beschikt over bijna 5 miljoen euro aan EU4Health-financiering. Het project moet bestaande kennis en bewezen werkwijzen vertalen naar oplossingen die binnen verschillende nationale zorgstelsels kunnen worden toegepast. Daarbij spelen digitale technologie, betere toegang tot diagnostiek en het vergroten van gezondheidsvaardigheden een belangrijke rol.
Gemeenschappelijke dataset als fundament
Een belangrijke uitdaging bij Europese samenwerking is dat gezondheidsgegevens en werkwijzen tussen landen verschillen. Om resultaten beter vergelijkbaar en bruikbaar te maken, werkt JARED daarom aan een minimale dataset voor chronische luchtwegaandoeningen. Zo'n gemeenschappelijke basis moet ervoor zorgen dat deelnemende landen gegevens op een meer uniforme manier kunnen verzamelen en analyseren.
Binnen het project zijn inmiddels bijna 1.200 mensen met een verhoogd risico met een geharmoniseerde, op spirometrie gebaseerde aanpak onderzocht op COPD. Daarnaast nemen meer dan 420 patiënten deel aan onderzoeken naar digitale ondersteuning bij zelfmanagement. JARED heeft ook enquêtes uitgevoerd naar preventie en specifieke chronische inflammatoire longaandoeningen. De resultaten daarvan zijn samengebracht in datasets die als basis moeten dienen voor toekomstige aanbevelingen.
Die harmonisatie is relevant omdat samenwerking op Europees niveau meer vraagt dan het samenvoegen van afzonderlijke nationale onderzoeksresultaten. Gezamenlijke definities en vergelijkbare gegevens zijn nodig om verschillen tussen populaties en zorgsystemen te kunnen onderzoeken en om interventies uiteindelijk breder toepasbaar te maken.
Van data naar voorspelmodellen
De volgende stap is om verzamelde klinische gegevens niet alleen beschrijvend te gebruiken, maar ook te onderzoeken hoe ze kunnen bijdragen aan eerdere herkenning van risico's. Binnen de samenwerking wordt daarom gewerkt aan voorspelmodellen die zorgprofessionals kunnen ondersteunen bij het identificeren van patiënten met een verhoogd risico op chronische luchtwegaandoeningen of verslechtering daarvan.
De combinatie van gestandaardiseerde gegevens, diagnostiek en digitale technologie kan daarbij een belangrijke basis vormen. Tegelijkertijd is de toepasbaarheid van dergelijke modellen afhankelijk van de kwaliteit en vergelijkbaarheid van de onderliggende data. Juist daarom zijn afspraken over een minimale dataset en geharmoniseerde screeningsmethoden een belangrijk onderdeel van de Europese aanpak.
Inclusiviteit vormt eveneens een uitgangspunt. JARED besteedt specifiek aandacht aan kwetsbare groepen, zodat nieuwe methoden en digitale toepassingen niet alleen worden ontwikkeld voor patiënten die de zorg gemakkelijk weten te vinden.
Twintig actieplannen voor toepassing
De samenwerking moet uiteindelijk vooral leiden tot veranderingen in de praktijk. JARED werkt daarom toe naar achttien nationale actieplannen en twee Europese actieplannen. Daarmee moeten inzichten uit het project worden vertaald naar concrete strategieën voor preventie en behandeling van chronische luchtwegaandoeningen.
De nationale plannen kunnen rekening houden met verschillen tussen zorgstelsels, beschikbare diagnostiek en lokale populaties. De twee Europese plannen zijn juist bedoeld om gemeenschappelijke uitgangspunten en samenwerking over landsgrenzen heen te versterken.
Daarmee ontstaat een aanpak waarin dataverzameling, onderzoek en implementatie nadrukkelijk met elkaar verbonden zijn: eerst afspraken maken over welke informatie nodig is, vervolgens onderzoeken hoe die gegevens voor screening en voorspelling kunnen worden gebruikt en uiteindelijk bepalen hoe de uitkomsten in nationale en Europese zorgpraktijken kunnen landen.
Breder Europees netwerk
JARED staat daarbij niet op zichzelf. Binnen EU4Health lopen verschillende initiatieven rond longgezondheid. Joint Action SAFE brengt bijvoorbeeld zestig partnerorganisaties uit 23 landen samen om tabaksgebruik en blootstelling aan tabaksrook en aerosolen terug te dringen. Het project LungHealth4Life richt zich juist op kinderen en combineert voorlichting over longgezondheid met longfunctietesten op basisscholen.
De Europese Commissie probeert de verschillende initiatieven via gezamenlijke bijeenkomsten en kennisuitwisseling met elkaar te verbinden. Voor JARED ligt de nadruk vooral op de vraag hoe landen vanuit een gezamenlijke kennis- en databasis kunnen komen tot eerdere diagnostiek, betere ondersteuning van patiënten en een aanpak die binnen uiteenlopende zorgstelsels uitvoerbaar is.
Nederlands onderzoeksproject
In 2024 werd onder leiding van het Amsterdam UMC Cancer Center een internationaal onderzoeksproject gestart met als doel beter te kunnen voorspellen welke longkankerpatiënten baat hebben bij immuuntherapie en andere behandelingen. Het vijfjarige project SPACETIME ontving destijds 12 miljoen euro uit Horizon Europe en bracht vijftien partners uit zeven Europese landen samen.
De onderzoekers richten zich in het project op het micromilieu van longtumoren: het samenspel tussen kankercellen, immuuncellen en steuncellen. Met tumorweefsel van patiënten in verschillende stadia wordt deze omgeving op microscopisch niveau ruimtelijk in kaart gebracht. Vervolgens worden de verzamelde gegevens met computermodellen gecombineerd om patronen te ontdekken die samenhangen met de respons op verschillende behandelingen.
SPACETIME moet uiteindelijk voorspellende biomarkers opleveren waarmee artsen beter kunnen inschatten welke therapie voor een individuele patiënt kansrijk is. Daarmee zouden onnodige behandelingen kunnen worden voorkomen en kan mogelijk sneller voor een geschikte behandeling worden gekozen. Het project maakt deel uit van de Europese EU Mission on Cancer.
Referenties
Voeg ICT&health toe aan Google
Toon meer content van ICT&health in Google Zoeken.
