Op de intensive care van het Catharina Ziekenhuis in Eindhoven wordt een nieuw systeem gebruikt om medicijnresten uit urine te verwijderen. Urine van IC-patiënten, die via een katheter wordt opgevangen, wordt niet meer met het afval afgevoerd, maar ter plekke gezuiverd met een filter van Zereau. Zo wil het ziekenhuis de milieubelasting van de intensieve zorg verminderen, zonder dat dit iets verandert voor de patiënt.
De maatregel maakt deel uit van een bredere zoektocht binnen de zorg naar het terugdringen van vervuiling door medicijnresten. Het ziekenhuis ziet de aanpak als een praktische stap richting meer circulaire en duurzamere zorgprocessen. Op de IC gaat het om relatief grote hoeveelheden geneesmiddelen, die via urine uiteindelijk in het afvalwater terechtkomen. Door het filter direct aan het bed te plaatsen, wordt de vervuiling al bij de bron aangepakt. Daarna kan de urine veilig naar het riool. “De patiënt merkt er helemaal niks van. Maar voor onze manier van werken is het wel een echte verandering”, zegt teamleider IC, Kris Derks.
Sterke medicijnen
Voor familieleden van patiënten blijft het vaak onzichtbaar, maar op de intensive care krijgen patiënten dagelijks krachtige medicijnen toegediend. Een deel daarvan verlaat het lichaam via de urine. Tot voor kort werden urinezakken daarom afgevoerd in zogenoemde WIVA-vaten: stevige, blauwe containers voor specifiek ziekenhuisafval. Die worden apart ingezameld, per vrachtwagen afgevoerd en vervolgens op hoge temperatuur verbrand in een speciale installatie buiten het ziekenhuis. Dat is veilig, maar ook erg belastend voor het milieu.
François Buijs, manager Logistieke Services, legt uit dat er in dat geval vooral water wordt verbrand omdat dat het grootste bestandsdeel is van urine. Met de oude manier werd de urine opgevangen in plastic vaten en vervolgens met een dieselvrachtwagen naar de verbrandingsoven werden gebracht. Een energie belastend traject.
Het nieuwe systeem werkt eenvoudiger. De verpleegkundige laat de urine uit de katheterzak in een bokaal lopen. Die wordt vervolgens naar de spoelruimte gebracht. Daar wordt de urine in het Zereau-systeem gegoten. Het filter houdt de medicijnresten tegen, terwijl de gefilterde urine naar het riool gaat. Het filter bestaat uit plantaardige materialen en niet uit fossiele grondstoffen. Daardoor heeft het een lagere milieu-impact. Het filter wordt eens in de vier tot zes weken vervangen. Het frame wordt schoongemaakt en opnieuw gebruikt. “Zo houd je alleen een filter over met medicijnresten”, vertelt Buijs. “In plaats van heel veel vaten en kilo’s vloeistof te verbranden, verbrand je nog maar een klein onderdeel.”
De winst zit niet alleen in de vermindering van afval. Het systeem levert ook kostenbesparingen op en vermindert het zware tilwerk. Volle WIVA-vaten kunnen behoorlijk zwaar zijn. Verpleegkundigen brachten deze naar een verzamelpunt, waarna logistieke medewerkers ze ophaalden. Daardoor moest er veel worden gesjouwd met materiaal dat dankzij het nieuwe systeem niet langer hoeft te worden verplaatst.
Voorbereidend werk
De invoering van het systeem vergde een zorgvuldige voorbereiding. Op de intensive care is het uitgangspunt dat verpleegkundigen zo veel mogelijk bij de patiënt blijven en dat veelgebruikte materialen direct op de kamer beschikbaar zijn. Waar een urinezak voorheen eenvoudig op de kamer in een WIVA-vat kon worden weggegooid, moet urine nu eerst in een bokaal worden opgevangen en naar de spoelruimte worden gebracht. Volgens betrokkenen was het daarom belangrijk dat het zorgteam de nieuwe werkwijze zou ondersteunen.
Vooraf werd beoordeeld of de aangepaste werkwijze veilig en praktisch uitvoerbaar was. Daarbij waren ook deskundigen op het gebied van hygiëne en infectiepreventie betrokken. Het Green Team van de IC speelde een belangrijke rol bij de voorbereiding en uitwerking van het plan. Binnen dat team zetten vooral Kim Dirckx en Amber Barents zich in voor de invoering. De betrokken medewerkers zagen mogelijkheden om met de nieuwe aanpak aan de slag te gaan, maar benadrukken dat de werking en praktische uitvoerbaarheid in de dagelijkse praktijk aandacht blijven vragen.
Afname ziekenhuisafval
Het Catharina Ziekenhuis verwacht dat de hoeveelheid specifiek ziekenhuisafval door de nieuwe werkwijze verder afneemt. Hoe groot de bijdrage van het Zereau-systeem precies is, laat zich moeilijk afzonderlijk vaststellen. Tegelijkertijd loopt op de operatiekamers namelijk een traject om de afvalstroom van spoelvloeistoffen terug te dringen. Naar verwachting leiden beide initiatieven samen tot een aanzienlijke vermindering van vele duizenden kilo’s afval.
Het ziekenhuis onderzoekt bovendien of het filtersysteem ook op andere afdelingen kan worden ingezet, bijvoorbeeld voor urinepotjes die in het laboratorium worden gebruikt. Daarnaast wordt gekeken naar mogelijkheden om bepaalde stoffen uit de gebruikte filters terug te winnen. Daarbij gaat het nadrukkelijk niet om toepassingen binnen de patiëntenzorg, maar om te voorkomen dat mogelijk waardevolle grondstoffen onnodig verloren gaan.
De stap past bij de bredere inzet van het Catharina Ziekenhuis om zorg duurzamer te maken. Vorig jaar ondertekende het ziekenhuis de Green Deal Zorg Metropool Regio Eindhoven 2025-2026, waarin zorginstellingen en gemeenten samenwerken aan duurzaamheid en energie-efficiëntie. Daarbij gaat het niet alleen om gebouwen, maar ook om de impact van zorgprocessen zelf.
Bron: Catharina Ziekenhuis
