Door het stijgen van het aantal ouderen in Nederland zal ook het aantal beenamputaties toenemen. Na de genezing van de amputatiewond kan een cliënt in aanmerking komen voor een beenprothese. Een beenamputatie heeft een grote impact op de kwaliteit van leven van een cliënt, zowel vanuit het oogpunt van fysieke, sociologische en psychische veranderingen na een amputatie.
Een goede begeleiding tijdens de revalidatieperiode bij beenamputaties is gewenst, hoewel door bezuinigingen in de zorg de mogelijkheden van deze begeleiding steeds beperkter worden. Dit resulteert in minder één-op-één contact, wat leidt tot verlies aan informatieverstrekking en fysieke oefeningen voor de cliënt. Orthopedisch technologen geven aan dat zij regelmatig prothesegebruikers uit het oog verliezen, waardoor er geen goede nazorg geleverd kan worden.
Om op afstand contact te behouden met cliënten, wordt er steeds meer gebruik gemaakt van online zelfmanagement door middel van digitale technologie zoals applicaties voor smartphones en tablets. Voor de groep beenprothesegebruikers is online zelfmanagement nieuw. De firma George in der Maur uit Groenekan heeft een app genaamd “Beenamputatie en prothese” voor deze doelgroep ontwikkeld, die in oktober 2015 is gelanceerd. Deze app bevat zes thema’s die de beenprothesegebruiker kunnen begeleiden in het zelfmanagement.
Onderzoek
In het kader van de evaluatie van de app bij potentiële eindgebruikers is onderzocht welke bevindingen beenprothesegebruikers hebben ten aanzien van de app ten behoeve van zelfmanagement.
Door middel van interviews met 11 beenprothesegebruikers, in verschillende leeftijdsgroepen en met verschillende amputatieniveaus, verzamelden de onderzoekers gebruikersinformatie. De werving van deelnemers vond plaats via de Hoogstraat Orthopedietechniek en de landelijke vereniging van geamputeerden “Korter maar Krachtig”.
Onderwerpen waar tijdens de interviews over gesproken werd zijn kwaliteit van leven, zelfmanagement en de “Beenamputatie en prothese”-applicatie.
Resultaten
In het onderzoek komen vijf domeinen naar voren.
Het eerste domein, kwaliteit van leven, gaat over het verkrijgen van een optimale kwaliteit van leven na een amputatie. Fysieke activiteiten zijn erg belangrijk en deelnemers geven aan dat zelfvertrouwen een belangrijk onderdeel is van het optimaal functioneren met een prothese. Sociologische veranderingen worden gekoppeld aan fysieke en psychische aspecten. Dat blijkt uit de uitspraak: “Ja mensen ehh, kijk doordat ze niet goed kunnen functioneren dan zijn ze sociaal ook niet actief, want ze gaan snel binnen zitten.”
Het tweede domein is nazorg, waarbij het contact met zorgverleners wordt geschetst. De hoeveelheid contact is erg verschillend onder deelnemers. Er wordt aangegeven dat de informatievoorziening richting de cliënt verbeterd mag worden. Zo blijkt dat informatie nu te veel op één moment wordt gegeven. Door informatie te spreiden of te herhalen wordt deze beter begrepen.
Daarnaast geven respondenten aan dat er te weinig kennis over prothesiologie is bij verpleegkundigen. “Ik vind dat zeker iets waarin kennis lijkt te ontbreken, bij verzorgers hoe een prothese direct aangetrokken moet worden en zo.”
Zelfmanagement is het derde domein. Dit betreft het functioneren van beenprothesegebruikers tijdens en na het revalidatietraject. Er wordt aangegeven dat beginnende gebruikers weinig kennis hebben over prothesiologie. Ook is het voor hen lastig te bepalen welke zorgverlener zij moeten benaderen.
“Wanneer ga je de huisarts bellen, wanneer de revalidatiearts en wanneer de instrumentmaker? Dat moet je echt leren hoor!”
Binnen het vierde domein worden bevindingen rondom de huidige app besproken. Beginnende gebruikers, geriatrische patiënten, mantelzorgers en verpleegkundigen worden gezien als doelgroep. De huidige informatie wordt als simpel ervaren en mag meer onderbouwd worden, zodat deze meer inhoud krijgt.
Zoals een deelnemer aangeeft: “Zorgen voor? Wat bedoelen ze daarmee? Iedere week naar de pedicure of iedere maand? Het moet meer inhoud hebben. Kijk, dit is gewoon best wel loos!”
Door informatie meer diepgang te geven en literatuurverwijzingen toe te voegen, kan het vertrouwen van gebruikers toenemen.
Het vijfde domein omvat suggesties voor verbetering van de app. Een chatfunctie wordt als waardevolle toevoeging gezien, al wordt de haalbaarheid betwijfeld vanwege werkdruk bij zorgverleners. Alternatieven zijn een geautomatiseerde chatfunctie of koppeling met een bestaand forum zoals dat van Korter maar Krachtig.
Ook wordt een activiteitenfunctie als belangrijk gezien, zoals een stappenteller of calorieverbruikmeter. Daarnaast wordt geadviseerd de app persoonlijker te maken door gebruikersgegevens toe te voegen en de app te differentiëren naar subgroepen.
Discussie en conclusie
Tijdens de interviews bleek dat fysieke activiteit en het psychische aspect cruciale factoren zijn voor het bereiken van een goede kwaliteit van leven na een amputatie. Ook het sociale aspect hangt hier nauw mee samen.
De mate van contact met zorgverleners verschilt sterk. Eerder onderzoek toont aan dat face-to-face contact belangrijk blijft en niet volledig vervangen kan worden door digitale oplossingen. Wel kan digitale ondersteuning bijdragen aan betere informatievoorziening.
De huidige app wordt gezien als een positieve ontwikkeling, maar dient inhoudelijk sterker en beter afgestemd te worden op de doelgroep. Personalisatie en uitbreiding van functionaliteiten zijn noodzakelijk om langdurig gebruik te stimuleren.
Samenvattend wordt de “Beenamputatie en prothese”-applicatie gezien als een waardevolle stap richting beter zelfmanagement. Tegelijk ligt er een duidelijke opgave voor verdere doorontwikkeling om de impact te vergroten.
* Het onderzoek vond plaats onder begeleiding van Joost van Hoof, Fontys Paramedische Hogeschool Eindhoven en het Fontys Expertisecentrum Gezondheidszorg & Technologie.
