DOOR DR.IR. Daniel Tijink
Met de komst van de informatiesamenleving worden digitale vaardigheden belangrijk. Ook in de zorg, waar e-health steeds gewoner wordt. De sector heeft ten opzichte van andere sectoren een inhaalslag te maken en samenwerking is daar cruciaal. De coalitie Digivaardig in de zorg deed de afgelopen jaren onderzoek naar en vraagt aandacht voor dit onderwerp en werkt nu aan een programma voor de komende kabinetsperiode. Doel is ervoor te zorgen dat iedereen in de zorg over voldoende digivaardigheden beschikt.
De komst van e-health betekent dat iedereen die met de zorg te maken heeft naast zijn zorgcompetenties ook voldoende digitale competenties moet hebben. Dat is voor de meeste mensen nieuw. Sommigen vinden het leuk, anderen eng, maar meestal was het geen onderdeel van de opleiding. Waar hebben we het dus over wanneer we over digitale vaardigheden spreken?
Lector Erik de Vries van de HAN schreef het rapport E-skills voor zorgprofessionals, waarin hij drie soorten competenties onderscheidt, onderverdeeld in:
Ik en e-health: hier gaat het om de zorgprofessional en de technologie. Kan iemand een iPad bedienen, een ECD invullen? Het gaat om basisfunctionaliteiten en informatievaardigheden.
Ik, de patiënt en e-health: e-health betekent iets voor de relatie tussen patiënt en zorgprofessional. Vaardigheden die daarbij horen zijn: kunnen besluiten wanneer digitale en wanneer fysieke nabijheid het best is, hoe om te gaan met (persoons)data, hoe te behandelen en communiceren via een beeldscherm, hoe een patiënt te ondersteunen bij gebruik van e-healthtoepassingen.
Ik, de organisatie en het mantelzorgnetwerk: vaak hoort bij de invoering van nieuwe technologie een verandering van het werkproces (een procesinnovatie): meer zelfsturing, participatie van patiënt en mantelzorger, andere vormen van samenwerking met collega’s uit andere instellingen. Het is ook een vaardigheid dit te doorzien en daarop in te spelen.
Coalitie Digivaardig in de zorg
In december 2014 organiseerden het ministerie van VWS en ECP | Platform voor de informatiesamenleving in het kader van het doorbraakproject Zorg en ICT een conferentie over digivaardig in de zorg. De opkomst was hoger dan verwacht en dit was de trigger voor ECP om het initiatief te nemen voor het vormen van een coalitie Digivaardig in de zorg.
Een coalitie kan alleen maar werken als er partijen vanuit verschillende kanten aanhaken en dat is goed gelukt. Partners vanaf het eerste uur zijn V&VN (verpleegkundigen), ActiZ (zorginstellingen), AO-VVT (A&O-fonds verpleegkundigen en verzorgenden). In de loop van het jaar zijn Nictiz (expertise e-health en standaardisatie), ZiN (Zorginstituut Nederland), OIZ (ICT’ers in de zorg), de hogescholen HAN (Arnhem Nijmegen), HH (Den Haag) en het ministerie van VWS aangehaakt.
Nieuwe partijen die bij de coalitie aansluiten zijn Vilans (kenniscentrum langdurige zorg), Pharos (laaggeletterdheid), Vitaal Thuis (zorginnovatie), Zorgzijnwerkt en Universiteit Utrecht.
In samenwerking is er de afgelopen jaren veel gedaan. Met behulp van input van verpleegkundigen heeft ECP de cursus slimmer-werken-in-de-zorg-in-1-minuut ontwikkeld. Tien toegankelijke modules waarin een onderdeel van e-health wordt toegelicht. De HAN heeft een gevalideerde zelftest ontwikkeld voor verpleegkundigen, die door meer dan 3000 zorgverleners is ingevuld.
V&VN heeft toekomstprofielen uit het onderzoek van de HAN vertaald naar CanMEDS-rollen voor verpleegkundigen. Er is een onderzoek naar de ICT-arbeidsmarkt in de zorg en er komt binnenkort een onderzoek uit naar de digitale vaardigheid van managers en bestuurders.
Ontwikkelingen e-health en digivaardig
Ook buiten de coalitie vindt het thema digitale vaardigheden steeds meer ingang. Ten eerste is duidelijk dat e-health serieus de zorg binnendringt. Het is geen leuk extraatje meer, het is iets dat blijft, dat we nodig hebben. De inpassing, het breed gebruik en de bijbehorende innovatie zullen de komende jaren nog veel tijd en inspanning kosten, maar bijna iedereen beseft, ook in de zorg, dat de informatiesamenleving ook kansen en uitdagingen biedt.
Alleen al het bestaan en de oplage van dit tijdschrift en haar collega’s zijn daarvoor een indicator, maar ook de druk bezochte congressen en beurzen, de aandacht vanuit het ministerie van VWS en de resultaten uit de E-Health Monitor.
Ook buiten de zorg is er aandacht voor digitale vaardigheden. Het ministerie van Binnenlandse Zaken maakte een digitaal hulpplein, meerdere ministeries houden zich bezig met digitale vaardigheden. Tot slot is er, vlak voor de verkiezingen, door de Tweede Kamer een motie aangenomen met daarin de ambitie te komen tot een digivaardig Nederland in de zorg.
Ambitie: iedereen in de zorg digivaardig
De coalitie werkt vanuit het idee dat digivaardigheid bij alle schakels in de zorg voldoende op orde moet zijn om serieus gebruik te kunnen maken van e-health. Verschillende groepen in het systeem hebben andere digitale vaardigheden nodig en dus ook een andere benadering.
De coalitie onderscheidt vijf groepen:
-
Patiënt of cliënt. Om gebruik te maken van e-health moet de gebruiker ook over een bepaalde digivaardigheid beschikken.
-
Zorgprofessionals, verzorgenden en verpleegkundigen, maar in principe ook huisarts en specialist.
-
ICT’ers die in zorginstellingen werken, vast of als adviseur. Zij zijn natuurlijk al ‘klassiek’ digivaardig, maar krijgen een andere rol omdat e-health belangrijker wordt. Ze zullen de zorgmedewerkers én managers daarbij moeten ondersteunen en met hen samenwerken over welke e-health er nodig is.
-
Leiders en beslissers: het gaat bij beslissers vooral om het besef dat de zorgorganisatie die ze leiden ook een ICT-organisatie is. Ze zullen dus voldoende vaardig moeten zijn om de organisatie en de medewerkers de randvoorwaarden te bieden om goed met e-health te kunnen werken.
-
Opleiding: ICT-competenties moeten vanzelfsprekend opgenomen worden in opleidingen om goed opgeleide mensen te krijgen. Dit geldt zowel de nieuwe instroom als de bijscholing (BIG) en stelt ook eisen aan de vaardigheden van docenten.
Via een werkconferentie naar een programma digivaardig in de zorg
De coalitie Digivaardig in de zorg neemt de uitdaging aan om bij te dragen aan de bovenstaande ambitie en werkt daarom aan een programma digivaardig in de zorg voor de komende kabinetsperiode.
De eerstvolgende stap daarvoor is een werkconferentie in de middag van 29 juni in Utrecht. Die conferentie wordt georganiseerd langs de lijnen van de bovenstaande doelgroepen.
Voor die conferentie nodigt de coalitie alle relevante partijen in Nederland uit die een rol kunnen en willen spelen in een programma digivaardig in de zorg de komende jaren. Tijdens de werkconferentie zoeken we input voor het programma: het stellen van ambities en het benoemen van activiteiten om die ambities te bereiken.
