Een zorgprofessional kiest niet voor het vak om rapportages te schrijven, informatie uit verschillende systemen te zoeken of eindeloos agenda's op elkaar af te stemmen. Toch kost juist dit in de dagelijkse praktijk veel tijd. Tegelijkertijd groeit de zorgvraag, neemt de arbeidsmarktkrapte toe en wordt de druk op zorgprofessionals steeds groter. De vraag is dan ook niet óf kunstmatige intelligentie (AI) een rol gaat spelen in de zorg, maar hoe die technologie zo wordt ingezet dat zij daadwerkelijk iets toevoegt aan het werk van de zorgprofessional.
AI ontwikkelt zich razendsnel. Ook in de zorg voor ouderen en in de wijkverpleging volgen nieuwe toepassingen elkaar in hoog tempo op. Van spraakgestuurd rapporteren en automatische samenvattingen van cliëntinformatie tot slimme zoekfuncties en digitale assistenten: vrijwel iedere zorgorganisatie onderzoekt hoe AI het dagelijks werk kan ondersteunen.
Die ontwikkeling bracht Jef Mol, bestuurder bij Thebe, samen met andere ActiZ-commissieleden aan het denken. "We zagen dat veel ActiZ-leden experimenteerden met AI. Wat vooral opviel, was dat organisaties met vrijwel dezelfde vragen bezig waren. Toen hebben we onszelf afgevraagd: waarom zouden we allemaal afzonderlijk hetzelfde wiel uitvinden?"
Uit die gedachte ontstond AiCoor, onder meer in samenwerking met AIC4NL. AiCoor is geen nieuwe AI-toepassing, maar een gezamenlijke aanpak waarmee zorgorganisaties AI-oplossingen verantwoord ontwikkelen, organiseren en beheren. Samen met technologiebedrijven, kennisinstellingen en andere partners bouwen zij aan een gedeelde infrastructuur die niet één organisatie, maar de hele sector vooruithelpt.
Gezamenlijke AI-coördinator
AiCoor is geen nieuwe AI-toepassing, maar een modulaire AI-coördinator die fungeert als een gezamenlijke bibliotheek van AI-modules. Organisaties kiezen daaruit zelf de toepassingen die aansluiten bij hun eigen praktijk.
Vergelijk het met een boekenkast: niet ieder boek is voor iedereen relevant, maar iedere organisatie kan de 'boeken' selecteren die haar medewerkers ondersteunen. De ene module helpt bijvoorbeeld bij het samenvatten van cliëntinformatie, een andere ondersteunt rapportages, protocollen of administratieve processen.
Mol hierover: "Conceptueel roept dat misschien op dat dit een persoon is, maar niets is minder waar. Zie het als een digitale regisseur die verschillende gespecialiseerde AI-agents met elkaar verbindt en aanstuurt."
Juist die modulaire opbouw maakt AiCoor toekomstbestendig. Nieuwe AI-functionaliteiten kunnen eenvoudig worden toegevoegd zonder dat de volledige infrastructuur opnieuw hoeft te worden ingericht. Zorgprofessionals blijven daardoor werken vanuit één vertrouwde omgeving, terwijl onder de motorkap voortdurend nieuwe mogelijkheden ontstaan.
`"We ontwikkelen geen oplossing voor één organisatie", licht Mol toe. "We bouwen aan een fundament waarop de hele sector kan voortbouwen. Daardoor kunnen innovaties sneller worden gedeeld en hoeven organisaties niet telkens opnieuw vergelijkbare toepassingen te ontwikkelen."
Kracht van samen ontwikkelen
Samenwerken gebeurt veel in de zorg. Op het gebied van AI is nu het moment om het echt anders aan te pakken. Mol: "Als iedere organisatie afzonderlijk vergelijkbare toepassingen ontwikkelt, investeren we allemaal opnieuw in hetzelfde. Terwijl de uitdagingen in de zorg grotendeels gelijk zijn.”
Juist door samen op te trekken, kun je kennis delen, ontwikkelkosten beperken en oplossingen maken waar de hele sector beter van wordt, benadrukt Mol. "Sommige dingen moet je niet volledig aan de markt overlaten. Dan lopen we tegen dezelfde problemen aan als bij de gegevensuitwisseling, waarvoor we nu met allerlei generieke voorzieningen moeten bijsturen. Juist de handen ineenslaan met leveranciers, organisaties en financiers brengt ons verder."
Daarmee gaat het om meer dan efficiëntie alleen. Gezamenlijk ontwikkelen leidt ook tot betere oplossingen. Wanneer zorgorganisaties, leveranciers en kennispartners vanaf het begin samenwerken, sluiten innovaties beter aan op de dagelijkse praktijk en zijn ze direct breder inzetbaar. "Vanuit maatschappelijk én financieel oogpunt is het niet logisch dat iedereen afzonderlijk hetzelfde ontwikkelt”, schetst Mol. “We hebben als sector ook een verantwoordelijkheid om zorgvuldig met publieke middelen om te gaan."
Alleen sneller, samen verder
Die gezamenlijke aanpak spreekt ook Jan Willem Tiemessen, Kwartiermaker Business Intelligence & Robotisering bij Sensire, aan. "Alleen ga je sneller, samen kom je verder", trapt hij af. In zijn dagelijkse werk ziet hij hoe organisaties vaak tegen dezelfde vraagstukken aanlopen. Een goed voorbeeld is de automatische samenvatting van cliëntinformatie.
"Wij werken bijvoorbeeld met meerdere elektronische cliëntdossiers. Die hebben inmiddels allemaal een eigen AI-samenvatting. Op zichzelf zijn die prima, maar nooit compleet. De informatie staat immers verspreid over verschillende systemen. Als je zorgprofessionals echt wilt ondersteunen, moet je over die systemen heen kunnen kijken."
Juist daar bewijst AiCoor volgens Tiemessen zijn meerwaarde. Niet één leverancier bepaalt hoe AI eruitziet, maar zorgorganisaties ontwikkelen gezamenlijk oplossingen die software overstijgen. "Werk je alleen, dan ontwikkel je iets waarvan je denkt dat het goed werkt. Werk je samen, dan kijken veel meer organisaties mee. De één brengt technische kennis mee, de ander inhoudelijke expertise en weer een ander praktijkervaring. Dat levert uiteindelijk betere oplossingen op."
Daarnaast ontstaat meer standaardisatie. Dat maakt samenwerking tussen organisaties eenvoudiger en zorgt ervoor dat zorgprofessionals niet telkens opnieuw hoeven te wennen aan andere werkwijzen.
De praktijk bepaalt
Voor Tiemessen staat één uitgangspunt altijd voorop: technologie moet aansluiten op het werk van de zorgprofessional, niet andersom. "Als ICT'er kan ik niet bepalen hoe een zorgprofessional werkt. Juist daarom ontwikkelen we samen met zorgprofessionals. Zij bepalen uiteindelijk of iets echt waarde toevoegt."
Daarom beginnen nieuwe toepassingen niet met ingewikkelde technologie, maar met herkenbare situaties uit de dagelijkse praktijk. Waar zorgprofessionals nu vaak uitgebreide rapportages typen, kan AI een gesproken verslag automatisch samenvatten en verwerken volgens de afgesproken standaard. Relevante informatie wordt sneller teruggevonden, rapportages worden consistenter en collega's beschikken eenvoudiger over dezelfde informatie.
"Zorgprofessionals bepalen of iets echt waarde toevoegt"
Voor Tiemessen is dat pas het begin. "Tijdens een intakegesprek kan AI straks bijvoorbeeld automatisch een anamnese opbouwen. De zorgprofessional blijft altijd verantwoordelijk voor de inhoud, maar hoeft niet meer alles handmatig uit te werken. Daardoor houd je meer tijd over voor het gesprek zelf."
Het uiteindelijke doel is dat AI zorgt voor ondersteuning, niet dat een systeem het werk overneemt, stelt Tiemessen. "Wij willen dat medewerkers een fijnere werkdag hebben. Zorgprofessionals willen bezig zijn met cliënten, niet met formulieren, foutcorrecties of administratieve handelingen."
Gezamenlijke verantwoordelijkheid
De techniek ontwikkelt zich snel. De eerste toepassingen laten zien dat AI daadwerkelijk kan bijdragen aan betere ondersteuning van zorgprofessionals. De volgende uitdaging ligt daarom niet zozeer in de technologie zelf, maar in de manier waarop de sector gezamenlijk verder bouwt.
Landelijke programma's zoals het Integraal Zorgakkoord (IZA), het Aanvullend Zorg- en Welzijnsakkoord (AZWA) en de Hoofdlijnen Akkoord Ouderenzorg (HLO) benadrukken het belang van digitalisering, gegevensuitwisseling, administratieve lastenverlichting en verantwoorde inzet van AI. AICoor sluit daarop aan door deze ambities te vertalen naar een concrete, sectorale aanpak voor de ouderenzorg.
Binnen die ontwikkeling vervult ActiZ, op verzoek van leden, een verbindende en regisserende rol. Niet als ontwikkelaar of eigenaar van technologie, maar als partij die samenwerking organiseert. Samen met AIC4NL, Vilans, koplopers uit de sector, leden en andere stakeholders werkt ActiZ aan gezamenlijke uitgangspunten, samenhang en randvoorwaarden.
Zo ontstaat niet alleen een technische infrastructuur, maar ook een gezamenlijke manier van werken waarmee innovaties verantwoord kunnen worden ontwikkeld, toegepast en opgeschaald. Mol hierover: "Iedereen ziet dat dit belangrijk is. De sector, technologiepartners en ook de politiek. De vraag is nu hoe we ervoor zorgen dat dit soort initiatieven ook daadwerkelijk de ruimte krijgen om door te groeien. Niet omdat AI een doel op zich is, maar omdat het zorgprofessionals helpt en uiteindelijk bijdraagt aan betere zorg."
Daarvoor is gezamenlijke verantwoordelijkheid nodig, benadrukt Mol. "Als sector laten we zien dat samenwerking werkt. De technologie is er, de kennis is er en organisaties weten elkaar steeds beter te vinden. De volgende stap is dat we deze manier van samenwerken verder brengen, zodat niet iedere organisatie opnieuw hetzelfde hoeft uit te vinden."
Samenwerking als kracht
AiCoor wil laten zien dat AI veel meer kan zijn dan een verzameling slimme toepassingen. Het is een manier om als sector gezamenlijk te innoveren, kennis te delen en technologie te ontwikkelen die aansluit bij de dagelijkse praktijk van zorgprofessionals.
Maar misschien is het nog belangrijker dat AiCoor toont hoe de zorgsector AI samen kan organiseren. Niet alleen door nieuwe toepassingen te ontwikkelen, maar ook door afspraken te maken over kwaliteit, eigenaarschap, beheer en hergebruik. Zo ontstaat een gedeelde basis waarop zorgorganisaties kunnen blijven bouwen, innovaties sneller beschikbaar komen en de voordelen van AI niet versnipperen, maar breed worden benut.
"Uiteindelijk doen we dit niet voor de technologie," besluit Mol. "We doen dit zodat zorgprofessionals met meer plezier naar hun werk gaan en meer tijd overhouden voor waar het werkelijk om draait: goede zorg."
