Bij Gemiva leefden steeds meer vragen over AI. Medewerkers wilden weten wat wel en niet mocht, welke tools veilig waren en of kunstmatige intelligentie hun werk zou veranderen. Duidelijke antwoorden waren er weinig. Voor coaches Digitale Zorg Tonja van Namen en Elise Bloemendaal was dat aanleiding om mee te doen aan het landelijke onderzoek naar AI-geletterdheid in de zorg. De uitkomst gaf niet alleen inzicht in wat er op de werkvloer speelde, maar hielp ook om AI binnen de organisatie sneller en concreter op de agenda te zetten.
Gemiva is een grote gehandicaptenzorgorganisatie in Zuid-Holland met ongeveer 3500 medewerkers. Tonja werkt al meer dan 30 jaar bij de organisatie; Elise inmiddels zo’n tien jaar. Zij begonnen op de werkvloer en zijn later doorgegroeid naar hun huidige rol. Als Coaches Digitale Zorg begeleiden zij medewerkers bij digitale ontwikkelingen.
“Wij zien onszelf als bruggenbouwers”, vertelt Tonja. “We helpen medewerkers om digitale ontwikkelingen te begrijpen en toe te passen, zodat niemand onderweg afhaakt.” Juist vanuit die rol merkten zij dat AI steeds vaker onderwerp van gesprek werd.
Veel vragen, weinig houvast
Op locaties, tijdens spreekuren en in gesprekken met leidinggevenden kwamen dezelfde vragen terug. Medewerkers experimenteerden al met AI, maar duidelijke richtlijnen ontbraken. “Mensen wilden wel, maar durfden niet altijd”, zegt Tonja. “Of ze deden maar iets, omdat er nog geen beleid was.”
“Medewerkers wilden graag weten welke tools beschikbaar zijn, waar zij die kunnen vinden en hoe zij die op een veilige en passende manier kunnen gebruiken in hun dagelijkse werk”, vult Elise aan.
Binnen de organisatie werd ondertussen gewerkt aan de eerste verkenningen rond AI. Net als veel andere zorgorganisaties was ook Gemiva nog zoekende naar de juiste aanpak. Daarom vonden Tonja en Elise het belangrijk om goed te luisteren naar de mensen op de werkvloer.
Medewerkers aan het woord
Voor de coaches was één ding duidelijk: ze wilden niet alleen hun eigen indrukken delen. Ze wilden weten wat medewerkers dachten. Daarom zetten zij zich actief in om het onderzoek onder de aandacht te brengen. Niet alleen een bericht op Intranet, nee, leidinggevenden persoonlijk benaderen - iedere coach binnen zijn of haar eigen regio.
Die persoonlijke aanpak werkte. Leidinggevenden werden gevraagd medewerkers uit verschillende functies te laten deelnemen, juist ook collega’s die minder met technologie bezig zijn. Uiteindelijk vulden bijna 400 medewerkers van Gemiva de vragenlijst in. Daarmee leverde de organisatie een van de grootste bijdragen aan het onderzoek.
Resultaten vooral bevestiging
De uitkomsten van de studie waren vooral een bevestiging. Veel signalen die de coaches al langer hoorden, kwamen duidelijk terug in de resultaten. Vooral de behoefte aan visie, beleid en praktische handvatten viel op. Ook bleek dat medewerkers behoefte hadden aan uitleg over wat AI precies is en hoe het veilig kan worden ingezet.
Daarnaast kwamen zorgen naar voren, bijvoorbeeld over de vraag of AI uiteindelijk werk zou overnemen. Voor Tonja waren juist die reacties waardevol. Niet alleen de enthousiaste geluiden, maar ook de twijfels en zorgen. “Dan weet je wat je moet uitleggen en waar je drempels moet wegnemen.”
Naar concrete stappen
De resultaten verdwenen niet in een la. Tonja en Elise presenteerden de belangrijkste bevindingen aan de AI-commissie binnen Gemiva. Dat gaf extra gewicht aan de signalen die zij doorgaven. Het was niet hun mening: honderden medewerkers gaven hetzelfde aan.
Inmiddels zijn er verschillende vervolgstappen gezet. Er verscheen communicatie op het intranet waarin medewerkers werden bedankt voor hun bijdrage en waarin de verdere aanpak werd toegelicht. Ook krijgt AI een vaste plek in de kwartaalcommunicatie en worden er AI-gerichte digitips ontwikkeld.
Scholing samen ontwikkelen
Een van de belangrijkste vervolgstappen is de ontwikkeling van een e-learning over AI-geletterdheid, met input uit het onderzoek. Medewerkers gaven niet alleen aan welke kennis zij missen, maar ook hoe zij die kennis het liefst krijgen aangeboden. Sommigen willen liever een praktische handleiding, anderen leren graag via uitleg van bekende collega’s.
Volgens Tonja is dat misschien wel de grootste winst van het onderzoek: “We hoeven niet meer op gevoel te bedenken wat medewerkers nodig hebben. Dat hebben ze zelf aangegeven.” Daarnaast krijgt AI een plek binnen bestaande scholing over informatieveiligheid en wordt kennis gedeeld via de interne Digitheek, waar een speciale AI-sectie aan wordt toegevoegd.
Onderzoek als versneller
Tonja wil vooral benadrukken dat het niet gaat over wat er ontbrak in het proces, maar over wat er mogelijk werd dankzij de betrokkenheid van medewerkers. De verschillende groepen binnen de organisatie waren allemaal bezig hun weg te vinden in een razendsnelle nieuwe ontwikkeling. Het onderzoek hielp om scherp te krijgen waar de behoefte lag en gaf extra vaart aan vervolgstappen.
"We hoeven niet meer op gevoel te bedenken wat medewerkers nodig hebben"
Wat haar het meest bijbleef, is de enorme bereidheid van medewerkers om mee te denken. De hoge respons kwam volgens haar voort uit oprechte interesse. Er leefden vragen en mensen wilden antwoorden. Juist daardoor ontstond een stevige basis voor beleid, scholing en ondersteuning. Het resultaat: Gemiva bouwt verder aan AI-geletterdheid met input van de mensen voor wie die ondersteuning uiteindelijk bedoeld is: de medewerkers zelf.
Niet vanzelfsprekend
Het gebruik van AI vraagt nieuwe vaardigheden die zorgmedewerkers niet vanzelfsprekend bezitten. Zorgorganisaties zijn wettelijk verplicht ervoor te zorgen dat hun medewerkers AI-geletterd zijn. Zij moeten de kennis, vaardigheden en het ethisch bewustzijn hebben om AI-systemen verantwoord kunnen duiden en toepassen.
Voor veel organisaties is dat een flinke opgave. Niet elke zorgorganisatie heeft zoals Gemiva de tijd en deskundigheid in huis om zelf leermiddelen hiervoor te ontwikkelen. Op basis van het landelijk onderzoek blijkt verder dat de behoefte sectoroverstijgend is.
Mede op basis van deze uitkomsten wordt nu gewerkt aan een zorgbreed Platform AI-geletterd. Het doel van het platform is om kennis, ervaringen, leermiddelen en al ontwikkelde tools breed (gratis) toegankelijk te maken. Zo hoeven zorgorganisaties niet afzonderlijk het wiel uit te vinden en kunnen zij voortbouwen op wat elders in de zorg al is ontwikkeld.
Leren van Digivaardig in de zorg
Het idee om voor AI-geletterdheid zorgbreed samen te werken, is mede geïnspireerd op de succesvolle aanpak van Digivaardig in de Zorg. In deze coalitie werken werkgevers in de huisartsenzorg, gehandicaptenzorg, langdurige zorg, ggz en ziekenhuiszorg samen aan het verbeteren van de digitale vaardigheden van zorgmedewerkers.
De coalitie bestaat sinds 2018 en kent een zorgsector-overstijgende samenwerking. Via het kennisplatform digivaardigindezorg.nl1 zijn zelftesten en leermiddelen ontwikkeld en een enorme hoeveelheid aan materiaal dat gratis gebruikt kan worden, zoals formats voor plannen, communicatiemateriaal, onderzoeken, functieprofielen voor digicoaches enzovoorts. Ook worden bijeenkomsten georganiseerd waarin men van elkaar en experts kan leren.
1. link
Draagvlak voor zorgbreed platform AI-geletterd
De ervaringen van Gemiva staan niet op zichzelf. Uit onderzoek van ZorgfocuZ onder 4.809 zorgmedewerkers uit de gehandicaptenzorg, VVT, ziekenhuiszorg (inclusief UMC’s), GGZ en de huisartsenzorg blijkt dat zorgmedewerkers positief staan tegenover AI, maar ook dat zij behoefte hebben aan meer ondersteuning.
Zo heeft 76 procent nog geen scholing gevolgd op het gebied van AI-geletterdheid en weet 56 procent niet of de eigen organisatie die scholing aanbiedt. Zorgmedewerkers beoordelen hun AI-geletterdheid met een 5,8. Tegelijkertijd heeft negen op de tien er vertrouwen in dat zij met nieuwe AI-toepassingen kunnen leren werken. Daarnaast geeft 21 procent aan AI nu nog niet te gebruiken, maar dit wel te willen.
De behoefte is concreet: zorgmedewerkers willen weten welke AI-tools zij mogen gebruiken, hoe zij veilig kunnen omgaan met gegevens en hoe zij uitkomsten van AI kritisch kunnen beoordelen. Ook leidinggevenden hebben handvatten nodig om het gesprek over verantwoord AI-gebruik binnen teams te voeren.
Zorgbreed Platform AI-geletterd
Het initiatief Zorgbreed Platform AI-geletterd is 1 januari 2026 gestart met een schenking van de Goldschmeding Foundation. De eerste stap was een nulmeting uitgevoerd onder zorgmedewerkers uit de Verpleging, Verzorging en Thuiszorg (VVT), Gehandicaptenzorg (GHZ), Geestelijke gezondheidszorg (ggz), Huisartsenzorg, Medisch-Specialistische Zorg (MSZ), inclusief universitair medische centra. Doel was om in kaart te brengen welke behoeften rond AI-geletterdheid er bestaan bij verschillende functiegroepen en toepassingen in de zorg. Gemiva heeft deelgenomen aan dit onderzoek.
De resultaten en aanbevelingen uit het onderzoek zijn op 1 juni jl. gepresenteerd en te vinden op AI-geletterd | Het onderzoek2. Vanuit de resultaten en aanbevelingen, wordt het platform verder vormgegeven. Op de website staan inmiddels een Zelfscan AI-geletterdheid3 en een selectie van beschikbare leermiddelen, artikelen en tools.
Over de verdere ontwikkeling en financiering wordt gesproken met AZWA-partijen en VWS. Het platform heeft een Stuurgroep waarin overheid en zorgbranches participeren.
Voortbouwen op successen
Het Zorgbrede platform AI-geletterd bouwt voort op succesfactoren uit de coalitie Digivaardig in de zorg:
- Brancheoverstijgend eigenaarschap, met een stuurgroep waarin overheid én werkgevers in de zorg bijdragen aan het gemeenschappelijke doel;
- Sturen op basis van monitoring: een landelijke nulmeting brengt de belangrijkste behoeften en hiaten rond AI-geletterdheid in beeld. Daarnaast kunnen zorgorganisaties met een zelfscan inzicht krijgen in de situatie binnen de eigen organisatie;
- Aandacht voor verschillende in typen technologie gebruikers in de zorg, met name minder digivaardige medewerkers die onvoldoende geholpen worden met de standaard klasjes en elearnings;
- Waar mogelijk betrekken van digicoaches in de zorg - zorgprofessionals die collega’s helpen digivaardiger te worden. Dit zijn inmiddels meer dan 5000 opgeleide zorgprofessionals waarvan velen ook een rol in het verbeteren van AI-geletterdheid kunnen vervullen.
Aansluiting bij AZWA: versnippering voorkomen
Het Zorgbreed Platform AI geletterd sluit aan bij de AZWA-ambitie om een klimaat voor AI-readiness te creëren (A4, lijn 1) en te voorkómen dat zorgorganisaties afzonderlijk dezelfde oplossingen ontwikkelen. VWS werkt momenteel samen met de AZWA-partners aan een AI-plan waarin deze ambitie wordt vormgegeven. Onderdeel daarvan zijn onder meer zelfevaluatietools en trainingsprogramma’s, waarbij hergebruik van wat er al is het uitgangspunt is.
Na de vaststelling van dit AI-plan is de hoop van de initiatiefnemers achter het platform dat VWS en AZWA partijen het omarmen zodat men het samen meerjaarig kan doorontwikkelen. Het Zorgbreed Platform AI geletterd is alleen mogelijk als er zorgbreed eigenaarschap én middelen komen. De financiering van de Goldschmeding Foundation is eindig.
2. Link
3. Link
