AI kan leeftijdsgebonden maculadegeneratie (LMD) eerder opsporen, het risico op ernstig zichtverlies inschatten en behandelingen beter afstemmen op de individuele patiënt. Dat blijkt uit het proefschrift van oogarts in opleiding Eric Thee, die op 25 juni promoveerde. Volgens hem kan AI de oogzorg verschuiven van late herkenning naar vroegere risicovoorspelling en meer gepersonaliseerde preventie.
In Nederland heeft naar schatting één op de vijf 85-plussers LMD, een van de belangrijkste oorzaken van blijvend zichtverlies op latere leeftijd. De aandoening tast het centrale deel van het netvlies aan, waardoor alledaagse handelingen zoals lezen, gezichten herkennen en scherp zien steeds moeilijker worden. Het ziekteverloop wordt door patiënten vaak als ingrijpend ervaren.
Vroeg signaleren belangrijk
Een belangrijk probleem is dat LMD in een vroeg stadium nauwelijks klachten geeft. Daardoor worden mensen vaak pas laat verwezen, wanneer er al schade aan het netvlies is ontstaan. Tegelijkertijd neemt door vergrijzing het aantal patiënten toe, wat leidt tot meer druk op de oogzorg en oplopende wachttijden. Volgens Thee ligt juist in de vroege fase de grootste kans om verlies van zicht te beperken.
AI kan hierbij een rol spelen door afwijkingen op netvliesbeelden automatisch te herkennen en nauwkeurig te analyseren. In zijn onderzoek laat Thee zien dat dergelijke systemen niet alleen afwijkingen kunnen detecteren, maar ook kunnen kwantificeren waar ze zich bevinden en hoe groot het aangedane gebied is. Met data uit onder meer het Erasmus Rotterdam Gezondheid Onderzoek (ERGO) ontwikkelde hij een model dat het risico op gevorderde LMD jaren vooruit kan voorspellen. Daarbij gaat het niet om een eenmalige meting, maar om een dynamisch systeem dat wordt verfijnd naarmate er nieuwe gegevens beschikbaar komen.
Individuele risicoprofiel
Die voorspellende mogelijkheden maken het volgens hem mogelijk om patiënten gerichter te volgen en zorg beter te verdelen. Niet iedereen hoeft dezelfde intensieve controle te krijgen want de frequentie en de aanpak kunnen worden afgestemd op het individuele risicoprofiel.
LMD is een complexe aandoening waarbij meer dan honderd genetische varianten een rol spelen, naast omgevingsfactoren en andere lichamelijke processen. Ook leefstijl blijft van invloed. Stoppen met roken en een mediterraan voedingspatroon kunnen het risico verlagen, net als bepaalde voedingssupplementen. Volgens Thee is vroege risicoschatting daarom van groot belang, omdat leefstijlaanpassingen ook op latere leeftijd nog effect kunnen hebben.
AI kan daarnaast helpen om mensen eerder in beeld te brengen buiten het ziekenhuis. In de eerstelijnszorg, zoals bij opticiens en optometristen, worden steeds vaker netvliesfoto’s gemaakt. AI-systemen kunnen deze beelden analyseren en inschatten wie een verhoogd risico loopt op ernstige schade. Zo kunnen mensen met een laag risico worden gerustgesteld, terwijl hoogrisicopatiënten sneller worden doorverwezen naar de oogarts.
Geen wondermiddel
Thee benadrukt wel dat de technologie geen wondermiddel is. AI-systemen moeten niet alleen technisch goed presteren, maar ook betrouwbaar, transparant en toepasbaar zijn in de dagelijkse zorgpraktijk. Ze moeten bovendien breed worden getest en goed worden ingebed in de zorginfrastructuur voordat ze grootschalig kunnen worden ingezet.
Hij ziet het als een gezamenlijke opdracht van artsen, onderzoekers en technici om AI verantwoord te implementeren in de zorg. Binnen zijn werk is hij actief in commissies rond AI binnen de oogheelkunde en de medische specialismen.
Uiteindelijk draait het volgens hem om het verlichten van de werkdruk in de zorg en het creëren van meer ruimte voor patiëntcontact. Artsen besteden nu veel tijd aan administratieve taken en het analyseren van grote hoeveelheden data. Verantwoord ingezet kan AI die last verminderen en zo bijdragen aan meer tijd en aandacht voor de patiënt.
Ook op andere terreinen binnen de oogzorg wordt gewerkt aan innovatieve oplossingen. Zo schreven we in maart van dit jaar over de Maastrichtse start-up PEYEONEER Ophthalmic Solutions die de zogeheten GlaucomaRING ontwikkelde. Het is een klein implantaat dat de oogdruk bij glaucoompatiënten beter moet reguleren. De technologie is bedoeld om de behandeling veiliger en duurzamer te maken en zo het risico op verdere achteruitgang van het gezichtsvermogen te verkleinen.
