Een in Zuid-Korea ontwikkelde AI-bot belt dagelijks tienduizenden ouderen, vraagt hoe het met hen gaat, herinnert hen aan hun medicatie en analyseert hun antwoorden. Kunnen enkele minuten gesprek helpen om gezondheidsproblemen en sociale problemen vroegtijdig te signaleren, voordat ze uitgroeien tot noodsituaties?
Grootschalige sociale screening
Zuid-Korea is een van de snelst vergrijzende landen ter wereld. Meer dan één op de vijf inwoners is inmiddels ouder dan 65 jaar, het aantal alleenwonende ouderen neemt toe en de gezondheidszorg en sociale zorg kampen met tekorten aan artsen, verpleegkundigen en sociaal werkers. Veel ouderen wonen alleen, wat samenhangt met een hoger risico op overlijden. Wanneer er geen familieleden zijn die regelmatig bellen om te vragen of alles goed gaat, kan AI die rol deels vervullen.
Talking Buddy, een generatief AI-systeem van Naver Cloud, belt ouderen en voert gesprekken van enkele minuten. Het vraagt hoe iemand zich voelt, of medicijnen zijn ingenomen, hoe iemand heeft geslapen, of er voldoende is bewogen en of er problemen zijn. Het systeem analyseert het gesprek en waarschuwt een menselijke sociaal werker wanneer het iets ongebruikelijks detecteert.
Het systeem speelde al een rol in situaties waarin de gezondheid van een oudere gevaar liep. In 2024 kreeg de 77-jarige Chung Yun-hee een telefoontje terwijl ze hevige buikpijn had en moest overgeven. Ze kon slechts enkele woorden uitbrengen voordat ze het gesprek beëindigde. De AI waarschuwde desondanks een sociaal werker, die hulp regelde. Chung werd naar het ziekenhuis gebracht en onderging een spoedoperatie vanwege een acute hernia.
Voor sommige ouderen gaat de waarde van het telefoontje echter verder dan medische ondersteuning. Chung vertelde dat ze maar zelden de gelegenheid had om met haar familie te praten. De AI luisterde en reageerde, waardoor ze het gevoel kreeg dat iemand aandacht voor haar had. Sommige ouderen vertellen het systeem over hun problemen. Anderen spelen piano voor de AI of nodigen hem uit voor de lunch, ook al weten ze dat hun gesprekspartner een bot is.
Eenzaamheid is ook een gezondheidsprobleem
De technologie wordt ontwikkeld tegen de achtergrond van een veel groter probleem: eenzaamheid onder ouderen. Een omvangrijke systematische review en meta-analyse uit 2025 onderzocht 86 prospectieve en longitudinale studies onder ouderen. Daaruit bleek dat eenzaamheid samenhing met een 14 procent hoger risico op overlijden door alle oorzaken. Sociale isolatie ging gepaard met een 35 procent hoger risico, terwijl alleen wonen samenhing met een 21 procent hoger risico.
Onderzoek uit Europa laat zien hoe wijdverspreid het probleem is. Een meta-analyse uit 2024 van 70 studies onder meer dan 462.000 ouderen schatte dat ongeveer 23 procent van de ouderen in Europa eenzaamheid ervaart. Nederland telde in 2025 bijvoorbeeld 3,76 miljoen inwoners van 65 jaar of ouder, goed voor 20,8 procent van de bevolking. Bijna 932.000 mensen waren 80 jaar of ouder.
Alleen wonen betekent niet automatisch dat iemand eenzaam is. Maar wanneer regelmatig contact met familie, vrienden of zorgverleners ontbreekt, kan een relatief eenvoudig telefoongesprek een belangrijk contactmoment worden.
Menselijk versus AI-ondersteund contact voor Nederlandse ouderen
Stel dat Nederland een vergelijkbare vorm van sociale screening door mensen zou invoeren om eenzaamheid tegen te gaan en mogelijke gezondheidsproblemen vroegtijdig te signaleren. Is het realistisch om zo'n dienst op te zetten?
Als iedere Nederlander van 65 jaar of ouder dagelijks een telefoongesprek van vijf minuten zou krijgen, zouden ongeveer 3,76 miljoen gesprekken per dag nodig zijn. Dat komt neer op circa 313.000 uur gesprekstijd per dag, oftewel ongeveer 114 miljoen uur per jaar.
Wanneer mensen in plaats van AI al deze gesprekken zouden voeren, ziet de schaal er heel anders uit. Zelfs wanneer een full-time medewerker dagelijks vijf uur daadwerkelijk met ouderen zou kunnen bellen, zouden ongeveer 63.000 FTE’s nodig zijn. Bij acht uur gesprekstijd per werkdag zijn dat er nog altijd ongeveer 39.000. In werkelijkheid zou het aantal hoger liggen wanneer rekening wordt gehouden met vakanties, ziekteverzuim, administratie en voorbereiding.
Het gemiddelde basissalaris van een sociaal werker in Nederland bedraagt volgens salarisgegevens die in augustus 2026 zijn bijgewerkt ongeveer 4.216 euro per maand. Voor 63.000 voltijdmedewerkers zou de totale bruto loonsom daarmee ongeveer 3,2 miljard euro per jaar bedragen, nog exclusief werkgeverslasten en andere personeelskosten. Die 3,2 miljard euro komt overeen met ongeveer 2,7 procent van de totale jaarlijkse Nederlandse zorguitgaven en bijna 9 procent van wat Nederland uitgeeft aan langdurige zorg.
Daarin schuilt het belangrijkste economische argument voor AI-gesprekken. Een menselijke sociaal werker kan niet tegelijkertijd duizenden telefoongesprekken voeren. Een AI-systeem kan veel gesprekken parallel afhandelen en alleen de situaties die menselijke aandacht vereisen doorzetten naar professionals.
Ook Europa experimenteert, maar bewijs blijft beperkt
Zuid-Korea is niet het enige land dat experimenteert met AI-telefoongesprekken voor ouderen. De gemeente Madrid ontwikkelde PALOMA, een AI-systeem dat alleenwonende 75-plussers belt om ongewenste eenzaamheid en sociale behoeften te signaleren. Het systeem voert een kort gesprek en gebruikt de antwoorden om de situatie van de persoon te beoordelen. Situaties die aandacht vereisen, worden vervolgens beoordeeld door gemeentelijke professionals.
Tijdens de pilot werden meer dan 5.000 telefoontjes gepleegd en ruim 2.000 gesprekken afgerond. Volgens de OESO vroegen 646 mensen om opvolging door gemeentelijke diensten en signaleerde het systeem gevallen waarin verdere interventie nodig was.
Ook Finland test een vergelijkbare toepassing. Aapo, ontwikkeld door Vivonep, belt ouderen regelmatig en praat met hen over het dagelijks leven, herinneringen en interesses. De dienst werkt via een gewone telefoon, waardoor geen smartphone of app nodig is. Aapo is bedoeld als aanvullende ondersteuning en niet als vervanging voor familieleden, mantelzorgers of ander menselijk contact.
Het Zuid-Koreaanse systeem maakt tegelijkertijd de beperkingen van de technologie zichtbaar. Generatieve AI kan verkeerd begrijpen wat iemand zegt, een gesprek onderbreken of toezeggingen doen die het systeem niet kan nakomen. Bovendien kan AI niet zelfstandig bepalen welke medische of sociale interventie iemand nodig heeft.
Daarnaast is het de vraag of mensen in andere landen even bereid zijn om met AI te praten. De acceptatie van technologie verschilt per land en cultuur. Zuid-Korea loopt bij het zakelijke gebruik van AI al voor op de EU. Volgens de OESO gebruikte 30 procent van de Koreaanse ondernemingen in 2023 AI, tegenover gemiddeld 13,5 procent van de bedrijven in de EU in 2024.
Nog geen oplossing voor eenzaamheid
Het bewijs dat AI-gesprekken het leven van ouderen daadwerkelijk verbeteren, is vooralsnog beperkt. Een systematische review en meta-analyse uit 2026, gepubliceerd in BMC Geriatrics, onderzocht acht gerandomiseerde gecontroleerde studies met in totaal 611 ouderen. Drie onderzoeken, met samen 190 deelnemers, maten het effect op eenzaamheid.
De analyse vond geen statistisch significante vermindering van eenzaamheid ten opzichte van controlegroepen. De onderzoekers beoordeelden de bewijskracht voor het effect op eenzaamheid als laag en wezen op aanzienlijke verschillen tussen de studies.
AI-telefoongesprekken kunnen ouderen gezelschap bieden, problemen signaleren en ervoor zorgen dat menselijke zorgverleners gemakkelijker de mensen bereiken die daadwerkelijk hulp nodig hebben. Het beschikbare wetenschappelijke bewijs ondersteunt echter nog niet de conclusie dat enkele minuten praten met AI een oplossing vormen voor eenzaamheid.
Referenties
BMC Geriatrics (onderzoek)
