AI is ook in de langdurige zorg niet meer weg te denken. Zorgorganisaties verschillen echter sterk in hoever ze zijn met de technologie en hoe ze omgaan met de kansen en risico’s. Vilans ondersteunt organisaties daarom bij het verantwoord inzetten van AI en ontwikkelt hiervoor praktische instrumenten.
Op dit moment bevinden zorgorganisaties in de langdurige zorg zich nog op allerlei niveaus in de verkenningsfase van toepassing van AI. Het bewustzijn over de risico’s verschilt nog van organisatie tot organisatie. En er is angst over de (on)betrouwbaarheid van de informatie die AI biedt. Desondanks is kunstmatige intelligentie als technologie op veel toepassingsgebieden terrein aan het winnen.
Vijf basisvormen AI
Vilans, kennisorganisatie voor zorg en ondersteuning in de langdurige zorg, onderscheidt vijf basisvormen van AI die in de langdurige zorg worden toegepast.
- Machine learning en deep learning kunnen onder meer leefpatronen of stress herkennen.
- Natural language processing (NLP) verwerkt tekst en spraak en wordt onder meer gebruikt voor chatbots en spraakgestuurd rapporteren.
- Geautomatiseerde planning ondersteunt bijvoorbeeld roosters en zorgplanning.
- Informatie vastleggen en redeneren kan logica en onderlinge relaties gebruiken om kennis toegankelijk te maken.
- De vijfde vorm is zorgrobotica, uiteenlopend van digitale zorgassistenten tot technologie die cliënten helpt bewegen.
Zorgorganisaties gaan nog heel verschillend met de AI-toepassingen om die voortvloeien uit deze basisvormen - zoals chatbots en spraakgestuurd rapporteren bij basisvorm NLP. Sommige organisaties benaderen het vooral technisch en juridisch, andere zoeken nog naar wat AI-geletterdheid voor medewerkers precies inhoudt. Ook het beleid varieert: waar de ene organisatie medewerkers chatbots laat gebruiken, blokkeert een andere dergelijke toepassingen volledig.
Duidelijke visie
Volgens Nienke Eckhardt, AI-coördinator bij Vilans, begint verantwoord gebruik daarom met een duidelijke visie. Organisaties moeten bepalen waar AI toegevoegde waarde kan toevoegen, welke risico’s ermee samenhangen en binnen welke kaders medewerkers ermee mogen werken, zo stelt zij in editie 4 van ICT&health. Ook moeten zij zorgen dat medewerkers AI-geletterd zijn en weten dat antwoorden van generatieve AI altijd via andere bronnen gecontroleerd moeten worden.
Vilans ondersteunt organisaties daarbij met praktische informatie, tips en instrumenten. De InterventieZoekhulp zoekt bijvoorbeeld in ruim twintig betrouwbare bronnen naar passende interventies en verwijst gebruikers naar de oorspronkelijke informatie. Vilans werkt daarnaast mee aan de AI-coördinator van ActiZ, die kennis en technologie beschikbaar moet maken voor zowel grote als kleinere zorgorganisaties.
Goede voorbereiding
Dat organisaties zich actief op AI voorbereiden is volgens Eckhardt onvermijdelijk. “Als medewerkers het niet professioneel gebruiken doen ze dat privé wel. En anders de cliënten en mantelzorgers wel. Dit waait niet meer over.” AI is, kortom, here to stay. Juist daarom is volgens haar een duidelijke visie op verantwoorde inzet essentieel.
Het volledige artikel verschijnt rond in ICT&health 4, 2026 en in ons online magazine.
