De ouderenzorg moet anders worden georganiseerd nu het aantal ouderen groeit en het aantal zorgmedewerkers niet evenredig toeneemt. Daarom onderzochten ActiZ, ontwerpstudio morgenmakers en de zorgorganisaties CuraMare, Coloriet en Archipel Zorggroep de afgelopen twee jaar hoe ontwerp kan helpen bij die verandering. Het ‘What if lab’ leverde twee praktische instrumenten op waarmee zorgprofessionals direct aan de slag kunnen, namelijk: Ruimte pakken en Doe het samen.
De centrale vraag binnen het What if lab was wat de rol van zorgprofessionals wordt in een toekomst waarin zorgzame gemeenschappen belangrijker worden. Ontwerpers en zorgprofessionals onderzochten samen hoe bestaande werkwijzen kunnen worden doorbroken en welke ruimte er is voor andere oplossingen.
Volgens sociaal ontwerper Mieke Fiers van morgenmakers helpt ontwerp om complexe vraagstukken vanuit een ander perspectief te bekijken. Dat bleek ook voor de deelnemende zorgprofessionals waardevol. Door anders te kijken naar een zorgvraag ontstonden nieuwe mogelijkheden die binnen de dagelijkse praktijk toepasbaar zijn.
Twee praktische instrumenten
Het eerste ontwerp, Ruimte pakken, helpt zorgteams om hun eigen werk kritisch te bekijken. Op een kansenbord kunnen medewerkers ideeën verzamelen over wat zij anders zouden willen doen. Tijdens teamoverleggen worden deze ideeën besproken en eventueel uitgeprobeerd. Ook bewoners en naasten kunnen reageren. Zo moet het instrument teams helpen om samen kleine veranderingen in gang te zetten.
Het ontwerp Doe het samen richt zich op samenwerking tussen organisaties en professionals uit bijvoorbeeld zorg, welzijn en wonen. Een web met zes thema’s maakt onder meer belangen, verwachtingen en verantwoordelijkheden bespreekbaar. Daarmee kunnen organisaties eerder ontdekken waar zij elkaar wel of nog niet begrijpen. De ontwerpers wilden nadrukkelijk geen instrumenten maken die alleen met begeleiding van een ontwerper werken. De uitkomsten moesten breed inzetbaar zijn en aansluiten bij de dagelijkse praktijk van zorgprofessionals.
Vervolg van project
Hoewel het What if lab is afgerond, worden beide instrumenten verder ontwikkeld. Tien zorgorganisaties werken binnen een community of practice aan de toepassing van Ruimte pakken. Ook wordt samen met de Vereniging Gehandicaptenzorg Nederland onderzocht hoe het instrument binnen de gehandicaptenzorg kan worden gebruikt.
Doe het samen wordt inmiddels door verschillende organisaties ingezet bij samenwerkingsvraagstukken. Volgens de betrokken ontwerpers hoeft verandering niet meteen groot te zijn. Ook een concrete stap binnen een team of samenwerking kan bijdragen aan de bredere transitie van de ouderenzorg.
Dutch Design Week 2026
Tijdens de Dutch Design Week 2026, van 17 tot en met 25 oktober, staat ontwerpkracht in de zorg voor ouderen opnieuw centraal. In de expositie Gezonde spanning presenteert ActiZ samen met de Dutch Design Foundation zes projecten van ActiZ-leden. Op 23 oktober vindt daarnaast een ledenbijeenkomst plaats over het thema gezonde spanning.
In 2024 schreven we ook al over de samenwerking tussen ActiZ en ontwerpstudio morgenmakers en de vraag hoe de toekomst van de professional in de ouderenzorg eruitziet. Die verkenning krijgt nu een concreet vervolg. Het What if lab laat zien hoe ontwerp kan helpen om grote toekomstvragen te vertalen naar praktische instrumenten waarmee zorgprofessionals zelf aan de slag kunnen.
