Amsterdam UMC was enkele weken geleden het eerste ziekenhuis in Nederland dat patiënten met essentiële tremor behandelt met MRI-geleide High Intensity Focused Ultrasound thalamotomie. De nieuwe behandeling is bedoeld voor mensen bij wie het trillen zo ernstig is dat het dagelijks functioneren sterk wordt beperkt en voor wie een hersenoperatie geen optie is of geen wens.
Essentiële tremor veroorzaakt oncontroleerbaar trillen van met name de armen, waardoor eenvoudige handelingen zoals eten, drinken en schrijven problematisch worden. Wanneer medicatie onvoldoende effect heeft, was Deep Brain Stimulation tot nu toe de enige behandeloptie. Dit is een bewezen effectieve therapie, maar ook een ingrijpende operatie waarbij elektroden diep in de hersenen worden geplaatst.
HIFU als alternatief voor DBS
Niet alle patiënten komen hiervoor in aanmerking of willen deze behandeling ondergaan. Volgens neuroloog Arthur Buijink biedt HIFU juist voor deze groep perspectief. “Patiënten met essentiële tremor hebben last van oncontroleerbaar trillen van de armen, wat hun dagelijks leven ernstig bemoeilijkt. Ze kunnen bijvoorbeeld niet normaal eten, drinken of schrijven. Tot nu toe konden we patiënten bij wie medicijnen niet voldoende werken alleen helpen met een hersenoperatie: de klassieke Deep Brain Stimulation (DBS) operatie. Bij de patiënten die hiervoor niet in aanmerking komen of die deze operatie niet willen, kan de inzet van HIFU nu uitkomst bieden. We schatten dat dit 150 Nederlanders per jaar kunnen zijn.”
De HIFU-behandeling maakt gebruik van geluidsgolven met zeer hoge energie die door de schedel heen nauwkeurig een klein gebied diep in de hersenen, de thalamus, verhitten. Hierdoor ontstaat een kleine laesie die het trillen stopt. De behandeling vindt plaats terwijl de patiënt wakker is in een MRI-scanner, waardoor het behandelgebied continu en zeer precies kan worden gevolgd. Er is geen incisie of boorgat nodig.
Effect direct zichtbaar
Het effect is vaak direct zichtbaar, benadrukt Buijink. “Je ziet de tremor tijdens de behandeling afnemen en zelfs helemaal verdwijnen.” Patiënten kunnen dezelfde dag nog naar huis. “Eén van onze patiënten had bijvoorbeeld al jaren nog geen slok water kunnen nemen zonder te morsen en kon dat direct na zijn behandeling wel weer. Dat betekende veel voor hem en was heel bijzonder om te zien.”
Waar DBS al dertig jaar een belangrijke plaats inneemt in de behandeling van essentiële tremor, voegt HIFU nu een minimaal invasief alternatief toe aan het behandelaanbod. Neurochirurg Rick Schuurman, die zowel DBS-operaties uitvoert als deze nieuwe behandeling, ziet hierin een belangrijke stap. “Wij hopen met deze behandeling de kwaliteit van leven voor veel patiënten te kunnen verbeteren, met zo min mogelijk belasting en maximale zorgvuldigheid.” In onderstaande video wordt de behandeling stap voor stap uitgelegd
Verbeterde DBS-behandeling
Enkele maanden geleden zijn onderzoekers erin geslaagd om met behulp van machine learning een nieuwe, gepersonaliseerde aanpak te ontwikkelen om loopstoornissen bij mensen met de ziekte van Parkinson te verbeteren via diepe hersenstimulatie (DBS). Loopproblemen hebben grote gevolgen voor mobiliteit, valrisico en kwaliteit van leven, terwijl de effecten van DBS op het looppatroon tot nu toe wisselend en moeilijk voorspelbaar zijn. De onderzoekers ontwikkelden hiervoor een systematische methode. Daarmee is het mogelijk het looppatroon te kwantificeren en DBS-instellingen per individu te optimaliseren.
Met behulp van machine learning konden DBS-instellingen worden voorspeld die het lopen aantoonbaar verbeterden, zonder andere symptomen te verergeren. De studie identificeerde bovendien specifieke hersenactiviteitspatronen die samenhingen met beter lopen, wat het belang onderstreept van data gestuurde, gepersonaliseerde neuromodulatie. Deze aanpak opent de weg naar slimmere en effectievere behandelingen voor Parkinson en mogelijk andere neurologische aandoeningen.
Auteur
