Slimme apps blijken een veelbelovend instrument voor wie ernaar streeft om langdurig te stoppen met roken. Een grootschalige meta-analyse laat zijn dat stoppen-met-roken-apps het aantal langdurige stoppers tot wel drie keer kunnen verhogen in vergelijking met geen of minimale ondersteuning. Daarmee verschuift de discussie over digitale leefstijlinterventies van ‘aanvulling’ naar potentiële kernvoorziening binnen tabaksontmoediging.
De analyse combineert gegevens uit 31 gerandomiseerde studies met in totaal 12.802 deelnemers van 15 jaar en ouder die wilden stoppen met roken. Onderzoekers vergeleken smartphone-apps – zowel als zelfstandige interventie als in combinatie met traditionele methoden – met minimale ondersteuning, klassieke gedragsinterventies en farmacotherapie. De focus lag op duurzame abstinentie: minimaal zes maanden rookvrij. De meta-review is gepubliceerd in BMJ Evidence Based Medicine.
Psychologische apps presteren beter
Opvallend is dat vooral apps die zijn gebaseerd op psychologisch-gedragsmatige theorieën duidelijk beter presteren dan apps die zich uitsluitend richten op gedragsverandering. Apps die gebruikmaken van technieken uit cognitieve gedragstherapie (CGT), acceptance and commitment therapy en mindfulness verhoogden de kans op rookstop met 69 procent na drie maanden en met 36 procent na zes maanden, vergeleken met meer traditionele apps. Voor zorgprofessionals en beleidsmakers is dit een relevant onderscheid: niet alle apps zijn gelijk, en theoretische onderbouwing doet ertoe.
Als zelfstandige interventie verdrievoudigen apps bijna het aantal mensen dat na zes maanden rookvrij blijft ten opzichte van minimale ondersteuning. In combinatie met traditionele interventies, zoals counseling, verdubbelt het effect. Ook in combinatie met farmacotherapie laten apps een duidelijke meerwaarde zien, met een verbetering van de langdurige abstinentie van 77 procent.
Volgens de onderzoekers bieden smartphone-apps iets wat de zorg nu vaak tekortschiet: intensieve, gepersonaliseerde en continue ondersteuning, zonder extra druk op zorgcapaciteit. Digitale interventies omzeilen bekende knelpunten zoals beperkte consulttijd, personeelstekorten en het afnemende gebruik van telefonische stoplijnen. Juist in regio’s met beperkte middelen kunnen apps daardoor een schaalbaar alternatief of waardevolle aanvulling zijn op bestaande stoppen-met-rokenprogramma’s.
Voorzichtig optimisme
Tegelijkertijd benadrukken de auteurs dat de bewijskracht nog beperkt is. Veel studies hebben relatief kleine steekproeven en verschillen sterk in app-ontwerp, gebruiksintensiteit en onderzoeksopzet. De resultaten moeten daarom worden gezien als richtinggevend, niet als definitief bewijs.
De conclusie is echter helder: als toekomstige, goed opgezette klinische studies de effecten bevestigen en de werkzame elementen beter definiëren, kunnen wetenschappelijk gevalideerde stoppen-met-roken-apps uitgroeien tot een structurele pijler van mondiale tabaksontmoediging. Voor digitale zorg en preventie markeert dit opnieuw hoe software steeds nadrukkelijker onderdeel wordt van evidence-based gezondheidszorg.
Stoppen met behulp van AI?
Vorig jaar ontwikkelde een onderzoeker van de TU Delft een AI-coach die mensen ondersteunt bij het stoppen met roken en vapen. De coach is gebaseerd op reinforcement learning, waarbij het systeem leert van beloningen en gedragsreacties, vergelijkbaar met menselijk leerproces. De onderzoeker combineerde gedragsveranderingstheorieën met data uit drie grootschalige studies met elk meer dan 500 deelnemers.
Naast de technische ontwikkeling onderzocht zij ook ethische, economische en psychologische aspecten van AI-coaching. Haar onderzoek toont aan dat gepersonaliseerde AI-coaches, die rekening houden met iemands huidige én toekomstige situatie, de effectiviteit van eHealth-interventies aanzienlijk vergroten. De AI-coach kan bovendien bepalen wanneer menselijke ondersteuning wenselijk is en zoekt actief naar een balans tussen het advies van gezondheidsexperts en de voorkeuren van rokers.
Auteur
