In het UMC Utrecht wordt gewerkt aan een nieuwe manier om epileptisch hersenweefsel tijdens operaties preciezer te lokaliseren. Onder leiding van neuroloog prof. dr. Maeike Zijlmans en in samenwerking met dr. Tristan van Doormaal ontwikkelt het team een technologie die gemeten hersensignalen met augmented reality direct in beeld brengt. De Europese Onderzoeksraad kende het project een prestigieuze ERC Proof of Concept-beurs toe voor toepassing in de klinische praktijk van morgen.
Wereldwijd leven meer dan 30 miljoen mensen met focale epilepsie. Dat is een vorm waarbij aanvallen ontstaan in een afgebakend gebied van de hersenen. Voor patiënten bij wie medicatie onvoldoende werkt, is epilepsiechirurgie vaak de enige kans om de aanvallen te doen stoppen. Tijdens zo’n ingreep maken neurofysiologen en neurochirurgen gebruik van electrocorticografie (ioECoG), waarbij met een elektrodenmatje rechtstreeks signalen van de hersenschors worden gemeten.
Digitale breinkaart
Het interpreteren en delen van deze hersensignalen gebeurt nu nog grotendeels handmatig en is daardoor omslachtig. Dat geldt zeker als het gaat om de exacte locatie van de gemeten activiteit. Dat vergroot de kans op onnauwkeurigheden. Het project EpiShow wil daarin verandering brengen. Met AR-brillen zoals de HoloLens worden hersensignalen straks in real time geprojecteerd op het brein van de patiënt, gekoppeld aan MRI-beelden. Zo ziet de chirurg direct waar epileptische activiteit optreedt, ook wanneer elektroden verschuiven. “Het is alsof je een digitale kaart over het brein legt, waarop je live ziet waar je moet zijn,” zegt Zijlmans.
Meer exacte gegevens
De technologie verkleint en versnelt de overgang van wetenschappelijk onderzoek naar de klinische praktijk. Voor onderzoekers levert dit preciezere gegevens op. Voor chirurgen betekent het snellere en beter onderbouwde beslissingen. En voor patiënten kan het mogelijk het verschil maken tussen blijven leven met aanvallen of volledig vrij zijn van klachten. Vooral bij kinderen, bij wie vroege behandeling essentieel is voor de ontwikkeling, kan dit een enorme impact hebben.
Met een ERC-beurs van 150.000 euro ontwikkelt het onderzoeksteam een eerste proof of concept. In een testopstelling wordt het systeem geëvalueerd op nauwkeurigheid en gebruiksgemak. Vervolgens vindt een pilot plaats tijdens een daadwerkelijke operatie, waarbij de technologie geen invloed heeft op de zorgverlening. Het project loopt tot eind 2027. In die periode onderzoekt het team ook op welke manier het systeem op de markt kan worden gebracht: als zelfstandig product of als onderdeel van een bredere oplossing voor epilepsiechirurgie.
Het project is een samenwerking tussen het UMC Utrecht en Augmedit, een medtech-start-up gespecialiseerd in augmented reality in de hersenchirurgie. Ook zijn Neurosoft Bioelectronics (ontwikkelaar van flexibele elektroden) en productontwerper Productzaken aangesloten. SURF, de IT-infrastructuurpartner voor onderwijs en onderzoek, adviseert over veilige data-integratie en streaming.
ERC
De European Research Council (ERC) is de belangrijkste Europese financieringsorganisatie voor innovatief wetenschappelijk onderzoek. Met zijn aanvullende subsidieregeling ‘Proof of Concept’ helpt de ERC Europese wetenschappers de kloof te overbruggen tussen baanbrekend onderzoek en de eerste fasen van de commercialisering ervan. Deze projecten hebben de potentie om echte veranderingen teweeg te brengen in de gezondheidszorg en de wetenschap.
Het UMC Utrecht roept op om het epilepsieonderzoek te steunen. Met donaties kunnen belangrijke stappen worden gezet richting betere behandelingen en vooruitzichten voor patiënten. Meer informatie is te vinden via umcutrecht.foundation of telefonisch via 088 756 1010.
Nightwatch
In december 2025 schreven we ook over Nightwatch. De Nightwatch is een alarmeringssysteem dat bedoeld is voor mensen met ernstige epilepsieaanvallen tijdens de slaap. Koepelorganisatie EpilepsieNL riep destijds zorgverzekeraars op om de Nightwatch op te nemen in hun polisvoorwaarden. De oproep volgt op een besluit van Zorginstituut Nederland (ZiN), dat heeft geoordeeld dat het hulpmiddel niet kan worden vergoed uit het basispakket. Volgens ZiN ontbreekt sluitend bewijs dat de Nightwatch het risico op plotseling overlijden tijdens de slaap daadwerkelijk vermindert.
EpilepsieNL noemt dat standpunt onbegrijpelijk. Volgens de organisatie kan de Nightwatch wel degelijk bijdragen aan het voorkomen van sterfte en is bovendien aangetoond dat het hulpmiddel kosteneffectief is.
