Telechirurgie, waarbij een chirurg een patiënt op afstand opereert via een robot en een beveiligde telecommunicatieverbinding, is even betrouwbaar als conventionele robotchirurgie waarbij arts en patiënt zich in dezelfde operatiekamer bevinden. Dat blijkt uit een gerandomiseerde gecontroleerde studie uit China.
Hoewel telechirurgie al meer dan dertig jaar in ontwikkeling is en is onderzocht binnen onder meer de urologie, orthopedie en militaire geneeskunde, ontbrak tot nu toe robuust klinisch bewijs over de betrouwbaarheid ervan. De Chinese studie, die onlangs is gepubliceerd in BMJ, is de eerste gerandomiseerde trial die telechirurgie rechtstreeks vergelijkt met lokale robotchirurgie.
Opzet van de studie
De onderzoekers includeerden 72 patiënten met een niertumor of prostaatkanker die tussen december 2023 en juni 2024 werden behandeld in vijf Chinese ziekenhuizen. Alle deelnemers kwamen in aanmerking voor minimaal invasieve robotchirurgie: een radicale prostatectomie of een partiële nefrectomie. Patiënten werden willekeurig toegewezen aan telechirurgie of lokale robotchirurgie.
De mediane leeftijd bedroeg 61 jaar in de telechirurgie-groep en 65 jaar in de groep met lokale chirurgie. Beide groepen waren vergelijkbaar wat betreft demografische en ziektekenmerken. De patiënten werden vier en zes weken na de ingreep gecontroleerd. Alle betrokken chirurgen hadden ruime ervaring en hadden ieder meer dan 500 robotgeassisteerde ingrepen uitgevoerd.
Tijdens en voorafgaand aan de operaties werden technische storingen geregistreerd. Daarnaast werden uitkomsten gemeten zoals operatieduur, bloedverlies, complicaties, IC-opname, heroperaties, heropnames en mortaliteit.
Geen relevant verschil
Negen patiënten vielen voortijdig uit, waardoor uiteindelijk 32 patiënten een telesurgical ingreep ondergingen en 31 patiënten lokaal werden geopereerd. De resultaten laten zien dat telechirurgie niet inferieur was aan lokale chirurgie, met een verschil in kans op succes van 0,02. Het telechirurgiesysteem functioneerde stabiel over afstanden tussen 1.000 en 2.800 kilometer. Ook op andere uitkomstmaten, waaronder complicaties, herstel in de vroege fase, oncologische resultaten en werkbelasting van het operatieteam, werden geen significante verschillen gevonden tussen beide groepen.
De onderzoekers benadrukken dat de studie zich vooral richtte op technische en klinische haalbaarheid. Aspecten zoals langetermijnuitkomsten, kosteneffectiviteit, impact op medische opleidingen en patiëntgerichte factoren konden binnen deze trial niet worden onderzocht. Wel bleven de resultaten consistent in aanvullende gevoeligheidsanalyses.
Basis voor vervolgonderzoek
Volgens de auteurs vormt deze studie een belangrijke eerste stap. “Als eerste gerandomiseerde gecontroleerde trial op het gebied van telechirurgie laat dit onderzoek zien dat de betrouwbaarheid niet onderdoet voor die van conventionele lokale chirurgie,” concluderen zij. Daarmee ontstaat volgens hen een solide basis voor grootschaliger klinisch vervolgonderzoek.
In een begeleidend redactioneel commentaar wijzen Britse onderzoekers op het belang van patiëntbetrokkenheid en standaardisatie van evaluaties nu telechirurgie opnieuw in de belangstelling staat. Beleidskaders rond onder meer geïnformeerde toestemming, systeemveiligheid en noodprocedures bestaan al, maar publieke acceptatie blijft een aandachtspunt. Uit recent onderzoek blijkt dat mensen bereid zijn deel te nemen aan klinische studies, maar nog terughoudend zijn ten aanzien van volledig autonome chirurgie.
Initiatieven zoals het Responsible AI UK ecosystem moeten er volgens de auteurs aan bijdragen dat vertrouwen centraal blijft staan, naarmate chirurgie verder digitaliseert en telechirurgie een vastere plek krijgt binnen zorgsystemen wereldwijd.
Opereren op afstand
In mei van het afgelopen jaar zijn in het Belgische AZORG ziekenhuis twee operaties uitgevoerd via telechirurgie. De eerste operatie werd uitgevoerd door Dr. Geert De Naeyer vanuit de Orsi Academy in Merelbeke, terwijl de patiënt zich bevond in het AZORG-ziekenhuis in Aalst. De tweede ingreep werd geleid door Dr. Emily Jamaer, gynaecologe bij AZORG, die als eerste vrouwelijke chirurg in Europa een hysterectomie via telechirurgie uitvoerde. Beide operaties werden uitgevoerd met het Toumai Tele-Robotic Surgical System, een innovatief Chinees systeem dat sinds 2024 CE-gecertificeerd is in Europa.
En in 2024 werd door dr. Alberto Breda vanuit Bordeaux een succesvolle nieroperatie uit op een patiënt in Peking, meer dan 8.000 km verderop. De ingreep werd geleid via het Edge Robotics System met een latentie van slechts 132 milliseconden, niet waarneembaar voor het menselijk oog. In hetzelfde jaar werd ook al geëxperimenteerd met het uitvoeren van een operatie, vanaf de aarde, in het ISS ruimtestation. Dat betrof overigens nog een simulatie.
