In het Anna Ziekenhuis is in januari voor het eerst ter wereld een op maat gemaakt, 3D-geprint heupimplantaat bij een mens geplaatst. De operatie werd uitgevoerd door orthopedisch chirurg en heupspecialist Rintje Agricola, in samenwerking met het Leids Universitair Medisch Centrum. Met deze ingreep wordt een nieuwe stap gezet in de behandeling van heupdysplasie, een aandoening die zonder tijdige behandeling kan leiden tot ernstige klachten en vroegtijdige slijtage van het heupgewricht.
Heupdysplasie ontstaat wanneer de heupkom onvoldoende is gevormd, waardoor de heupkop niet stabiel in het gewricht ligt. Patiënten ervaren hierdoor pijn, instabiliteit en beperkingen in het bewegen. In ernstige gevallen leidt de aandoening tot versnelde slijtage van het gewricht, met als gevolg dat al op jonge leeftijd een kunstheup noodzakelijk kan zijn. De huidige standaardbehandeling bij ernstige klachten bestaat uit een ingrijpende operatieve correctie, waarbij het bekken rondom de heupkom deels wordt losgemaakt en opnieuw gepositioneerd. Deze operatie vraagt een lange hersteltijd en heeft een grote impact op het dagelijks functioneren van patiënten.
Inzichten uit diergeneeskunde
De nieuwe behandeling vindt haar oorsprong in inzichten uit de diergeneeskunde. Bart van der Wal, hoogleraar en orthopedisch chirurg, werkte eerder bij het UMC Utrecht samen met hoogleraar diergeneeskunde Björn Meij. Zij ontdekten dat heupdysplasie bij honden sterk overeenkomt met dezelfde aandoening bij mensen. Bij honden werd een op maat gemaakt, 3D-geprint implantaat toegepast, met veelbelovende resultaten: sneller herstel, verbeterde mobiliteit en minder pijn.
Deze ervaringen vormden de basis voor de ontwikkeling van een vergelijkbare aanpak voor mensen, onder de naam 3DHIP. In plaats van een zware correctieve operatie aan het bekken, wordt een patiëntspecifiek implantaat gebruikt dat de heup beter ondersteunt. Het implantaat wordt volledig op maat ontworpen en geprint, afgestemd op de anatomie van de individuele patiënt.
Safety-trial
In het Anna Ziekenhuis is nu een zogeheten safety-trial gestart. In deze eerste onderzoeksfase ligt de nadruk op veiligheid en technische uitvoerbaarheid. De ingreep wordt uitgevoerd bij een kleine groep patiënten, waarbij de uitkomsten zorgvuldig en langdurig worden gevolgd. Het doel is vast te stellen of het implantaat veilig kan worden toegepast en of de techniek technisch betrouwbaar is in de klinische praktijk.
Voor patiënten bij wie niet-operatieve behandelingen onvoldoende effect hebben, kan deze nieuwe techniek op termijn een belangrijk alternatief worden. De ambitie is om een minder ingrijpende behandeling te bieden die de eigen heup behoudt en tegelijkertijd pijn vermindert en verdere slijtage afremt.
Gericht op behoud van de eigen heup
Volgens Van der Wal en Agricola is het doel van de behandeling helder: “Met deze techniek hopen we patiënten een minder ingrijpende behandeling te bieden. Ons streven is om hun mobiliteit en kwaliteit van leven te verbeteren, terwijl we de noodzaak van een kunstheup zo lang mogelijk uitstellen.” Door de focus te leggen op behoud van het natuurlijke gewricht sluit de aanpak aan bij bredere ontwikkelingen in de orthopedie, waarin personalisatie en technologische innovatie steeds belangrijker worden.
Of de 3DHIP-behandeling breed toepasbaar zal zijn en voor welke patiëntgroepen deze het meest geschikt is, moet vervolgonderzoek uitwijzen. De eerste succesvolle plaatsing markeert echter een belangrijke mijlpaal in de vertaling van 3D-printtechnologie naar innovatieve, patiëntspecifieke zorg voor mensen met heupdysplasie.
3D-schouderprotheses
In het Ommelander Ziekenhuis wordt sinds eind 2023 bij schouderprotheses gebruikgemaakt van een geavanceerde 3D-techniek die de operatie nauwkeuriger en veiliger maakt. Vooraf wordt de prothese digitaal ingepland in CT-beelden van de schouder, waarna een 3D-geprinte mal wordt gemaakt die tijdens de operatie helpt bij de optimale positionering. Dit is vooral belangrijk bij ernstige slijtage, waarbij plaatsing lastig kan zijn.
Orthopedisch chirurg Rienk Eleveld vond toen al dat veel patiënten te lang doorliepen met schouderpijn, terwijl een prothese klachten kan verlichten. De nieuwe pre-operatieve planning maakte de ingreep minder foutgevoelig, verkortte de operatietijd en verkleinde de kans op complicaties zoals infecties en bloedingen. Bovendien sloot de prothese beter aan, wat leidde tot betere functie en minder slijtage op de lange termijn.
