AZWA voegt modelplan toe voor opschaling AI in de ggz

De landelijke opschaling van AI in de ggz krijgt een nieuwe, specifiek afgebakende route binnen het Aanvullend Zorg- en Welzijnsakkoord (AZWA). In september is het modelplan ‘AI-gedreven beslis- en procesondersteuning’ toegevoegd aan de doorbraakmiddelen. Het modelplan richt zich op het platform ARISE (AI & Regie In SamEnwerking voor de ggz) en vier concrete AI-toepassingen binnen de geestelijke gezondheidszorg.

Met de doorbraakmiddelen wil het ministerie van VWS voorkomen dat arbeidsbesparende innovaties blijven steken in afzonderlijke pilots of organisaties. Voor 2027, 2028 en 2029 is in totaal 800 miljoen euro beschikbaar voor de opschaling van onder meer AI, digitale en hybride zorg, medische technologie en slimme hulpmiddelen. De twee centrale doelen zijn het verminderen van het oplopende arbeidsmarkttekort en het bevorderen van gelijkwaardige toegang tot zorg.

Landelijke aanvraag voor ARISE

Het nieuwe AI-modelplan is een uitbreiding van de aanpak die eerder dit jaar binnen het AZWA is ingezet. Het Bestuurlijk Overleg IZA-AZWA stelde aanvankelijk vijf modelplannen vast voor digitale triage, capaciteitsplanning, het mentaal schakelpunt, spraakgestuurd rapporteren en tele- en thuismonitoring. Het modelplan voor AI-gedreven beslis- en procesondersteuning is daar in september als zesde aan toegevoegd.

Anders dan de naam mogelijk doet vermoeden, vormt het modelplan geen algemeen financieringskader voor AI-gedreven beslis- en procesondersteuning in de zorg. Het is specifiek gericht op één landelijke aanvraag voor het platform ARISE. UMC Utrecht dient deze aanvraag in namens een vastgestelde groep koploperorganisaties die ggz leveren. Individuele zorgorganisaties kunnen niet zelfstandig financiering aanvragen op basis van dit modelplan.

Andere ggz-organisaties kunnen wel hun interesse kenbaar maken om aan te sluiten bij een tweede aanvraag. Het modelplan heeft betrekking op ggz die wordt geleverd op grond van de Zorgverzekeringswet.

Vier concrete AI-toepassingen

Ook inhoudelijk is het modelplan duidelijk afgebakend. De financiering heeft betrekking op vier use cases: ondersteuning bij de behandelkeuze bij depressie, agressiepredictie, no-show-predictie en automatische verslaglegging.

ARISE zelf is breder opgezet dan deze vier toepassingen, maar andere toepassingen worden niet vanuit dit modelplan gefinancierd. Daarmee is het nieuwe modelplan vooral een concrete route om een aantal geselecteerde AI-toepassingen gezamenlijk en op grotere schaal binnen de ggz te implementeren.

De modelplannen binnen de doorbraakmiddelen zijn bedoeld voor toepassingen waarvan voldoende aannemelijk is dat ze arbeidsbesparend kunnen worden ingezet en opgeschaald. Door vooraf afspraken te maken over onder meer de toepassing, betrokken organisaties, uitvoering en financiering wil VWS voorkomen dat iedere deelnemende organisatie afzonderlijk een volledig transformatieplan moet ontwikkelen.

Van experimenteren naar implementeren

Daarmee raakt het modelplan aan een belangrijk vraagstuk rond AI in de Nederlandse zorg. Het aantal experimenten en lokale toepassingen groeit, maar succesvolle invoering binnen één organisatie betekent nog niet dat een toepassing ook op grotere schaal kan worden gebruikt. Verschillen in werkprocessen, ICT-infrastructuur, gegevensbeschikbaarheid, verantwoordelijkheden en organisatorische inrichting kunnen brede implementatie vertragen.

De aanpak rond ARISE kan laten zien hoe gezamenlijke opschaling van AI binnen een specifiek zorgdomein georganiseerd kan worden. Daarbij gaat het niet alleen om de technische werking van de toepassingen. Ook de inbedding in zorgprocessen, samenwerking tussen organisaties en de daadwerkelijke bijdrage aan arbeidsbesparing zijn van belang.

Die beweging sluit aan bij de bredere koers van het AZWA. ICT&health schreef eerder al dat innovatie, digitalisering en gegevensbeschikbaarheid een belangrijke positie hebben gekregen in het akkoord. Met de doorbraakmiddelen wordt daar een financieel instrument aan gekoppeld dat expliciet is gericht op opschaling.

800 miljoen voor doorbraakmiddelen

Voor de totale regeling is 800 miljoen euro beschikbaar: 200 miljoen euro in 2027 en vervolgens 300 miljoen euro in zowel 2028 als 2029. Dat bedrag is nadrukkelijk niet uitsluitend bestemd voor AI. Ook digitale en hybride zorg, medische technologie en slimme hulpmiddelen vallen onder de doorbraakmiddelen.

De toevoeging van het modelplan laat daarmee vooral zien hoe de opschaling van AI binnen het AZWA concreet vorm kan krijgen: in dit geval via een afgebakend programma, een gezamenlijke landelijke aanvraag en vier geselecteerde toepassingen binnen de ggz.