De druk op de zorg neemt toe door vergrijzing, complexere aandoeningen en personeelstekorten. Tegelijk groeit de behoefte aan oplossingen die zorg toegankelijk en betaalbaar houden. Biomarkers – en met name digitale varianten – spelen daarin een steeds grotere rol. Ze maken het mogelijk om gezondheid continu te monitoren en ziekten eerder te signaleren, nog vóór klachten ontstaan. Onder meer TNO werkt samen met zorgverleners en onderzoekers aan de ontwikkeling en toepassing van deze technologie.
Volgens Principal Scientist Health & Lifestyle Suzan Wopereis is samenwerking essentieel om innovaties daadwerkelijk in de praktijk te krijgen. TNO combineert technologische ontwikkeling met een verbindende rol tussen partijen. Die aanpak is nodig, omdat innovaties in de zorg nog vaak blijven steken tussen prototype, validatie en opschaling.
De urgentie om te versnellen is groot, stelt Wopereis in editie 2, 2026 van ICT&health. “De zorg van morgen is nu al nodig. We moeten de beweging maken van ziekte en behandeling naar gezondheid, preventie, vroegsignalering, eigen regie en ondersteuning dichtbij huis.” Die verschuiving vraagt om andere manieren van meten, waarin biomarkers een centrale rol spelen.
Van klachten naar voorspellen
Biomarkers zijn objectieve meetwaarden die inzicht geven in de gezondheidstoestand. Traditioneel worden ze vooral ingezet nadat klachten ontstaan. Juist daar ligt volgens Senior Scientist Applied Systems Biology Lars Verschuren ruimte voor verbetering.
“Wij proberen het ziektemechanisme in kaart te brengen, waarbij we de eerste aanzet van ziekte proberen te detecteren met biomarkers, zogenaamde functionele biomarkers. Deze zijn in staat om het begin van de ziekte te detecteren, voordat er symptomen aanwezig zijn.”
Vroege detectie maakt eerder ingrijpen mogelijk en kan de ziektelast beperken. Zo ontwikkelde TNO samen met UMC’s een biomarkerpanel dat de ontwikkeling van leverfibrose kan voorspellen, waardoor in sommige gevallen een invasief leverbiopt niet meer nodig is. Vergelijkbare toepassingen worden onderzocht voor andere chronische aandoeningen, zoals longfibrose en endometriose.
Opkomst van digitale biomarkers
Naast functionele biomarkers groeit het belang van digitale biomarkers: gezondheidsindicatoren op basis van data uit wearables, sensoren en smartphones. Deze technologie maakt continue monitoring mogelijk, bijvoorbeeld van hartslag, slaap en activiteit.
De uitdaging ligt volgens Scientific Lead Digital Biomarker Lab Willem van den Brink vooral in het benutten van die data. “Met smartwatches kun je bijvoorbeeld constant je hartritme, slaap en fysieke activiteit meten”, vertelt Van den Brink. “Maar hoe zorgen we ervoor dat die slaapdata echt benut worden ten behoeve van de gezondheid?”
AI speelt hierbij een belangrijke rol. Door patronen te herkennen – zoals veranderingen in hartslagvariabiliteit of ademhaling – kunnen verslechteringen eerder worden gesignaleerd. Dat maakt betere monitoring in de thuissituatie mogelijk en ondersteunt tijdig ingrijpen. Een voorbeeld is een slimme pleister die hartfunctie continu meet en via algoritmes kan bijdragen aan het monitoren van hartfalen.
Complementair en toekomstgericht
Functionele en digitale biomarkers vullen elkaar aan. Digitale biomarkers bieden continu inzicht in het dagelijks functioneren, terwijl functionele biomarkers meer zeggen over onderliggende biologische processen. Samen geven ze een completer beeld van gezondheid en ziekte.
Nieuwe sensortechnologie maakt het bovendien mogelijk om ook biologische markers steeds vaker continu te meten, zoals al gebeurt bij glucosemonitoring. Daarmee groeien beide typen biomarkers langzaam naar elkaar toe.
Van potentie naar praktijk
Er zijn nog wel uitdagingen. Biomarkers moeten betrouwbaar functioneren buiten de kliniek en bestand zijn tegen variatie in leefstijl en omgeving. Daarnaast zijn bestaande biomarkers vaak nog te complex of kostbaar voor brede toepassing in de eerstelijnszorg of preventie.
Volgens Wopereis ligt de opgave in het ontwikkelen van laagdrempelige en robuuste oplossingen, die ook in de thuissituatie bruikbaar zijn. Dat vraagt om zorgvuldige validatie en nauwe samenwerking tussen alle betrokken partijen.
De kern: meten alleen is niet genoeg. De vertaalslag naar bruikbare, betrouwbare inzichten bepaalt of biomarkers daadwerkelijk bijdragen aan betere zorg en meer regie voor patiënten.
Het volledige artikel is te lezen in de recent verschenen editie 2, 2026 van ICT&health en in ons online magazine.
