Digitale overdracht vraagt meer dan goede ICT

vr 20 november 2026 - 14:00
Digitale overdracht vraagt meer dan goede ICT
Gegevensuitwisseling
Nieuws

Digitale gegevensuitwisseling tussen zorgprofessionals slaagt niet alleen dankzij goed werkende technologie. Minstens zo belangrijk zijn de aansluiting op bestaande werkprocessen, duidelijke afspraken tussen teams en voldoende ondersteuning bij de invoering. Dat blijkt uit een internationale literatuurstudie van 49 onderzoeken naar digitale communicatie en samenwerking in de zorg. De bevindingen onderstrepen dat interoperabiliteit niet uitsluitend een technisch vraagstuk is, maar ook vraagt om organisatorische afstemming en samenwerking tussen zorgprofessionals.

Digitale overdrachtssystemen, beveiligde berichtenplatforms en toepassingen voor multidisciplinair overleg worden steeds vaker ingezet om informatie tussen zorgprofessionals uit te wisselen. Daarmee moeten onder meer patiëntoverdrachten, verwijzingen en onderlinge afstemming worden ondersteund. Toch betekent de beschikbaarheid van een digitaal communicatiemiddel niet automatisch dat samenwerking verbetert. Onderzoekers van onder meer Kathmandu University analyseerden daarom welke factoren de invoering en het blijvende gebruik van deze toepassingen beïnvloeden.

Werkprocessen bepalen het succes

De onderzoekers analyseerden 49 studies uit 19 landen, gepubliceerd tussen 2009 en 2025. Daarin werden verschillende digitale toepassingen onderzocht, waaronder beveiligde berichtenplatforms, elektronische overdrachtssystemen en digitale hulpmiddelen voor teamcoördinatie. Met behulp van het NASSS-raamwerk, dat onder meer kijkt naar invoering, opschaling en duurzaam gebruik van technologie, brachten zij 60 overkoepelende factoren in kaart die implementatie beïnvloeden.

De meest genoemde factor was de ondersteuning van zorgcoördinatie, beschreven in 30 studies. Daarnaast speelden de ervaren bruikbaarheid van technologie (26 studies) en feedback en deskundigheidsbevordering (22 studies) een belangrijke rol. Tegelijkertijd kwamen terugkerende knelpunten naar voren. Digitale systemen sloten niet altijd aan op bestaande werkprocessen, zorgprofessionals kregen te maken met een overdaad aan berichten en training bleek regelmatig onvoldoende.

Dat maakt duidelijk waarom een technisch functionerende toepassing in de dagelijkse praktijk toch problemen kan opleveren. Een digitaal overdrachtssysteem moet niet alleen informatie beschikbaar maken, maar ook passen bij de manier waarop zorgprofessionals samenwerken en beslissingen nemen.

Communicatie tussen teams blijft essentieel

Een belangrijk aandachtspunt is de afstemming tussen verschillende beroepsgroepen en teams. Digitale toepassingen kunnen de toegankelijkheid van informatie verbeteren en overleg met specialisten ondersteunen, maar vervangen niet de noodzaak om afspraken te maken over verantwoordelijkheden en communicatie. Bij een patiëntoverdracht moet bijvoorbeeld duidelijk zijn welke informatie noodzakelijk is, wie deze beoordeelt en wanneer aanvullende afstemming nodig is. Zonder dergelijke afspraken bestaat het risico dat digitale communicatie nieuwe onduidelijkheden veroorzaakt.

De onderzoekers constateren bovendien dat privacy en gegevensbescherming niet altijd voldoende aandacht krijgen. In verschillende studies ontbrak informatie over versleuteling en andere beveiligingsmaatregelen. Ook organisatorische ondersteuning is van belang. Training, terugkoppeling van gebruikers en mogelijkheden om werkprocessen aan te passen blijken terugkerende voorwaarden voor succesvolle implementatie.

De bevindingen ondersteunen daarmee een bredere benadering van digitale overdracht: niet het communicatiemiddel zelf, maar de manier waarop teams het gebruiken en organiseren, bepaalt mede de praktische waarde.

Interoperabiliteit vraagt gezamenlijke afspraken

Deze conclusies sluiten aan bij eerder Nederlands onderzoek naar de implementatie van gegevensuitwisseling. In een analyse van promotieonderzoek beschreef Stijn Bruls waarom een uniforme implementatieaanpak niet voor iedere zorgorganisatie werkt. Volgens die analyse hebben zorginstellingen, leveranciers en regionale samenwerkingsverbanden verschillende ontwikkel- en besluitvormingsprocessen. Succesvolle gegevensuitwisseling vraagt daarom om afstemming tussen organisaties, waarbij landelijke standaarden worden gecombineerd met ruimte voor regionale uitvoering.

Ook de samenwerking tussen CumuluZ en KIK-V laat zien dat technische interoperabiliteit en organisatorische afspraken samenkomen. In een praktijkproef konden gegevens uit ziekenhuiszorg, huisartsenzorg en de langdurige zorg op een uniforme manier worden bevraagd. Die proef gebruikte gesimuleerde gegevens en toont nog niet aan dat de aanpak in bestaande zorgsystemen operationeel werkt. Wel illustreert zij het belang van gezamenlijke informatiestandaarden, eenduidige registratie en afspraken over gegevensgebruik.

Waar het internationale onderzoek zich richt op communicatie tussen zorgprofessionals, behandelen deze Nederlandse initiatieven vooral gegevensbeschikbaarheid tussen organisaties. Beide maken duidelijk dat technische koppelingen slechts een onderdeel zijn van effectieve informatie-uitwisseling.

Meer aandacht voor duurzaam gebruik

De internationale onderzoekers constateren dat de beschikbare literatuur relatief weinig aandacht besteedt aan langdurig gebruik, bestuurlijke randvoorwaarden en de gevolgen voor patiëntveiligheid. Van de 49 studies onderzochten slechts zeven expliciet factoren die samenhangen met het bredere zorgsysteem. Ook is nog onvoldoende bekend over de effecten van digitale communicatie op klinische uitkomsten.

Daarmee biedt de studie vooral inzicht in implementatievoorwaarden, niet in bewezen verbeteringen van patiëntuitkomsten. Voor zorgorganisaties ligt de belangrijkste les in het gezamenlijk ontwerpen en invoeren van digitale overdracht. Dat vraagt betrokkenheid van zorgprofessionals, ICT-specialisten, leidinggevenden en samenwerkingspartners.

Interoperabiliteit betekent immers niet alleen dat systemen gegevens kunnen uitwisselen. De informatie moet ook op het juiste moment beschikbaar zijn, begrijpelijk zijn voor de ontvangende zorgprofessional en aansluiten op de afspraken binnen het zorgproces.

Referenties

BMC Health Services Research (Onderzoek)

Voeg ICT&health toe aan Google

Toon meer content van ICT&health in Google Zoeken.

Toevoegen aan Google

Ook dit onderwerp krijgt een prominente plek tijdens de ICT&health World Conference 2027. Wil je erbij zijn en niets missen? Reserveer dan tijdig je ticket.