In de aanloop naar 2026 blikken we graag terug op 10 jaar ICT&health. Wat waren de ambities, de ideeën rondom digitalisering? Welke beloftes zag men in technologie, in ICT? Wat waren de doelen? Lees en vergelijk toen met nu. In dit zesde artikel staat het interview centraal met Janneke Brink-Daamen, destijds bestuursvoorzitter van het Tergooi ziekenhuis, uit editie 4 van 2021 centraal.
“Als digitalisering de insteek is, lopen artsen en verpleegkundigen niet warm voor verandering. Dat gebeurt wel als daarmee de kwaliteit van zorg en hun werkplezier toenemen”, constateert Janneke Brink-Daamen (tegenwoordig bestuursvoorzitter a.i. van het Dijklander ziekenhuis) in de coverstory van ICT&health 4, 2021. Die invalshoek, plus een gelijkwaardige samenwerking met álle VVT-organisaties en huisartsen in de Gooi en Vechtstreek zorgen voor een voortvarend verloop van het programma Zorg Dichterbij. Inmiddels zijn ruim 90 projecten opgezet om zorg dichter bij de patiënt aan te bieden. De noodzaak daartoe onderschrijven de zorgaanbieders in een gezamenlijke regionale visie.
De Gooi en Vechtstreek is een relatief overzichtelijke regio als het gaat om eerste- en tweedelijnszorg. Er zijn vier grote en vier kleinere VVT-instellingen die nauw met elkaar samenwerken, 145 huisartsen die allemaal zijn aangesloten bij huisartsencoöperatie RHOGO en één ziekenhuis, Tergooi, met vestigingen in Hilversum en Blaricum. Gezamenlijk werken zij sinds 2019 aan het programma Zorg Dichterbij. Vanuit de overtuiging dat duurzame zorg alleen haalbaar is als die dicht bij de patiënt wordt georganiseerd, geeft Brink als bestuursvoorzitter van Tergooi leiding aan dit ingrijpende veranderproces.
Tergooi bouwt momenteel in Hilversum een nieuw ziekenhuis, 30 procent kleiner dan de beide huidige locaties samen. Wat maakt deze geringere omvang mogelijk?
De vierkante meters in een ziekenhuis zijn de duurste in ons zorgstelsel, dus daar wil je echt alleen medisch specialistische zorg aanbieden die nergens anders mogelijk is. Daarom is zorg dichter bij patiënten organiseren een integraal onderdeel van Tergoois visie. Het is geen punt op onze agenda, maar het bepaalt de agenda.”
“Als je goed met alle regiopartners en de zorgverzekeraars samenwerkt en de digitale middelen van tegenwoordig effectief inzet, dan kun je de zorg zo organiseren dat een kleiner ziekenhuis nodig is. We verwachten daar medio 2023 in te trekken. Veel zorgverleners in ons land zijn er wel van doordrongen dat we de beweging naar de juiste zorg op de juiste plek moeten maken, maar zien op tegen de enorme verandering die dit met zich meebrengt. De urgentie die wij onszelf hebben opgelegd met de bouw van een kleiner ziekenhuis, helpt om die in gang te zetten.”
Hoe ziet die beweging naar zorg dichter bij de patiënt er in de praktijk uit?
“Dat doen we samen met de huisartsen en VVT-instellingen binnen het programma Zorg Dichterbij. Twee jaar geleden zijn Tergooi en zorgverzekeraar Zilveren Kruis hiermee begonnen, maar de achterliggende visie is die van alle zorgaanbieders en gemeenten in de regio. We lopen allemaal tegen vergelijkbare problemen aan. Zo kampt de verpleeghuis- en thuiszorg met relatief veel moeilijk vervulbare vacatures, ongeveer anderhalf keer meer dan in andere regio’s. Dit komt met name door de sterke vergrijzing, die in de Gooi en Vechtstreek hoger is dan het landelijk gemiddelde.”
“Bovendien groeit de bevolking nog, dus we zien de zorgvraag stijgen. Nog meer geld uitgeven aan zorg is niet wenselijk. Ook de mensen die het moeten doen, zijn er op een gegeven moment niet meer. Daarom delen we de overtuiging dat we de zorg samen duurzaam anders moeten organiseren, zodat we met ongeveer dezelfde middelen meer zorg kunnen verlenen. In de Gooi en Vechtstreek verkeren we in de unieke situatie om te laten zien hoe je dat doet. Niet alleen omdat het een overzichtelijke regio is, maar ook omdat we elkaar kennen en vertrouwen.”
Elkaar kennen en vertrouwen, hoe is dat ontstaan?
“Dat begon met het delen van elkaars dromen. In het najaar van 2018 zijn we met 20 medisch specialisten en 20 huisartsen drie dagen op Terschelling geweest. Ik mocht daar als bestuurder aanschuiven. We noemden het de ‘Wad’s Up: Expeditie Inspiratie’, waarbij dokters met elkaar in gesprek gingen over vragen als hoe hervinden we ons werkplezier, waar lopen we nu tegenaan, waar willen we naartoe met ons vak en de zorg en hoe gaan we dat in onze regio doen? Deze mensen waren de drijvende kracht achter Zorg Dichterbij. De Wad’s Up heeft echt een olievlekwerking gehad naar andere zorgprofessionals in het ziekenhuis en de regio, daarom organiseren we die dit jaar weer.”
“Elkaar vertrouwen én bestuurlijk commitment zijn essentieel in deze transformatie, want zorg anders organiseren betekent soms meer werk voor de huisarts of VVT-instelling of minder omzet voor het ziekenhuis. Dit soort zaken bespreken we open met elkaar. Toen we hiermee begonnen, hadden de huisartsen en VVT-bestuurders zo hun bedenkingen over een kleiner ziekenhuis. Ik heb hen er toen van overtuigd: jullie probleem is ook mijn probleem. Als ik zorg over de schutting gooi en de werkdruk bij de huisartsen te hoog oploopt, dan heb ik ook een probleem. En als de VVT-instellingen helemaal vol zitten, kan ik onze patiënten niet doorverwijzen, dus dat is ook mijn probleem. Begrip hebben voor elkaars angsten en mogelijke problemen, helpt al ontzettend veel.”
“Ook een gelijkwaardige samenwerking is van belang. Alle regiopartners zijn daarom vertegenwoordigd in het bestuur van Zorg Dichterbij. Naast mijzelf zijn dat een medisch staflid van Tergooi, de voorzitter van de huisartsencoöperatie, een vertegenwoordiger van alle VVT-organisaties en een vertegenwoordiger van Zilveren Kruis. Met z’n vijven vormen we het programmabestuur van Zorg Dichterbij. Andere zorgverzekeraars volgen ons initiatief via een verbindingsgroep en de overige stakeholders maken deel uit van de klankbordgroep.”
Hoe geven jullie het programma vorm?
“Zorg Dichterbij bestaat uit projecten, die wij use cases noemen. Hierin worden zorgpaden op een nieuwe manier opgezet, inclusief de daarbij behorende technologie. De doelstelling van het programma is ongeveer 20 procent aan zorg dichter bij de patiënt aanbieden in 2023. Concreet betekent dat 80.000 minder polikliniekbezoeken en 11.000 ligdagen buiten ziekenhuismuren per jaar.”
“Inmiddels zijn er ruim 90 use cases opgezet en elke donderdag houden we een stand-up met een aantal dokters, verpleegkundigen, cliënten en patiënten om te praten over mogelijke nieuwe use cases.”
Wat gebeurt er als een goed idee uit de stand-up naar voren komt?
“Dan pitcht de betrokken zorgprofessional zijn idee om een zorgpad anders te organiseren bij het programmabestuur. Want in een use case is altijd een zorgprofessional in de lead. Dat kan een medisch specialist zijn, maar ook een huisarts, specialist ouderengeneeskunde of verpleegkundige. Vinden we het een goed idee, dan gaat de onderzoeksfase van start, die één tot drie maanden duurt. De dokter of verpleegkundige wordt dan een aantal uur per week vrijgemaakt om er tijd in te steken. Want het is geen vrijwilligerswerk, je kunt het er niet even bij doen. Bovendien krijgt de zorgprofessional extra ondersteuning van een projectleider en een business controller.”
“In deze eerste fase wordt aan de hand van onderzoeksvragen in kaart gebracht wat de doelgroep is, hoe de nieuwe werkwijze eruit gaat zien en welk effect daarvan verwacht wordt. Geven we met het programmabestuur akkoord op de uitkomst van het onderzoek, dan gaat een pilot van start met een klein deel van de patiënten.”
“Tijdens die pilot wordt ook de duurzame bekostiging bedacht. Zorg Dichterbij wordt gefinancierd met Transformatiegelden, maar die zijn eindig. Tot Tergoois verhuizing in 2023 hebben we de ambitie om zorg te vernieuwen ter waarde van tien miljoen euro. Na die tijd gaat Zorg Dichterbij over in het regioprogramma. Daarom moet er voor elke use case een business case worden uitgewerkt. Pas als die rond is en blijkt dat het nieuwe zorgpad daadwerkelijk een verbetering van de zorg oplevert, gaan we opschalen.”
“Tot slot wordt de use case tijdens de opschalingfase nog een aantal maanden gemonitord vanuit het programma en daarna is het gewoon reguliere zorg. Op dit moment is 40 procent van onze specialisten direct betrokken bij één of meerdere projecten en alle specialismen zijn bezig met Zorg Dichterbij.”
Welke rol hebben huisartsen, VVT-instellingen en Zilveren Kruis binnen de use cases?
“Bij de helft van de huidige use cases is een huisarts betrokken. Maar bij hen schalen we stapsgewijs op, want 90 nieuwe zorgpaden introduceren bij 145 huisartsen is ingewikkelder dan de implementatie binnen een vakgroep van het ziekenhuis. Als een nieuw zorgpad inhoudt dat er werk verschuift naar de huisarts of de VVT-instelling, dan zit er ook een huisarts of VVT-zorgprofessional in de projectgroep. Bovendien wordt er geen enkele use case opgeschaald zonder akkoord van de huisartsen en VVT-instellingen.”
“Ook de zorgverzekeraar zit aan tafel: we bekijken samen wat het nieuwe zorgpad betekent voor het verschuiven van geldstromen. Die ontschotting is erg ingewikkeld, dus de integratie met ons bedrijfsmodel, ook één van de programmadoelstellingen, is nog een uitdaging. Ik heb er vertrouwen in dat we op de goede weg zijn, maar het is spannend. Want je geeft autonomie op en stelt je kwetsbaar op. Maar als we ons vastbijten in het doorrekenen van elk project tot twee cijfers achter de komma en steeds bezig zijn met hoe de governance eruitziet, dan gebeurt er niks. En dat brengt veel meer risico’s met zich mee dan gewoon gaan en onderweg kijken hoe je bij gaat sturen.”
Betrekken jullie ook patiënten bij het ontwikkelen van nieuwe zorgpaden?
“Patiënten zijn bij elke fase van een use case betrokken. Bij de stand-up is de patiënt vertegenwoordigd, die maakt deel uit van het kernteam. Daarnaast neemt onze cliëntenraad actief deel aan het hele proces en heeft ook een formele rol: voordat een project wordt opgeschaald, moet er altijd een Patiënt Effect Rapportage zijn gemaakt en vragen wij advies aan de cliëntenraad."
Van welke digitale toepassingen wordt gebruik gemaakt binnen Zorg Dichterbij?
“Uiteraard zijn dat videoconsulten en monitoren op afstand, maar we gebruiken ook toepassingen die zijn ontwikkeld voor specifieke patiëntgroepen. Op ICT-gebied kijken we of er generieke zaken zijn, die we voor het hele ziekenhuis met dezelfde toepassing kunnen doen. Een voorbeeld daarvan is de BeterDichtbij-app voor videoconsulten.”
“Maar binnen de use cases zoeken we altijd naar de beste ondersteuning voor de betreffende patiëntengroep. We werken niet met één ICT-leverancier, maar kiezen telkens de best practice. Hierin speelt onze eigen ICT-afdeling een centrale rol, maar ook Zilveren Kruis helpt mee. Zij zien in heel Nederland goede voorbeelden van e-health en delen die met ons. Het is niet onze ambitie om zelf innovatieve ICT-oplossingen op de markt te brengen. Wij kijken juist goed om ons heen naar beproefde concepten, die al op kleine schaal zijn uitgeprobeerd en nemen die over. Wij zijn groot in het uitrollen. Van het ‘not invented here’ syndroom hebben we geen last.”
