Het succes van MedTech 2035 ligt in de angiokamer

In een angiokamer stuurt een arts onder röntgenbeeld een dunne katheter door een bloedvat naar het hart, de hersenen of een ander orgaan. Elke ingreep levert beelden en meetgegevens op, en die belanden in het beeldarchief van dat ene ziekenhuis. Daar blijven ze. Nederland heeft tientallen ziekenhuizen met zo'n kamer en sinds 26 oktober een beleidsagenda (MedTech 2035) waar ruim 250 miljoen euro achter staat. Wat deze twee zaken met elkaar te maken hebben? Alles.

Het doel van de beleidsagenda: in 2035 heeft Nederland de sterkste Europese medische-technologiesector. EZK en VWS trekken er voor 2027 tot en met 2036 samen 102,5 miljoen euro voor uit; Invest-NL kondigt met onder meer pensioenfondsen 150 miljoen aan. Samen is dat de ruim 250 miljoen euro. Daarbovenop komt de 50 miljoen euro die Philips in juli al toezegde.

Een nieuwe generatie beeldgestuurde therapie, met AI en robotica als hulp, is één van de twee speerpuntinitiatieven, en een flink deel daarvan gebeurt in de angiokamer: behandelen van binnenuit, met het röntgenbeeld als landkaart.

Inbreng tot 18 november

Op verzoek van D66-Kamerlid Vervuurt houdt de Kamercommissie VWS een schriftelijk overleg: de inbreng moet uiterlijk 18 november binnen zijn. Minister Hermans gaf op 6 juli de richting aan: "Je ziet in ziekenhuizen op dit moment al ontzettend veel gebeuren op het gebied van innovatie, en als kabinet willen we ervoor zorgen dat goede initiatieven snel opgeschaald worden."

Waar verandert al dat geld iets voor de patiënt op de tafel in de angiokamer?

Van de 102,5 miljoen euro gaat volgens de Kamerbrief minstens één miljoen euro per jaar naar de zes prioritaire opgaven, de randvoorwaarden waaronder ook de data- en AI-infrastructuur en de implementatie in de zorg vallen. De rest is voor de speerpuntinitiatieven. De brief schrijft zelf dat die opgaven ‘niet nieuw’ zijn en ‘al jaren op de agenda’ staan. Voor beeldgestuurde therapie komen er, onder voorbehoud van een positieve beoordeling, vanaf 2027 drie projecten met een looptijd van twee jaar; het Ziekenhuis van de toekomst in Twente krijgt een startinvestering van twee jaar.

Bij een lerend apparaat zit de waarde in de lus die na die twee jaar moet blijven draaien, met beelden en uitkomsten die blijven terugstromen en een model dat structureel wordt getoetst. Drie projecten betalen het opzetten van zo'n lus. Bij goede resultaten wil het kabinet de initiatieven later nationaal opschalen. Wie daarna de beelden en uitkomsten blijft aanleveren en het model blijft toetsen, staat niet in de brief.

Het Groeiplan MedTech, dat de sector eind 2025 aanbood, gaat volgens een Kamermotie van 11 juni jl. uit van 11.000 banen en jaarlijks 5 miljard euro extra export, verwachtingen die in de constateringen van die motie staan. Het tweede speerpuntinitiatief, Technologie voor de zorg van morgen, mikt op een productiviteitsverbetering van 4 procent in 2035: goed voor 56.000 fte aan zorgcapaciteit (terwijl een voetnoot in dezelfde brief voor 2035 een tekort van 227.000 zorgmedewerkers noemt). Ik denk dat de gemiddeld ruim tien miljoen euro rijksgeld per jaar het meeste zal opleveren in één gedeelde voorziening die geen fabrikant alleen zal bouwen.

Meten na toelating is al wet

De Europese Verordening medische hulpmiddelen, de MDR, verplicht de fabrikant al om na toelating zelf actief gegevens te verzamelen over hoe zijn apparaat het bij mensen doet (post-market clinical follow-up). Die meting draait per fabrikant en per apparaat, wat erin geleerd wordt blijft bij die fabrikant, en ze bewaakt de veiligheid en prestatie van de versie die er nu hangt. Een nieuwe versie die anders presteert, moet eerst opnieuw langs de keurende, zogeheten aangemelde instantie.

In de oude denkwijze, die van het opschalen, is een apparaat af zodra het de fabriek verlaat. Met AI erin klopt dat niet meer. Elke ingreep kan leerstof zijn voor de volgende, getoetste versie, mits de beelden en de afloop terugstromen naar de maker. De beelden staan in het beeldarchief en de afloop in het EPD, en dat koppelen kost naar mijn waarneming de meeste tijd. Lukt het, dan wordt het ziekenhuis mede-ontwikkelaar. Als Nederlandse ziekenhuizen samen leren, wordt een apparaat hier sneller beter dan elders. Hoe snel een apparaat beter wordt, is in de brief geen maat: de banen en de 56.000 fte gaan over verkopen en inzetten.

Federatief leren

We weten waarom het blijft zoals het is. Een fabrikant blijft aansprakelijk voor elke versie die hij uitbrengt, en de Europese AI-verordening ziet AI in zo'n hulpmiddel als hoog risico. De AVG en het medisch beroepsgeheim zetten terecht een rem op het rondsturen van dossiers.

Voor een deel van die bezwaren is federatief leren bedacht. Denk aan een arts-assistent die in elk ziekenhuis een paar diensten meedraait en zijn ervaring meeneemt naar de volgende plek; de dossiers blijven in de kast. De fabrikant hoeft daarbij zijn algoritme niet op tafel te leggen, al moeten de modelupdates zelf wel goed worden afgeschermd.

Roadmap tot 2029

Wie in de angiokamer op tafel ligt, mag verwachten dat het apparaat boven hem is getoetst op mensen zoals hij, in Nederlandse ziekenhuizen. Ik stel daarom deze volgorde voor, telkens gerelateerd aan een instrument uit de beleidsagenda MedTech 2035 zelf.

Vóór 18 november 2026 kunnen Kamerleden twee dingen vragen:

1. Hoeveel gaat er feitelijk naar de zes randvoorwaarden, boven die ondergrens van een miljoen per jaar?
2. Krijgen de drie beeldgestuurde projecten bij hun beoordeling als voorwaarde mee dat hun praktijkgegevens na de twee jaar federatief blijven terugstromen?

In 2027 zou er een federatieve laag kunnen liggen op de kwaliteitsregistraties voor hart- en beroertezorg die cardiologen en neurologen al vullen, met een datastation op open standaarden in elk ziekenhuis met een angiokamer, gedragen door Health-RI en Nictiz. In 2028 komen daar federatieve validatie en een landelijk modelregister bij.

Het kabinet verkent al gereguleerde testomgevingen voor medische technologie, regulatory sandboxes, en zo'n testomgeving rond de angiokamer zou de toetsing van een nieuwe modelversie kunnen laten meelopen. Een CE-gemarkeerd apparaat verbieden mag het Rijk niet, dus de drempel ligt bij inkoop en subsidie: ziekenhuizen en subsidiegever eisen dat een nieuw model eerst op Nederlandse gegevens is getoetst.

Voor 2029 heeft de agenda een eigen doel: zorgdata toegankelijk via één landelijke infrastructuur in lijn met de Europese gezondheidsdataruimte, en minstens twintig bewezen effectieve AI-toepassingen in gebruik. Ik zou die infrastructuur ook de leerlus laten dragen, zodat het twintig toepassingen worden die op Nederlandse gegevens blijven leren en getoetst worden.

Een ziekenhuis dat meedoet, levert uren van laboranten en artsen, terwijl de fabrikant de betere versie verkoopt. Met de partijen van het Aanvullend Zorg- en Welzijnsakkoord wil het kabinet een actieplan maken om de financieringsinstrumenten voor implementatie en opschaling beter op elkaar af te stemmen, en daar hoort een prestatie van de NZa in die de zorgverzekeraars inkopen, zodat meedoen geen verliespost wordt.

Vooraf moet ook vastliggen wie eigenaar is van wat het model in Nederland bijleert, terwijl de fabrikant aansprakelijk blijft voor zijn product. En de Kamer wordt jaarlijks over de voortgang geïnformeerd; die brief zou ook kunnen melden wat het aan het bed oplevert, in minuten per patiënt en wachttijd, afgezet tegen de 56.000 fte.

Mijn voorspelling: de angiokamer in 2031

Stel dat die federatieve laag er in 2031 ligt. In dezelfde angiokamer staat dan in een hoek van het scherm, naast het röntgenbeeld, welke versie van het model meekijkt en op hoeveel Nederlandse ingrepen die versie is getoetst. De laborant leest het af voordat de katheter erin gaat; in het modelregister is na te gaan waar die versie vandaan komt: mede geleerd van ingrepen in andere Nederlandse ziekenhuizen.

Het is de lijn van mijn eerdere bijdragen voor ICT&health van 15 juni en 7 oktober, over federatief leren en mijn conceptmodel van de lerende federatie. Ziekenhuizen elders in Europa zouden zo'n apparaat dan kopen omdat het in Nederland het snelst leert. De banen en de export uit het Groeiplan komen langs die weg eerder dan via nog een pilot.

Op bovengenoemde dag in 2031 ligt er iemand onder een laken, (half) wakker. Om hem heen staat een team in loodschorten die zwaar op de schouders hangen. De röntgenboog draait om de tafel en de arts schuift de katheter een stukje verder, terwijl de patiënt stil moet blijven liggen voor het volgende beeld. Ligt die leerlus er, dan is het model dat op het scherm meekijkt getoetst op mensen zoals hij, in Nederlandse ziekenhuizen, en wordt wat er vanochtend met hem gebeurt leerstof voor de volgende versie, terwijl zijn beelden en zijn dossier in dit ziekenhuis blijven. De patiënt na hem zou daardoor een ingreep kunnen krijgen die vlotter of veiliger verloopt.

Wie in 2035 op die tafel ligt, heeft iedereen die er vóór hem lag aan zijn of haar kant.