Het Nederlandse innovatieproject Neokidney is deze maand gestart met klinische tests in het UMC Utrecht. Het gaat om een draagbare kunstnier, ontwikkeld in opdracht van de Nierstichting, die patiënten met nierfalen meer bewegingsvrijheid moet geven dan de huidige dialyse in het ziekenhuis. De testen met de Neokidney markeren een nieuwe fase in een project dat in 2014 begon en uiteindelijk is bedoeld voor gebruik door dialysepatiënten. Het mobiel dialysesysteem heeft de grootte van een rolkoffer.
Wereldwijd zijn naar schatting 2,8 miljoen mensen afhankelijk van hemodialyse, omdat hun nieren het bloed niet meer voldoende kunnen zuiveren. Voor hen betekent dat vaak drie keer per week vier uur vastzitten aan een groot dialyseapparaat in het ziekenhuis. Neokidney wil dat patroon doorbreken. Als de testen succesvol zijn, kan dat de dagelijkse impact van dialyse ingrijpend veranderen.
Thuishemodialyse
Het aantal mensen in Nederland dat afhankelijk is van hemodialyse bedraagt ongeveer vijfduizend. Hemodialyse legt het leven van nierpatiënten grotendeels stil. Meerdere keren per week moeten zij naar een dialysecentrum, voor uren achtereen. Wie thuis dialyseert, wint weliswaar reistijd, maar krijgt er een grote machine, technische aanpassingen aan de woning en blijvende gebondenheid aan huis voor in de plaats.
Een compacte oplossing die behandeling buiten het ziekenhuis echt mogelijk maakt, ontbrak lange tijd. Daarom nam de Nierstichting het initiatief voor Neokidney: een draagbare hemodialysemachine, bedoeld voor gebruik thuis én onderweg. Om de stap van idee naar patiënt te kunnen maken, bracht de Nierstichting de ontwikkeling van de Neokidney onder in een aparte maatschappelijke onderneming.
Vervolgens is internationaal gezocht naar partners met de juiste kennis van zaken. Samen met deze partners werd het bedrijf Nextkidney opgericht. Vanuit dit bedrijf wordt de Neokidney internationaal op de markt gebracht.
Positieve testen
De eerste testen met de Neokidney zijn positief. Dat vindt ook internist-nefroloog Karin Gerritsen van het UMC Utrecht die het Europese onderzoek leidt. Ze vertelt dat ze vanaf het begin nauw betrokken is bij de ontwikkeling van het apparaat: “Meer vrijheid om te gaan en staan waar je wilt betekent enorm veel voor patiënten.” Eerdere veiligheidsstudies in Frankrijk leverden positieve resultaten op. Met de start van de testen in Utrecht gaat het onderzoek nu een volgende fase in: in deze studie gebruiken ongeveer vijftig patiënten het apparaat gedurende langere tijd, ook in de thuissituatie.
Onafhankelijk
Ook directeur en medeoprichter van Nextkidney, John Stooker, is vanaf het begin betrokken bij de ontwikkeling. Stooker vertelt dat ze vanaf 2014 hebben gewerkt aan het ontwerpen van een draagbare hemodialyse machine zodat een patiënt waar dan ook, op elk moment van de dag en zonder enige afhankelijkheid van infrastructuur, zijn of haar dialyse moet kunnen ontvangen. “Een apparaat dat een behandeling biedt die zich laat inpassen in het levensritme van de patiënt, in plaats van andersom. We zijn nu zover dat we in Nederland samen met het team van het UMC Utrecht met patiënten de veiligheid en effectiviteit van de Neokidney testen”, aldus Stooker.
Maar er is volgen Stooker nog meer werk te verrichten. De komende tijd zetten ze alles op alles om de patiëntentesten in Nederland, België en Frankrijk en de CE-goedkeuring in Europa te realiseren. Ook streven ze ernaar om nog investeerders te binden en zo snel mogelijk te starten met de introductie van de Neokidney bij Nederlandse patiënten.
Vergoeding zorgverzekeraars
Of een medische innovatie daadwerkelijk bij patiënten terechtkomt, hangt in grote mate af van zorgverzekeraars. Zonder acceptatie en vergoeding blijft een nieuwe behandeling steken in de ontwikkelfase. In het geval van de Neokidney heeft de Nierstichting vanaf het begin drie grote verzekeraars aan haar zijde: CZ, Menzis en Zilveren Kruis. Zij dragen financieel bij en denken mee over de organisatie van de zorg en de manier waarop die zorg straks kan worden vergoed.
Volgens Joep de Groot, voorzitter van het bestuursteam van CZ, laat mede namens de zorgverzekeraars Menzis en Zilveren Kruis weten dat niemand erop zit te wachten om steeds voor dialyse naar het ziekenhuis te moeten gaan. “Met de Neokidney kan dit straks ook thuis. Wij vinden het belangrijk dat mensen vooruit kunnen en dingen kunnen doen die het leven mooi maken. Om die reden is de Neokidney een prachtige ontwikkeling en wij willen deze beweging graag steunen”, aldus De Groot.
Nederlandse uitvinding
Hemodialyse is een Nederlandse uitvinding. Het hemodialyseapparaat was tijdens de Tweede Wereldoorlog ontwikkeld door de Nederlandse internist Willem Kolff. In 1945 werd de eerste, succesvolle dialyse uitgevoerd bij een vrouw met acuut nierfalen. Vervolgens ontwikkelde Kolff in de jaren ’70 een prototype van een draagbare kunstnier. Dat het Kolff niet is gelukt om fabrikanten te vinden voor zijn draagbare kunstnier, noemde hij een nagel aan zijn doodskist. Voor de Nierstichting was het de inspiratiebron om te starten met de ontwikkeling van de Neokidney.
“Wij werven niet alleen fondsen; we zijn ook enorm gedreven om verbeteringen voor nierpatiënten voor elkaar te krijgen. In de huidige dialysemarkt is de afgelopen decennia weinig geïnnoveerd, terwijl er technologie beschikbaar is om een compact en draagbaar dialyseapparaat te ontwikkelen. Toen besloten wij: als niemand het doet, doen wij het”, zegt de directeur van de Nierstichting, Tom Oostrom.
Om Nextkidney te helpen met een voorspoedige marktintroductie van de draagbare kunstnier werd op 7 november 2022 een crowdfundingsactie bij het platform Oneplanetcrowd opgestart. De campagne, die op 5 januari 2023 eindigde, leverde destijds een bedrag van 4,1 miljoen euro op.
