Hoe zorg je ervoor dat wetenschappelijke kennis over suïcidepreventie daadwerkelijk terechtkomt bij de mensen die dagelijks met kwetsbare patiënten werken? Met die vraag als uitgangspunt zijn binnen het programma Suïcidepreventie 2023-2025 twee landelijke kennisnetwerken gestart. Beide consortia moeten de brug slaan tussen onderzoek en praktijk en ervoor zorgen dat bewezen effectieve interventies sneller en breder worden toegepast.
De initiatieven richten zich op duurzame samenwerking tussen onderzoekers, zorgprofessionals, beleidsmakers, ervaringsdeskundigen en maatschappelijke organisaties. Daarmee verschuift de aandacht van het ontwikkelen van nieuwe kennis naar het beter benutten van bestaande inzichten.
Risicogroepen en samenwerking
Hoewel het aantal beschikbare interventies tegen suïcidaliteit de afgelopen jaren is gegroeid, blijkt implementatie in de dagelijkse praktijk nog altijd een uitdaging. De twee nieuwe kennisnetwerken richten zich daarom op groepen met een verhoogd risico op suïcidaliteit, waaronder jongeren, jongvolwassenen, sociaal kwetsbare jongeren en mannen van middelbare leeftijd.
Het consortium Suïcidepreventie in de zorg voor mannen en jongeren: samenwerken aan méér kennis en kwaliteit bouwt aan een landelijke kennisinfrastructuur waarin wetenschappelijke kennis, praktijkervaring en ervaringsdeskundigheid samenkomen. Door kennis beter toegankelijk te maken en zorgprofessionals te ondersteunen bij de implementatie ervan, willen de initiatiefnemers de kwaliteit van de zorg verbeteren.
Het tweede netwerk, Suïcidaliteit onder middelbare mannen en sociaal kwetsbare jeugd: meer kennis en betere interventies, kijkt nadrukkelijk verder dan de geestelijke gezondheidszorg alleen. Ook gemeenten, scholen, huisartsen, sociaal werk en andere maatschappelijke organisaties worden betrokken. Het doel is interventies te ontwikkelen die aansluiten bij de leefwereld van mensen en daardoor beter toepasbaar zijn in de praktijk.
Ondersteuning digitale hulpmiddelen
De kennisnetwerken sluiten aan bij een bredere ontwikkeling waarin digitale ondersteuning een steeds belangrijkere rol speelt binnen suïcidepreventie. Zo werd in 2023 al de landelijke online toolkit suïcidepreventie uitgebreid. Deze digitale kennisomgeving biedt zorgprofessionals, huisartsen, sociaal werkers en andere hulpverleners praktische handvatten, actuele richtlijnen, scholingsmateriaal en informatie over bewezen effectieve interventies.
De toolkit is bedoeld om professionals sneller toegang te geven tot betrouwbare kennis en hen te ondersteunen bij het herkennen, bespreekbaar maken en behandelen van suïcidaal gedrag. Daarmee vormt het platform een belangrijk instrument om de kloof tussen wetenschappelijke inzichten en de dagelijkse praktijk te verkleinen. Juist de combinatie van landelijke kennisnetwerken en digitale kennisdeling moet ervoor zorgen dat succesvolle interventies sneller hun weg vinden naar de spreekkamer en de wijk.
De risico’s van AI
Tegelijkertijd waarschuwen onderzoekers voor een te groot vertrouwen in generatieve AI bij suïcidepreventie. Uit recent onderzoek, waar wij eerder over berichtten, blijkt dat populaire AI-chatbots regelmatig inconsistente en soms zelfs tegenstrijdige antwoorden geven op vragen over suïcide. Hoewel sommige systemen gebruikers adequaat doorverwijzen naar professionele hulp, blijken andere antwoorden onvoldoende ondersteunend of zelfs potentieel risicovol. De onderzoekers benadrukken daarom dat AI-chatbots geen vervanging zijn voor professionele hulpverlening of gevalideerde digitale hulpmiddelen. Bij complexe en levensbedreigende situaties blijft menselijke beoordeling essentieel.
Dat betekent niet dat AI geen rol kan spelen. Integendeel: binnen kennisnetwerken en digitale leeromgevingen kan kunstmatige intelligentie juist helpen bij het ontsluiten van wetenschappelijke kennis, het ondersteunen van professionals en het verbeteren van implementatieprocessen. Voor direct contact met mensen die suïcidale gedachten hebben, blijft echter grote terughoudendheid geboden.
Met de start van de twee landelijke kennisnetwerken verschuift de aandacht steeds meer van het ontwikkelen van nieuwe kennis naar het daadwerkelijk toepassen ervan. Alleen wanneer bewezen inzichten, digitale ondersteuning en multidisciplinaire samenwerking samenkomen, kan de impact van suïcidepreventie in de dagelijkse praktijk daadwerkelijk worden vergroot.
