KWF Kankerbestrijding investeert 3,2 miljoen euro in een grootschalige vijfjarige pilotstudie naar vroegtijdige opsporing van prostaatkanker in Nederland. De studie moet inzicht geven in de effectiviteit en verantwoorde toepassing van zo’n onderzoek en vormt de basis voor een kosten-batenanalyse die RIVM, VWS en de Gezondheidsraad ondersteunt bij de afweging of een landelijk bevolkingsonderzoek haalbaar is. Het Antoni van Leeuwenhoek is één van de vier deelnemende ziekenhuizen.
Prostaatkanker is de meest voorkomende kankersoort bij mannen in Nederland. Jaarlijks krijgen meer dan 15.000 mannen de diagnose en overlijden ruim 3.000 mannen aan de ziekte. Veel tumoren worden pas laat ontdekt, terwijl vroege opsporing in potentie levens kan redden.
Bevolkingsonderzoek
Op dit moment is er in Nederland geen bevolkingsonderzoek naar prostaatkanker. Dat komt omdat vroeg opsporen bij deze vorm van kanker niet automatisch voordelig is. De klassieke PSA-test (Prostaat Specifiek Antigeen) geeft vaak een onduidelijk of misleidend beeld want de eventueel gevonden verhoogde bloedwaarden blijken regelmatig onschuldig. Dit kan leiden tot overdiagnose, het opsporen van afwijkingen die geen bedreiging vormen, gevolgd door onnodige behandelingen en extra stress.
Daarnaast is de huidige aanpak, waarbij mannen via de huisarts worden getest, niet voldoende effectief. Lang niet alle mannen worden bereikt, waardoor er verschillen ontstaan in toegang tot zorg en gezondheidsuitkomsten. Juist deze bekende beperkingen vormen de aanleiding voor een pilot met een risico-gebaseerd bevolkingsonderzoek. Deze pilot sluit aan bij Europese aanbevelingen om te onderzoeken hoe een systematische, moderne screening op prostaatkanker kan worden ingevoerd.
Effectiviteit
Vervolgonderzoek naar de effectiviteit van een bevolkingsonderzoek naar prostaatkanker is volgens uroloog Pim van Leeuwen noodzakelijk om de waarde van huidige screeningsmethoden te evalueren. “Daarnaast biedt dit onderzoek de kans om het screeningsprotocol te verfijnen en specifieker te maken voor de individuele man, zodat met name mannen met een verhoogd risico baat hebben bij een vroege diagnose prostaatkanker”, aldus Van Leeuwen.
De pilot wordt uitgevoerd onder leiding van Erasmus MC (Urologie), in samenwerking met het Antoni van Leeuwenhoek (AVL), Radboudumc, Andros Clinics, de Prostaatkankerstichting en Universiteit Gent (UGent).
Snellere diagnose
In november 2025 schreven we ook over een onderzoek van de Britse National Health Service (NHS). Inmiddels start de NHS een omvangrijke proef met een nieuw AI-systeem dat de tijd voor het stellen van een prostaatkankerdiagnose aanzienlijk kan verkorten, dat wil zeggen van weken tot één dag. Het systeem gebruikt kunstmatige intelligentie om MRI-scans te analyseren en kan zo de zorg voor mannen met de meest voorkomende kankersoort in Engeland ingrijpend veranderen.
