Onderzoekers van de Zweedse Linköping University hebben een diagnostisch model ontwikkeld waarmee langdurige oogklachten na een milde COVID-19-infectie objectief kunnen worden opgespoord. De studie laat zien dat bestaande oogonderzoeken deze afwijkingen vaak niet detecteren, waardoor veel patiënten jarenlang zonder diagnose of passende behandeling blijven.
De onderzoekers identificeren bovendien een mogelijk nieuw post-COVID-oogsyndroom, gekenmerkt door aanhoudende ontsteking en beschadiging van zenuwen die de oogfunctie aansturen. Volgens de onderzoekers kan het nieuwe model de basis vormen voor betere diagnostiek en uiteindelijk ook voor gerichtere behandelingen.
Standaardtesten schieten tekort
De studie kwam voort uit meldingen van mensen die na een relatief milde COVID-19-infectie aanhoudende oogklachten ontwikkelden. Zij hadden onder meer last van lichtgevoeligheid, ernstige oogpijn, moeite met lezen, problemen met scherpstellen en extreme vermoeidheid van de ogen. Hoewel de klachten een grote impact hadden op het dagelijks functioneren, konden oogartsen met de gebruikelijke onderzoeken geen afwijkingen vaststellen. Veel patiënten waren daardoor niet in staat om hun studie of werk te hervatten, terwijl een verklaring voor hun klachten ontbrak.
Voor het onderzoek analyseerden de wetenschappers 100 patiënten die niet in het ziekenhuis waren opgenomen tijdens hun COVID-19-infectie, maar tussen drie maanden en drie jaar later nog steeds oogklachten hadden. Ongeveer een derde van hen was volledig of gedeeltelijk arbeidsongeschikt. Hun resultaten werden vergeleken met die van 32 mensen die eveneens een milde COVID-19-infectie hadden doorgemaakt, maar geen oogproblemen ontwikkelden. "Het is belangrijk dat deze aandoening wordt erkend en objectief meetbaar wordt gemaakt," zegt professor Neil Lagali, hoogleraar experimentele oogheelkunde aan Linköping University en leider van het onderzoek. "Patiënten hebben daar op dit moment nog geen toegang toe."
Verborgen schade zichtbaar
De onderzoekers ontdekten dat standaard oogtesten de onderliggende afwijkingen niet konden aantonen. Pas met gespecialiseerde technieken werden duidelijke veranderingen zichtbaar. Een van de gebruikte methoden was proteomics, waarbij eiwitten in traanvocht worden geanalyseerd. Bij patiënten met langdurige oogklachten vonden de onderzoekers een afwijkend patroon van eiwitten die betrokken zijn bij de regulatie van zenuwen en T-cellen van het immuunsysteem.
Deze resultaten kwamen overeen met bevindingen uit geavanceerde oogmicroscopie, waarmee ontstekingscellen en zenuwvezels in het oog in beeld werden gebracht. Opvallend is dat hetzelfde eiwitpatroon eerder ook werd gevonden in bloed- en weefselmonsters van patiënten met ernstige of fatale COVID-19. Volgens hoofdauteur Petros Moustardas wijzen de resultaten erop dat sommige patiënten na een milde infectie een langdurige ontstekingsreactie ontwikkelen die de zenuwen aantast die verschillende oogfuncties aansturen.
Ontsteking en zenuwschade
De studie bracht meerdere afwijkingen aan het licht die samen een herkenbaar ziektebeeld lijken te vormen. Zo bleek dat veel patiënten een verstoorde pupilreactie hadden, waardoor er te veel licht het oog binnenkomt. Dit verklaart de uitgesproken lichtgevoeligheid, maar ook klachten zoals hoofdpijn, leesproblemen en moeite met scherpstellen.
Daarnaast ontdekten de onderzoekers dat beide ogen minder goed samenwerken. Sommige patiënten ontwikkelden een vorm van scheelzien die normaal vrijwel uitsluitend bij jonge kinderen voorkomt. Volgens de onderzoekers wijst dit erop dat de zenuwen die de oogspieren aansturen door COVID-19 zijn beschadigd.
Op basis van alle bevindingen ontwikkelde het onderzoeksteam twee diagnostische modellen. Het eerste maakt uitsluitend gebruik van meetinstrumenten die beschikbaar zijn in grotere oogheelkundige centra. Het tweede model combineert deze metingen met een beperkt aantal eiwitbepalingen uit traanvocht, wat de diagnostische nauwkeurigheid verder vergroot.
Model voor betere diagnostiek
Volgens de onderzoekers vormen de resultaten een belangrijke stap richting officiële diagnostische criteria voor langdurige oogklachten na COVID-19, die momenteel nog ontbreken. Hoewel nog niet bekend is welke behandeling het meest effectief is, biedt het nieuwe model voor het eerst een objectieve manier om de aandoening vast te stellen.
Daarmee hopen de onderzoekers niet alleen de erkenning van deze patiëntengroep te vergroten, maar ook de ontwikkeling van gerichte therapieën te versnellen. Verdere studies moeten uitwijzen welke behandelstrategieën de langdurige ontstekingsreactie en zenuwbeschadiging kunnen verminderen en zo het herstel van patiënten kunnen bevorderen.
AI herkent oogaandoeningen
Vorig jaar ontwikkelden onderzoekers van Moorfields Eye Hospital en University College London een AI-model dat verborgen en moeilijk voorspelbare oogafwijkingen bij keratoconus eerder kan herkennen. Door ruim 36.000 OCT-scans te combineren met patiëntgegevens kan het algoritme inschatten welke patiënten een hoog risico lopen op snelle ziekteprogressie en daarom direct behandeld moeten worden. Na één scan classificeerde het model tweederde van de patiënten correct als laag risico en een derde als hoog risico; met een tweede controle steeg de nauwkeurigheid tot 90 procent.
De technologie kan artsen ondersteunen bij het tijdig opsporen van patiënten die baat hebben bij een corneale crosslinking-behandeling, terwijl anderen minder intensief hoeven te worden gecontroleerd. De onderzoekers werken inmiddels aan een uitgebreider AI-model dat, getraind op miljoenen oogscans, ook andere moeilijk te detecteren oogaandoeningen moet kunnen herkennen en zo de oogzorg efficiënter en persoonlijker kan maken.
