Zelfmetingen, monitoring op afstand, sneltesten in de huisartsenpraktijk en gezondheidscentra waar huisartsen en specialisten samenwerken: de ideeën om diagnostiek in de eerstelijnszorg te vernieuwen zijn talrijk. De vraag is echter waar de grootste behoefte ligt en welke innovaties daadwerkelijk bijdragen aan betere zorg. Nieuw wetenschappelijk onderzoek brengt die vraagstukken in kaart door niet de technologie, maar de ervaringen van eindgebruikers centraal te stellen.
In de studie Exploring the future of the diagnostic process in primary care verkenden onderzoekers samen met patiënten, huisartsen en medisch specialisten welke knelpunten en kansen zij zien in het diagnostisch proces in de huisartsenzorg. Over het onderzoek verscheen onlangs een publicatie, waarover ook een persbericht is uitgebracht door IDx, kennisinstituut op het gebied van diagnostiek in de huisartsgeneeskunde.
Spanningen als vertrekpunt voor verbetering
De onderzoekers gebruikten de zogenoemde Change Laboratory-methodologie, waarin spanningen en tegenstrijdigheden binnen en tussen zorgsystemen expliciet worden besproken. In plaats van direct naar oplossingen te zoeken, staat gezamenlijke reflectie centraal: waar lopen betrokkenen tegenaan, hoe zijn problemen ontstaan en wat is er nodig om het anders te organiseren?
Die methode, ontwikkeld door de Finse filosoof Yrjö Engeström, kan volgens de onderzoekers ongemakkelijk zijn voor deelnemers. Ze vraagt immers om kritisch te kijken naar het eigen handelen, het eigen team en de eigen organisatie. Tegelijkertijd blijkt juist die benadering waardevol om vastgeroeste aannames los te laten en tot nieuwe inzichten te komen.
Betere gegevensuitwisseling; AI is kansrijk
Tijdens de sessies brachten deelnemers verschillende spanningen in het huidige diagnostische proces in kaart. Zo ontstaan er fricties wanneer meer en snellere diagnostiek beschikbaar komt in de eerstelijn, terwijl de samenwerking en informatie-uitwisseling met de tweede lijn daar niet altijd op is ingericht. Ook kunnen belangen en motivaties van samenwerkende partijen uiteenlopen bij het invoeren van innovaties.
Uit de gesprekken kwamen meerdere concrete richtingen voor verbetering naar voren:
- Een belangrijk aandachtspunt is de betere uitwisseling en toegankelijkheid van diagnostische gegevens tussen ziekenhuizen en huisartsen, zoals lab- en beeldvormingsuitslagen. Dit kan volgens deelnemers bijdragen aan snellere besluitvorming en het voorkomen van onnodige of dubbele diagnostiek.
- Daarnaast zien zij kansen voor een bredere inzet van kunstmatige intelligentie, met name bij beeldvormende technieken die snelle diagnostiek mogelijk maken op de plek van zorg, bijvoorbeeld bij acute klachten.
- Ook nieuwe samenwerkingsvormen tussen eerste en tweede lijn worden genoemd, zoals externe poli’s waar huisartsen en specialisten gezamenlijk laagcomplexe zorg leveren en waar diagnostiek direct beschikbaar is.
Criteria voor kansrijke innovatieprojecten
Naast inhoudelijke innovatierichtingen leverde de studie ook een set criteria op om kansrijke projecten te herkennen. Zo blijkt tijdige betrokkenheid van zowel patiënten als zorgprofessionals essentieel. In de praktijk worden patiënten nog vaak pas laat of helemaal niet meegenomen bij innovatieprojecten, terwijl juist hun perspectief kan bijdragen aan betere aansluiting op de zorgvraag.
Andere criteria hebben betrekking op de manier waarop betrokken systemen zijn georganiseerd: zijn rollen en verantwoordelijkheden zichtbaar, is er ruimte voor samenwerking en staan organisaties open voor verandering? Door deze aspecten expliciet mee te wegen, neemt volgens de onderzoekers de kans toe dat innovaties daadwerkelijk waarde toevoegen in de dagelijkse praktijk.
Praktische gids voor de eerstelijn
De onderzoekers positioneren de studie nadrukkelijk niet als blauwdruk, maar als praktische gids voor iedereen die betrokken is bij innovatie van diagnostiek in de eerstelijnszorg. Door spanningen niet te vermijden maar bespreekbaar te maken, ontstaat ruimte voor gezamenlijke leerprocessen en beter onderbouwde keuzes.
Het volledige wetenschappelijke artikel Exploring the future of the diagnostic process in primary care is gepubliceerd in BMC Health Services Research en online beschikbaar. Het artikel is geschreven door Esmée W. P. Vaes, Esther de Groot, Siamack Sabrkhany, Ton Bruining, Jochen W. L. Cals, Dorien Zwart en Alma C. van de Pol.
