Onderzoekers van Stanford University hebben een open-sourceplatform ontwikkeld waarmee wetenschappers kunnen bestuderen hoe dagelijkse digitale interacties op smartphones de lichamelijke en geestelijke gezondheid beïnvloeden. Het platform, Stanford Screenomics genaamd, is bedoeld om gezondheidsonderzoekers te helpen bij het analyseren van grootschalige gedragsgegevens, terwijl de privacy van deelnemers wordt gewaarborgd.
Smartphones genereren continu enorme hoeveelheden gedragsgegevens via ingebouwde sensoren en interacties met gebruikers. Deze digitale sporen, zoals het gebruik van apps, schermactiviteit, locatiegegevens en interactiepatronen, vormen wat onderzoekers omschrijven als iemands ‘screenome’, een concept dat is geïntroduceerd door Nilam Ram, hoogleraar communicatie en psychologie.
Volgens een studie gepubliceerd in Nature Health maakt het nieuwe platform het voor onderzoekers gemakkelijker om dergelijke gegevens te verzamelen en te analyseren zonder dat daarvoor geavanceerde technische expertise nodig is.
Inzicht in digitaal gedrag en gezondheid
Het Stanford Screenomics-platform is ontwikkeld door een onderzoeksteam onder leiding van Ian Kim, postdoctoraal onderzoeker in de psychologie aan Stanford, en professor Nilam Ram. Hun doel is om beter te begrijpen hoe mensen omgaan met digitale omgevingen en hoe deze interacties van invloed zijn op gezondheid en welzijn. “We willen inzicht krijgen in het digitale leven van mensen en hen helpen om op een positieve manier met deze omgevingen om te gaan”, aldus Ram.
Eerder werk van de onderzoeksgroep toonde al het potentieel van screenome-gegevens aan. Door screenshots te maken en aanvullende gegevensstromen te verzamelen, zoals gps-locatie, app-voorkeuren, getypte woorden en het aantal stappen, kreeg het team inzicht in patronen in smartphonegebruik en de relatie daarvan met geestelijke gezondheid.
De onderzoekers constateerden bijvoorbeeld dat smartphonegebruik kan correleren met wekelijkse schommelingen in geestelijke gezondheid en zelfs patronen kan laten zien in de dagen of uren voorafgaand aan een geestelijke gezondheidscrisis.
Flexibele onderzoeksinfrastructuur
Om deze mogelijkheden uit te breiden, ontwikkelden de onderzoekers een uitgebreid open-sourceplatform dat meer dan twintig soorten gedrags- en contextuele gegevens tegelijkertijd kan verzamelen.
Via een webinterface kunnen onderzoekers studies configureren met behulp van een drag-and-drop-systeem, zonder dat ze daarvoor programmeervaardigheden nodig hebben. Het platform biedt ook dashboards om de gegevensverzameling te monitoren en slaat informatie automatisch op in databases die voldoen aan de Amerikaanse regelgeving voor gezondheidsgegevens.
Voor deelnemers draait de bijbehorende smartphone-app op de achtergrond terwijl zij hun dagelijkse activiteiten uitvoeren, en verzamelt op onopvallende wijze relevante gegevens. “Ons doel was om een tool te creëren die even flexibel als krachtig is”, aldus Kim.
Ingebouwde privacywaarborgen
Omdat het platform zeer gevoelige informatie verwerkt, zoals app-activiteit, scherminhoud, fysieke bewegingen en locatie, stond privacybescherming centraal bij het ontwerp ervan. Volgens Ram heeft het onderzoeksteam strengere vertrouwelijkheids- en privacywaarborgen geïmplementeerd dan die welke doorgaans door technologiebedrijven worden gebruikt. Studies die gebruikmaken van het platform moeten worden goedgekeurd door een institutionele beoordelingscommissie en door de Google Play Store.
Deelnemers moeten geïnformeerde toestemming geven en worden duidelijk geïnformeerd over welke gegevens worden verzameld, hoe vaak deze worden geregistreerd en hoe ze zullen worden gebruikt. De app bevat ook een pauzefunctie waarmee gebruikers de gegevensverzameling tijdelijk kunnen stoppen, bijvoorbeeld tijdens financiële transacties of privégesprekken.
Gepersonaliseerde digitale gezondheidsinterventies
Onderzoekers hopen dat het platform nieuwe studies zal ondersteunen over hoe digitale omgevingen gezondheidsgedrag beïnvloeden. Ian Kim gebruikt het systeem al om te onderzoeken hoe smartphonegebruik samenhangt met levensstijlfactoren zoals lichaamsbeweging en hoe digitale triggers gezondheidsresultaten kunnen beïnvloeden.
Voor de toekomst ziet het team mogelijkheden om screenomics-gegevens te combineren met kunstmatige intelligentie om gepersonaliseerde interventies te genereren. “De volgende stap is het integreren van AI om ruwe screenome-gegevens om te zetten in bruikbare inzichten”, aldus Kim. “Uiteindelijk hopen we verder te gaan dan observatie en realtime, gepersonaliseerde, adaptieve ondersteuning te bieden.”
Door de technische barrières voor onderzoekers te verlagen, zou het Stanford Screenomics-platform nieuwe wegen kunnen openen voor het bestuderen van de relatie tussen digitaal leven en gezondheid, en voor het ontwikkelen van gerichte interventies in de toekomst.
Ontwenningsverschijnselen
Het is dus al lang geen nieuws meer dat (overmatig) smartphone gebruik negatieve gevolgen kan hebben voor de (mentale) gezondheid. Vorig jaar werd onderzoek gedaan naar de invloed van het beperken van het gebruik van smartphones. Een studie onder 25 jongvolwassenen (18–30 jaar) suggereerde toen dat het beperken van smartphonegebruik effecten kan hebben die lijken op ontwenningsverschijnselen. De deelnemers moesten hun smartphonegebruik drie dagen lang tot een minimum beperken en mochten het toestel alleen gebruiken voor noodzakelijke taken. Voor en na deze periode maakten onderzoekers fMRI-hersenscans.
De vergelijking van de scans liet veranderingen zien in hersengebieden die betrokken zijn bij dopamine- en serotonineprocessen, neurotransmitters die een rol spelen bij stemming, emoties en verslavingsgedrag. Volgens de onderzoekers vertonen deze veranderingen overeenkomsten met reacties die optreden bij het afkicken van verslavende middelen of voedselverlangen. Hoewel de term ‘smartphoneverslaving’ nog onderwerp van discussie is, groeit binnen de neurowetenschappen de aandacht voor overmatig smartphonegebruik vanwege mogelijke negatieve effecten op lichamelijke en mentale gezondheid, vooral bij jongeren.
