De sociale robot Maatje krijgt steeds vaker een plek in de begeleiding van Wlz-cliënten. In editie 5, 2025 van ICT&health stond de implementatie bij het Regionaal Autisme Centrum (RAC) centraal. In editie 6, 2025 ging het om een uitgebreid impactonderzoek naar wat Maatje daadwerkelijk oplevert voor cliënten én begeleiders.
Het driejarige project combineerde praktijkimplementatie met onderzoek. Vanuit het Lectoraat Mens en Technologie van Fontys Hogeschool begeleidde docent-onderzoeker Ellen Janssen het onderzoek. Daarbij is zowel kwantitatieve als kwalitatieve data verzameld.
Twintig cliënten vulden tweemaal een vragenlijst in over zelfredzaamheid en kwaliteit van leven. Daarnaast zijn 25 begeleiders geïnterviewd over hun ervaringen en over de bijdrage van Maatje aan vier projectdoelstellingen: kwaliteit van leven, zelfredzaamheid, vermindering van persoonsafhankelijkheid en – op termijn – minder face-to-face contact.
Structuur, voorspelbaarheid en directe actie
Voor cliënten met behoefte aan vaste routines blijkt de kracht van Maatje vooral te zitten in voorspelbaarheid. De robot geeft herinneringen altijd op hetzelfde moment en op dezelfde neutrale toon. Zonder emotie of waardeoordeel. Dat blijkt helpend voor cliënten die gevoelig reageren op correcties van begeleiders.
Daarnaast fungeert Maatje als directe aanzet tot actie. Waar een papieren agenda of telefoonmelding soms genegeerd wordt, blijkt de fysieke aanwezigheid van de robot vaker tot handelen te leiden. Bij woonteamcliënten ondersteunt Maatje bij dagelijkse taken zoals eten, douchen of medicatie-inname. Bij ambulante cliënten fungeert de robot als back-up wanneer de begeleider niet aanwezig is.
Bij een handvol cliënten is het signaleringsplan in robot Maatje verwerkt: Maatje vraagt naar de stemming of gemoedstoestand van de cliënt, geeft een melding aan de begeleiders en/of waar nodig adviezen om de stemming te verbeteren. “Ik ben vaak bang en angstig. Maatje geeft mij steun en veiligheid”, antwoordt een cliënt op de vraag wat robot Maatje hen oplevert.
Minder afhankelijkheid, andere begeleiding
Uit zowel vragenlijsten als interviews blijkt dat Maatje bijdraagt aan een hogere kwaliteit van leven en meer zelfredzaamheid. Begeleiders signaleren dat cliënten zich beter aan dagelijkse routines houden en dat de robot helpt bij het reguleren van stemming en energie.
Ook wordt Maatje ervaren als gezelschap, wat gevoelens van eenzaamheid kan verminderen.
In sommige gevallen draagt de robot bij aan het proces van loskomen van ouders of vermindering van afhankelijkheid van begeleiding. Een van de begeleiders zegt hierover: “Wij hoeven minder te mopperen dat het huishouden niet gedaan is, en hoeven het minder met hem samen te doen.”
Binnen woonteams leidt dit tot minder ongeplande zorgmomenten. Doordat cliënten zelfstandiger routinetaken oppakken, verschuift de inhoud van begeleiding. Er ontstaat meer ruimte voor ondersteuning op complexere thema’s, zoals stressregulatie of emotiemanagement. Het aantal geplande contactmomenten blijft grotendeels gelijk, maar de aard van het contact verandert.
Voorwaarden voor duurzame inzet
De meeste cliënten gebruiken Maatje na vier tot zeven maanden nog steeds. Tegelijkertijd benadrukken begeleiders dat intrinsieke motivatie bij cliënten essentieel is. Zonder motivatie blijft inzet beperkt.
De Nederlandse Zorgautoriteit, subsidieverstrekker van het project, is positief over de resultaten en ziet mogelijkheden voor opschaling, ook buiten het RAC. Voor een duurzame inzet zijn echter randvoorwaarden nodig: voldoende tijd, digitale vaardigheden, betrokkenheid van cliënten en begeleiders, en duidelijke afspraken over privacy en AVG. Deze juridische en organisatorische aspecten komen in een derde artikel aan bod.
Het volledige artikel over de impact van robot Maatje is te lezen in editie 6, 2025 van ICT&health en in het online magazine.
