WHO-landen bereiken akkoord over routekaart voor AI in de zorg

De 53 lidstaten van de Europese regio van de WHO hebben unaniem hun eerste regionale routekaart voor een gemeenschappelijke aanpak met betrekking tot AI in de zorg aangenomen. De routekaart voor de periode 2026–2033 behelst een gemeenschappelijke aanpak vast voor de ontwikkeling, regulering en implementatie van AI in heel Europa en Centraal-Azië. Doel van de routekaart is landen te helpen bij de integratie van AI in gezondheidszorgstelsels, waarbij de rechten van patiënten worden gewaarborgd, de gegevensinfrastructuur wordt verbeterd en zorgprofessionals worden ondersteund.

Het besluit werd genomen tijdens de 76e zitting van het Regionaal Comité voor Europa van de WHO, die werd bijgewoond door ministers van Volksgezondheid en vertegenwoordigers uit de hele regio. De routekaart weerspiegelt de groeiende belangstelling voor AI-toepassingen, variërend van het opsporen van ziekten en ondersteuning bij klinische besluitvorming tot administratieve automatisering en voorlichtingsdiensten voor patiënten. De WHO/Europa benadrukt echter dat technologische vooruitgang gepaard moet gaan met passend bestuur, regelgeving en praktische implementatiestrategieën.

Volgens dr. Corinne Capuano, waarnemend hoofd van WHO/Europa, biedt AI mogelijkheden om ziekten eerder te herkennen, verslechtering van de toestand van patiënten op te sporen en de administratieve werklast te verminderen. Tegelijkertijd staan landen voor gemeenschappelijke uitdagingen op het gebied van veiligheid, effectiviteit, rechtvaardigheid en het vertrouwen van het publiek. De overeenkomst legt een regionaal kader vast om deze kwesties gezamenlijk aan te pakken in plaats van via afzonderlijke nationale benaderingen.

Vier prioriteiten voor verantwoorde AI

De routekaart identificeert vier onderling samenhangende actiegebieden: bestuur en leiderschap, ethische en regelgevende kaders, data en digitale infrastructuur, en capaciteitsopbouw en implementatie. Overheden worden aangemoedigd om AI te integreren in nationale prioriteiten op het gebied van de gezondheidszorg door middel van specifieke strategieën, duidelijk omschreven verantwoordelijkheden en duurzame investeringen. Het kader roept ook op tot waarborgen gedurende de gehele levenscyclus van AI, van ontwikkeling en validatie tot implementatie en monitoring. Datakwaliteit, interoperabiliteit, veilige informatie-uitwisseling en cyberbeveiliging worden aangemerkt als essentiële voorwaarden voor betrouwbare AI.

Een andere prioriteit is het voorbereiden van zorgprofessionals op een effectief gebruik van AI. Dit omvat het ontwikkelen van vaardigheden van het personeel, het ondersteunen van de implementatie in klinische omgevingen en het evalueren of toepassingen meetbare voordelen opleveren. De routekaart is ontwikkeld in overleg met de lidstaten en is gebaseerd op de eerste regiobrede beoordeling van de AI-gereedheid in de gezondheidszorg door WHO/Europa, gepubliceerd in 2025. Uit reacties van 50 van de 53 landen in de regio bleek zowel vooruitgang bij de invoering van AI als gebieden die verdere ontwikkeling behoeven.

Klinische implementatie

De nieuwe overeenkomst bouwt voort op de bredere inspanningen van WHO/Europa om AI-principes te vertalen naar praktische toepassingen in de gezondheidszorg.

De nieuwe routekaart pakt die uitdaging aan door beleidsontwikkeling te combineren met ondersteuning bij de implementatie en opleiding van personeel. Van landen wordt verwacht dat zij nagaan hoe AI-systemen aansluiten bij bestaande processen in de gezondheidszorg, hoe verantwoordelijkheden worden verdeeld en hoe de prestaties ervan na implementatie kunnen worden beoordeeld. De nadruk op implementatie is met name relevant nu zorgorganisaties AI verkennen voor klinische documentatie, diagnostische ondersteuning en communicatie met patiënten.

De aanpak van WHO/Europa schrijft geen specifieke technologieën voor. In plaats daarvan biedt het een kader voor overheden om AI-beleid te ontwikkelen dat is afgestemd op hun gezondheidszorgstelsels en hun niveau van digitale volwassenheid.

Afstemming op Europese wetgeving

De routekaart is er ook op gericht versnipperde benaderingen van AI-governance in Europa en Centraal-Azië te voorkomen. Ze sluit aan bij bestaande Europese en internationale initiatieven, waaronder de EU-wet inzake kunstmatige intelligentie, de Europese ruimte voor gezondheidsgegevens, de verordening inzake medische hulpmiddelen en de Algemene Verordening Gegevensbescherming. Andere relevante initiatieven zijn onder meer het „AI Continent“-actieplan en de „Apply AI“-strategie van de Europese Commissie, naast de OESO-richtlijnen voor het opschalen van AI in de gezondheidszorg. Deze afstemming is bedoeld om landen te helpen bij het ontwikkelen van beleid dat een aanvulling vormt op bestaande wettelijke en regelgevende vereisten.

Een bijbehorende implementatiegids biedt praktische ondersteuning aan landen die zich in verschillende stadia van de digitale transformatie bevinden. De routekaart ondersteunt tevens het Regionaal Actieplan voor Digitale Gezondheid 2023–2030 van WHO/Europa, het tweede Europese werkprogramma 2026–2030 en de Wereldwijde Strategie voor Digitale Gezondheid 2020–2027 van de WHO.

Ondersteunen van de implementatie

Naast de goedkeuring van de routekaart hebben de lidstaten hun steun uitgesproken voor de oprichting van een speciaal WHO-bureau voor kunstmatige intelligentie. Het voorgestelde bureau zou de capaciteit van WHO/Europa versterken om landen bij te staan door middel van technische expertise, het verzamelen van bewijsmateriaal, opleiding en kennisuitwisseling. Dr. Natasha Azzopardi-Muscat, directeur Gezondheidszorgstelsels bij WHO/Europa, benadrukte dat de gezondheidszorg gericht moet blijven op menselijke interactie, ook al wordt AI steeds breder beschikbaar. Enkele weken geleden publiceerde de WHO een rapport waarin specifiek gekeken werd naar de inrichting van werkprocessen, kennis van zorgprofessionals en draagvlak binnen organisaties met betrekking tot het succes van AI-toepassingen in de zorg.

Volgens WHO/Europa zou op de juiste wijze ontwikkelde en gereguleerde AI kunnen bijdragen aan meer gepersonaliseerde en tijdige zorg, terwijl zorgprofessionals hierdoor worden ondersteund. De routekaart stelt niet vast dat deze voordelen al in alle gezondheidszorgstelsels zijn gerealiseerd. In plaats daarvan worden de voorwaarden en maatregelen uiteengezet die bedoeld zijn om een verantwoorde implementatie in de komende jaren te ondersteunen. Nu alle 53 lidstaten het kader hebben onderschreven, zal de volgende uitdaging erin bestaan de gezamenlijke beleidsafspraken te vertalen naar nationale strategieën, praktische waarborgen en meetbare verbeteringen in de zorgverlening.